Humbje e orientimit, kujtesës dhe aftësisë për t’u kujdesur për veten: ku duhet të drejtohem?

Pyetje

Përshëndetje.

Prej rreth 5–6 muajsh po përjetoj një gjendje shumë të rëndë, me humbje të aftësisë për të funksionuar normalisht dhe për t’u kujdesur për veten. Dua të di ku duhet të drejtohem në QSUT për një vlerësim të plotë mjekësor dhe funksional.

Dikur kujdesesha normalisht për veten dhe kryeja aktivitetet e përditshme, ndërsa tani ndihem e shkëputur nga mjedisi që më rrethon. Kam humbur ndjesinë e kohës, orientimin, aftësinë për të organizuar veprimet dhe për të kuptuar si duhet t’i kryej ato.

Nuk arrij më të kujdesem si më parë për higjienën personale, veshjen, ushqyerjen dhe organizimin e shtëpisë. Për shembull, mund të vishem pa i kushtuar vëmendje asaj që kam veshur, të përdor produkte higjienike pa kuptuar sasinë e duhur ose të kryej veprime mekanikisht, pa ndonjë qëllim të qartë.

Edhe kur ha, nuk arrij të vlerësoj mirë sa kam ngrënë, çfarë kam ngrënë apo nëse jam ushqyer mjaftueshëm. Ndonjëherë pi vetëm pak ujë ose ha shumë pak. Shpesh kam nevojë që familjarët të më ndihmojnë me aktivitetet e zakonshme.

Kam vështirësi edhe me kujtesën. Nuk mbaj mend mirë veprimet që kam kryer, nuk arrij të planifikoj aktivitetet e ditës dhe shpesh ndihem e humbur në kohë dhe hapësirë.

Kur lëviz në shtëpi, nuk i kushtoj vëmendje mjedisit dhe objekteve përreth. Mund të kaloj nga një divan në tjetrin pa qenë e vetëdijshme për mënyrën si ulem apo sa kohë qëndroj. Ndonjëherë qëndroj për orë të tëra në të njëjtin pozicion.

Edhe kur dal jashtë, nuk arrij të orientohem ose t’i kushtoj vëmendje rrugës, motit dhe asaj që ndodh përreth meje.

Nuk kam më interes për pamjen, higjienën, veshjen apo aktivitetet që dikur ishin pjesë normale e jetës sime. Edhe gjërat më të zakonshme, si larja, krehja, përdorimi i banjës, vendosja e sendeve në vendin e tyre apo pastrimi i shtëpisë, më duken të vështira për t’u kryer me vetëdije dhe organizim.

Ndonjëherë kryej vetëm disa veprime të përsëritura, si përdorimi i telefonit ose pastrimi mekanik i një pjese të shtëpisë, pa arritur të merrem me aktivitete të tjera.

Kam humbur interesin dhe reagimin emocional ndaj shumë gjërave. Ndihem sikur thjesht ekzistoj, pa qenë në gjendje të jetoj normalisht. Kjo situatë më shkakton vuajtje të thellë psikologjike.

Edhe gjatë menstruacioneve ose kur kam probleme të tjera me trupin, nuk arrij të kujdesem normalisht për veten.

Familjarët më ndihmojnë në disa raste. Për shembull, kur duhet të dal, mund të vishem me çfarë më del përpara dhe të ndjek motrën, pa pasur ndonjë plan apo orientim të qartë.

Gjendja ime është shumë e ndryshme nga mënyra si kam funksionuar më parë. Prej 5–6 muajsh ndiej se kam humbur pothuajse plotësisht autonominë, aftësinë për të organizuar veprimet, kujtesën, orientimin dhe reagimin ndaj mjedisit.

Dëshiroj të kuptoj nëse kjo gjendje mund të trajtohet dhe nëse mund të rikuperoj aftësitë që kam humbur.

Ju lutem, dua të di:

1. Ku duhet të drejtohem në QSUT për një vlerësim të plotë të kësaj gjendjeje?

2. A duhet të filloj me neurologun, psikiatrin apo një specialist tjetër?

3. Çfarë analizash dhe ekzaminimesh mund të nevojiten?

4. A duhet të marr rekomandim nga mjeku i familjes?

5. Sa mund të kushtojnë konsultat dhe ekzaminimet?

6. Nëse kam nevojë për trajtim ose rehabilitim, ku mund të drejtohem?

7. A është gjendja ime e tillë që kërkon vlerësim urgjent ose shtrim në spital?

A mund të përmirësohem dhe të rifitoj aftësinë për të funksionuar normalisht?

Faleminderit për orientimin.

Përgjigje ( 1 )

    0
    2026-10-27T12:40:03+00:00

    Përshëndetje.

    E lexova me kujdes përshkrimin tuaj dhe kuptoj se po kaloni një periudhë shumë të vështirë. Nga ajo që tregoni, shqetësimi nuk kufizohet vetëm te kujtesa apo përqendrimi, por përfshin edhe humbjen e aftësisë për t’u kujdesur për veten, për t’u orientuar dhe për të kryer aktivitetet më të zakonshme të përditshme.

    Një ndryshim kaq i madh i funksionimit, sidomos kur më parë keni qenë në gjendje të kujdeseshit normalisht për veten, kërkon vlerësim mjekësor të drejtpërdrejtë dhe sa më të shpejtë.

    Kjo gjendje nuk duhet konsideruar automatikisht e pakthyeshme. Disa nga shkaqet e mundshme janë të trajtueshme, por fillimisht duhet të kuptojmë çfarë po e shkakton ndryshimin.

    1. Çfarë mund ta shkaktojë këtë gjendje?

    Shkaqe neurologjike: Vështirësitë me orientimin, kujtesën, organizimin e veprimeve dhe aftësinë për të funksionuar mund të lidhen me çrregullime të sistemit nervor. Disa gjendje neurologjike mund të ndikojnë aftësinë për të planifikuar, filluar dhe përfunduar veprimet e përditshme.

    Shkaqe psikiatrike: Disa çrregullime, përfshirë episodet e rënda depresive, mund të shkaktojnë ngadalësim të të menduarit, humbje interesi, vështirësi përqendrimi dhe dëmtim të funksionimit. Mund të shfaqen edhe ndjenja shkëputjeje nga vetja ose mjedisi. Këto simptoma nuk mjaftojnë për të vendosur një diagnozë nga një mesazh.

    Shkaqe metabolike, hormonale ose ushqyese: Çrregullimet e tiroides, mungesa e vitaminës B12, anemia, çrregullimet e elektroliteve, problemet me glukozën dhe kequshqyerja mund të ndikojnë funksionimin mendor dhe fizik.

    Ndikimi i barnave ose substancave: Disa medikamente, alkooli dhe substanca të tjera mund të ndikojnë kujtesën, vigjilencën dhe sjelljen.

    Këto janë mundësi për t’u vlerësuar, jo diagnoza të konfirmuara.

    2. Ku duhet të drejtoheni në QSUT?

    Duke pasur parasysh humbjen e theksuar të funksionimit, ju këshilloj të mos prisni një konsultë rutinë pas shumë javësh. Rekomandoj të vlerësoheni fizikisht sot, mundësisht e shoqëruar nga një familjar që e njeh mirë gjendjen tuaj.

    Nëse nuk po arrini të ushqeheni, të pini lëngje, të orientoheni apo të qëndroni të sigurt pa ndihmë, paraqituni në urgjencë.

    Neurologjia vlerëson kujtesën, orientimin, funksionet njohëse dhe aftësinë për veprime të organizuara. Psikiatria vlerëson humorin, humbjen e interesit, ngadalësimin e të menduarit dhe ndikimin në jetën e përditshme. Nuk është e nevojshme të vendosni vetë cili specialist duhet t’ju vizitojë i pari; mjeku që ju ekzaminon mund të koordinojë konsultat.

    3. Çfarë analizash dhe ekzaminimesh mund të nevojiten?

    1. Hemogramë e plotë, për të kontrolluar aneminë dhe ndryshime të tjera.

    2. Analiza metabolike: glukoza, elektrolitet, funksioni i veshkave dhe mëlçisë.

    3. TSH dhe FT4, nëse dyshohet për çrregullim të tiroides.

    4. Vitamina B12 dhe folatet, sipas vlerësimit klinik.

    5. Vlerësim neurologjik dhe i funksioneve njohëse.

    6. Rezonancë magnetike ose CT e trurit, nëse ka indikacione.

    7. Vlerësim psikiatrik i plotë.

    Nuk është e domosdoshme t’i kryeni të gjitha këto ekzaminime. Mjeku duhet të vendosë cilat nevojiten.

    4. A nevojitet rekomandim nga mjeku i familjes?

    Për konsultat e planifikuara në QSUT, rruga e zakonshme është përmes sistemit të referimit: mjeku i familjes, më pas specialisti përkatës dhe, kur nevojitet, QSUT-ja. Mund të ekzistojë edhe mundësia e konsultës direkte me pagesë sipas rregullave përkatëse.

    Nëse gjendja kërkon urgjencë, mos prisni rekomandimin për konsultë ambulatore.

    5. Çfarë dokumentesh duhet të merrni?

    • Kartën e identitetit dhe dokumentacionin e sigurimit shëndetësor.

    • Rekomandimet mjekësore dhe analizat e mëparshme, nëse i keni.

    • Listën e medikamenteve që përdorni ose keni përdorur.

    • Dokumentacionin e konsultave apo shtrimeve të mëparshme.

    Do të ishte shumë e dobishme të shoqëroheshit nga një familjar që mund të shpjegojë çfarë ka ndryshuar gjatë këtyre 5–6 muajve.

    6. Sa kushtojnë konsultat dhe ekzaminimet?

    Kostoja varet nga mënyra e referimit, statusi i sigurimit shëndetësor dhe ekzaminimet e nevojshme. Nuk mund t’ju jap një shumë të saktë pa ditur shërbimet që do të kryhen. Për informacion mbi konsultat mund të shihni udhëzimet e QSUT-së për planifikimin e konsultave.

    7. A mund të përmirësohet kjo gjendje?

    Përmirësimi është i mundur në disa nga gjendjet që mund të shkaktojnë simptoma të tilla, por shkalla e rikuperimit nuk mund të parashikohet pa diagnozë.

    Sipas shkakut, trajtimi mund të përfshijë:

    • Trajtim neurologjik, metabolik ose psikiatrik sipas diagnozës.

    • Mbështetje psikologjike dhe rehabilitim njohës ose funksional.

    • Terapi okupacionale për rikthimin e aftësive të përditshme.

    • Mbështetje familjare dhe ndjekje të rregullt mjekësore.

    Qëllimi është përmirësimi i sigurisë, ushqyerjes, kujdesit për veten dhe pavarësisë së përditshme.

    8. Kur duhet të kërkoni ndihmë urgjente?

    Shkoni menjëherë në urgjencë nëse:

    • Nuk arrini të ushqeheni ose të pini mjaftueshëm lëngje.

    • Jeni shumë e çorientuar dhe nuk mund të qëndroni e sigurt vetëm.

    • Keni përkeqësim të papritur të kujtesës ose vetëdijes.

    • Shfaqen dobësi e papritur e trupit ose çrregullime të të folurit.

    • Keni mendime për t’i bërë dëm vetes ose nuk mund të ruani sigurinë tuaj.

    Në këto raste kërkoni që një familjar t’ju shoqërojë dhe mos qëndroni vetëm.

    9. Çfarë informacioni do të doja të dija për ju?

    1. Sa vjeç jeni? A filluan simptomat papritur apo gradualisht?

    2. A ka ndodhur diçka para fillimit të tyre: infeksion, stres i madh, ndryshim medikamentesh apo ngjarje tjetër?

    3. A keni kryer vizita te neurologu ose psikiatri? Çfarë ju kanë thënë?

    4. Cilat medikamente përdorni dhe në çfarë dozash?

    5. A keni kryer analiza gjaku, CT ose rezonancë të trurit?

    6. Si është gjumi juaj?

    7. A ushqeheni dhe pini lëngje rregullisht? A keni humbur peshë?

    8. A qëndron dikush me ju dhe a ju nevojitet ndihmë për aktivitetet bazë?

    9. A keni mendime se nuk dëshironi të jetoni më ose për të dëmtuar veten? Kjo është e rëndësishme për sigurinë dhe urgjencën e ndihmës.

    Çfarë ju këshilloj të bëni tani?

    Flisni sot me një familjar dhe organizoni një vlerësim mjekësor të drejtpërdrejtë. Nëse nuk jeni në gjendje të kujdeseni për nevojat bazë ose të qëndroni e sigurt, drejtohuni në urgjencë. Përndryshe, mjeku i familjes mund të ndihmojë në koordinimin e vlerësimit neurologjik dhe psikiatrik.

    Nuk mund të them nga një mesazh nëse problemi është kryesisht neurologjik, psikiatrik apo një kombinim faktorësh. Por ndryshimi i madh nga funksionimi juaj i mëparshëm është arsye që gjendja të hetohet dhe jo të konsiderohet e pashpresë.

    Si informacion plotësues, mund të lexoni edhe artikullin tonë për simptomat dhe trajtimin e depresionit. Kjo lidhje nuk do të thotë se ju keni domosdoshmërisht depresion.

    Gjithë të mirat!

    Dr. Albana Greca, MD, MMedSc

    Burime: QSUT – Konsultat; NHS – Memory loss; NHS – Clinical depression.

Vazhdo biseden me mjekun