Cfare eshte vitamina D?

Vitamina D eshte nje vitamine e tretshme ne yndyre qe luan rol te rendesishem ne perthithjen e kalciumit dhe fosforit dhe ne ruajtjen e shendetit te kockave.

Ajo gjithashtu merr pjese ne funksionin normal te muskujve, nervave dhe sistemit imunitar.

Organizmi mund ta marre vitaminen D nga:

• prodhimi ne lekure nen ndikimin e rrezatimit ultraviolet B;
• ushqime qe permbajne natyrshem vitamine D;
• ushqime te fortifikuara;
• suplemente me vitamine D.

Peshqit yndyrore, e verdha e vezes dhe disa ushqime te fortifikuara jane nder burimet ushqimore te vitamines D.

Cila forme e vitamines D duhet matur?

Vitamina D2 dhe D3 qe marrim nga ushqimi, suplementet ose prodhimi ne lekure kalojne ne disa hapa metabolike para se organizmi t’i perdore.

25-hidroksivitamina D – 25(OH)D

Ne melci, vitamina D shnderrohet ne 25-hidroksivitamine D [25(OH)D], e njohur edhe si calcidiol.

Kjo eshte forma qe matet zakonisht per te vleresuar statusin e vitamines D sepse pasqyron vitaminen D qe vjen si nga organizmi ashtu edhe nga dieta dhe suplementet.

1,25-dihidroksivitamina D

Ne veshka, 25(OH)D shnderrohet ne formen aktive 1,25-dihidroksivitamine D, ose calcitriol.

Ky test nuk perdoret zakonisht per te diagnostikuar mungesen e zakonshme te vitamines D.

Mund te jete i dobishem ne situata te vecanta, si disa crregullime te kalciumit, semundje te veshkave ose crregullime te metabolizmit te vitamines D.

A duhet ta beje cdo person analizen e vitamines D?

Jo. Testimi rutine i 25(OH)D tek cdo person i shendetshem nuk rekomandohet.

Udhezimi i Endocrine Society 2024 rekomandon kunder screening-ut rutinor te vitamines D tek te rriturit e shendetshem kur nuk ekziston nje indikacion specifik.

Analiza ka me shume vlere kur ekziston nje arsye klinike per te dyshuar mungese ose crregullim te metabolizmit te vitamines D.

Mjeku mund ta kerkoje analizen kur ka:

• osteomalaci;
• rakit tek femijet;
• densitet te ulet kockor;
• osteoporoze;
• fraktura ne rrethana qe sugjerojne dobesim te kockes;
• kalcium te ulet ne gjak;
• semundje qe shkaktojne keqperthithje;
• kirurgji bariatrike;
• disa semundje te veshkave ose melcise;
• barna qe ndikojne ne metabolizmin e vitamines D;
• trajtim per mungese te dokumentuar kur nevojitet monitorim.

Per nje shpjegim me te gjere te problemeve qe mund te prekin skeletin, lexoni edhe semundjet e kockave .

Kush mund te kete rrezik me te larte per vitamine D te ulet?

Nivelet e 25(OH)D mund te jene me te ulta tek persona me:

• ekspozim shume te kufizuar ndaj drites se diellit;
• moshe te avancuar;
• pigmentim me te erret te lekures;
• kequshqyerje;
• obezitet;
• kirurgji bariatrike;
• semundje celiake;
• semundje Crohn;
• kolit ulceroz ose probleme te tjera te perthithjes;
• semundje kronike te melcise;
• semundje kronike te veshkave;
• perdorim te barnave te caktuara.

Vitamina D dhe veshkat

Veshkat luajne rol te rendesishem ne aktivizimin e vitamines D. Semundja kronike e veshkave mund te ndryshoje metabolizmin e saj dhe ekuilibrin e kalciumit e fosforit.

Nese keni diabet ose semundje kronike renale, mund te lexoni edhe si vleresohet funksioni i veshkave tek nje pacient me diabet .

Cilat jane simptomat e mungeses se vitamines D?

Mungesa e lehte ose e moderuar mund te mos shkaktoje simptoma te qarta.

Kur mungesa eshte me e theksuar ose ka zgjatur per nje kohe te gjate, mund te shfaqen:

• dhimbje kockash;
• dobesi muskulare;
• veshtiresi ne ngjitjen e shkalleve ose ngritjen nga karrigia;
• fraktura ose dobesim i kockave ne raste te renda;
• osteomalaci tek te rriturit;
• rakit tek femijet.

Vitamina D dhe osteoporoza

Vitamina D eshte e rendesishme per shendetin e kockave, por osteoporoza nuk shkaktohet thjesht nga nje nivel i ulet i vitamines D.

Osteoporoza eshte nje gjendje komplekse me faktore te shumte rreziku, perfshire moshen, hormonet, genet, semundjet kronike dhe disa barna.

Lexoni me shume tek osteoporoza .

Si interpretohen vlerat e vitamines D?

Rezultati i 25(OH)D mund te raportohet ne:

• ng/mL – nanogram per mililiter;
• nmol/L – nanomol per liter.

Per konvertim: 1 ng/mL = 2.5 nmol/L.

Nuk ekziston nje prag universal “optimal” qe pranohet nga te gjitha shoqatat mjekesore. Tabela e meposhtme paraqet interpretimin e perdorur nga Food and Nutrition Board/NASEM dhe NIH si nje orientim praktik.

Cfare do te thote vitamina D e ulet?

Nje nivel i ulet i 25(OH)D mund te vije nga disa shkaqe.

• marrje e pamjaftueshme nga dieta;
• prodhim i ulet ne lekure;
• keqperthithje ne zorre;
• kirurgji bariatrike;
• semundje te melcise;
• semundje te veshkave;
• disa barna;
• obezitet;
• kombinim i disa faktoreve.

Nje rezultat i ulet nuk tregon vetem shkakun. Sipas situates, mjeku mund te kontrolloje edhe kalciumin, fosforin, PTH, fosfatazen alkaline, funksionin e veshkave ose analiza te tjera.

Cfare do te thote vitamina D e larte?

Nivelet shume te larta te vitamines D zakonisht lidhen me marrjen e tepert te suplementeve dhe jo me ekspozimin normal ne diell.

Teprica e vitamines D mund te shkaktoje hiperkalcemi, pra rritje te kalciumit ne gjak.

Simptomat mund te perfshijne:

• nauze dhe te vjella;
• dobesi;
• etje te shtuar;
• urinim te shpeshte;
• dehidratim;
• konfuzion;
• probleme me veshkat.

Cfare duhet bere nese vitamina D del e ulet?

Hapi i pare eshte te interpretohet rezultati ne kontekstin tuaj klinik.

Mjeku mund te vleresoje:

• sa e ulet eshte 25(OH)D;
• nese keni simptoma;
• nese keni osteoporose ose osteomalaci;
• nese keni semundje renale, hepatike ose te zorreve;
• nese merrni barna qe ndikojne ne vitaminen D;
• sa vitamine D merrni aktualisht;
• nivelin e kalciumit dhe analiza te tjera kur jane te nevojshme.

Ne disa raste mund te rekomandohet suplement me vitamine D dhe permiresim i marrjes ushqimore.

A eshte vitamina D2 e njejte me D3?

Ekzistojne dy forma qe perdoren shpesh ne ushqime ose suplemente:

• vitamina D2 – ergocalciferol;
• vitamina D3 – cholecalciferol.

Analiza standarde e 25(OH)D zakonisht raporton 25(OH)D totale, e cila pasqyron kontributin e te dyja formave.

Prandaj nuk duhet ta quajme analizen thjesht “vitamina D3” nese laboratori po mat 25(OH)D totale.

Si realizohet analiza e vitamines D?

Analiza kryhet me nje moster gjaku nga nje vene e krahut.

Zakonisht zgjat vetem disa minuta.

A duhet te jeni esell?

Zakonisht nuk kerkohet agjerim vetem per analizen e 25(OH)D.

Megjithate, ndiqni udhezimet e laboratorit nese ne te njejten kohe do te kryhen analiza te tjera.

A ka rrezik analiza?

Rreziku eshte minimal dhe i njejte me analizat e tjera te gjakut. Mund te shfaqet:

• pickim i lehte;
• mavijosje;
• gjakderdhje e vogel;
• marramendje tek disa persona.

Pyetje te shpeshta per analizen e vitamines D