Si Ndikojne Drogat ne Organizem dhe Organet e Trupit?
Drogat dhe substancat psikoaktive mund te ndikojne ne tru, zemer, mushkeri, melci, veshka, muskuj, sistemin hormonal, riprodhues dhe imunitar. Megjithate, jo cdo substance shkakton te njejtat probleme. Rreziku varet nga lloji i substances, doza, shpeshtesia, menyra e perdorimit, kombinimi me alkool ose barna te tjera dhe shendeti i personit. Mbidoza mund te jete kercenuese per jeten dhe kerkon veprim te menjehershem.
Cfare quajme “lende narkotike”?
Ne gjuhen e perditshme termi “lende narkotike” perdoret shpesh per pothuajse cdo droge te paligjshme.
Nga ana mjekesore eshte me e sakte te flasim per droga ose substanca psikoaktive, sepse substancat kane mekanizma dhe efekte shume te ndryshme.
Ato perfshijne, nder te tjera:
- opioidet, si heroina, fentanili, morfina dhe oksikodoni;
- stimuluesit, si kokaina dhe metamfetamina;
- kanabisin dhe produktet me THC;
- benzodiazepinat dhe qetesues te tjere kur keqperdoren;
- MDMA dhe substanca te tjera sintetike;
- halucinogjenet;
- substancat inhalatore;
- barna me recete kur perdoren ne menyre jo te pershkruar.
Alkooli nuk klasifikohet mjekesisht si “narkotik”, por eshte substance psikoaktive.
Ai mund te shkaktoje varesi, helmim dhe demtime serioze te organeve dhe behet vecanerisht i rrezikshem kur kombinohet me opioide ose barna qetesuese.
A ndikojne te gjitha drogat ne te njejten menyre?
Jo. Deklarata se nje droge “demton te gjitha organet” eshte shume e pergjithshme.
Rreziku varet nga:
- substanca konkrete;
- doza dhe fuqia e saj;
- sa shpesh perdoret;
- sa kohe ka vazhduar perdorimi;
- nese merret me goje, pihet, thithet ose injektohet;
- nese perzihet me substanca te tjera;
- nese produkti permban substance te panjohura;
- mosha dhe semundjet shoqeruese;
- funksioni i melcise, veshkave, zemres dhe mushkerive.
| Grupi | Rreziqe te rendesishme |
|---|---|
| Opioidet | Pergjumje, humbje vetedijeje, ngadalesim ose ndalim i frymemarrjes, varesi dhe mbidoze fatale. |
| Stimuluesit | Rritje e pulsit dhe tensionit, aritmi, infarkt, goditje ne tru, hipertermi, agjitacion, konvulsione dhe psikozis. |
| Benzodiazepinat dhe qetesuesit | Pergjumje, renie, demtim koordinimi dhe rrezik me i larte per depresion respirator kur kombinohen me opioide ose alkool. |
| Kanabisi | Demtim i perkohshem i vemendjes, memories dhe koordinimit, ankth ose psikozis tek persona te predispozuar dhe probleme respiratore kur tymoset. |
| Substancat sintetike | Efekte shpesh te paparashikueshme, sepse perberja dhe fuqia mund te ndryshojne nga nje produkt tek tjetri. |
Si ndikojne drogat ne tru dhe sistemin nervor?
Truri eshte nje nga organet kryesore ku veprojne substancat psikoaktive.
Ato mund te ndryshojne sistemet e neurotransmetuesve qe kontrollojne:
- shperblimin dhe motivimin;
- vemendjen;
- kujtesen;
- gjumin;
- ankthin dhe humorin;
- kontrollin e impulseve;
- koordinimin;
- frymemarrjen.
Efektet akute mund te perfshijne konfuzion, ankth, sulme paniku, halucinacione, agjitacion, pergjumje ose humbje vetedijeje.
Disa substanca dhe doza te larta mund te shkaktojne konvulsione, goditje ne tru ose demtim te trurit nga mungesa e oksigjenit.
Per nje shpjegim me te hollesishem lexoni si ndikojne substancat ne shendetin mendor .
Cfare eshte crregullimi nga perdorimi i substances?
Perdorimi i perseritur mund te ndryshoje sistemet e shperblimit, stresit dhe kontrollit te sjelljes.
Tek disa persona zhvillohet nje crregullim nga perdorimi i substances, ku vazhdimi i perdorimit behet i veshtire per t’u kontrolluar edhe kur po shkakton deme.
Varesia nuk eshte thjesht mungese vullneti.
Eshte nje gjendje mjekesore qe mund te trajtohet dhe per te cilen ekzistojne terapi te bazuara ne evidence.
Si ndikojne ne zemer dhe enet e gjakut?
Efektet kardiovaskulare ndryshojne shume sipas substances.
Stimuluesit
Kokaina dhe metamfetamina mund te:
- rrisin pulsin;
- rrisin tensionin arterial;
- ngushtojne enet e gjakut;
- shkaktojne aritmi;
- rrisin rrezikun per infarkt;
- rrisin rrezikun per goditje ne tru;
- demtojne muskulin e zemres me perdorim te perseritur.
Keto komplikacione mund te ndodhin edhe tek persona relativisht te rinj.
Substancat e injektuara
Injektimi mund te fuse baktere ne qarkullimin e gjakut.
Nje komplikacion serioz eshte endokarditi infektiv, pra infeksioni i strukturave dhe valvulave te zemres.
Si ndikojne ne mushkeri dhe frymemarrje?
Opioidet
Opioidet ulin aktivitetin e qendres se frymemarrjes ne tru.
Ne mbidoze frymemarrja mund te behet:
- shume e ngadalte;
- e ceket;
- e parregullt;
- ose mund te ndaloje plotesisht.
Mungesa e oksigjenit mund te shkaktoje demtim te trurit, arrest kardiak dhe vdekje.
Substancat qe tymosen
Tymi dhe produktet e djegies mund te irritojne rruget e frymemarrjes dhe mushkerite.
Rreziku varet nga substanca, temperatura, perberesit shtese dhe kohezgjatja e perdorimit.
Te vjellat dhe aspirimi
Nje person shume i pergjumur ose pa vetedije mund te vjelle dhe permbajtja e stomakut mund te hyje ne mushkeri.
Kjo mund te shkaktoje mbytje ose pneumoni aspirative.
Si demtohen veshkat dhe muskujt?
Substancat mund te demtojne veshkat ne menyra te ndryshme.
Shkaqet mund te perfshijne:
- dehidrim te rende;
- tension shume te ulet gjate mbidozes;
- tension shume te larte nga stimuluesit;
- hipertermi;
- toksicitet direkt nga substanca ose perberes shtese;
- rabdomiolize.
Cfare eshte rabdomioliza?
Rabdomioliza eshte shkaterrim i rende i fibrave muskulore.
Mund te ndodhe pas hipertermise, konvulsioneve, agjitacionit te rende, imobilizimit te gjate ose ekspozimit ndaj disa substancave.
Muskujt e demtuar leshojne ne gjak mioglobine dhe produkte te tjera qe mund te shkaktojne demtim akut te veshkave.
Shenjat mund te perfshijne:
- dhimbje te forta muskulore;
- dobesi;
- urine shume te erret;
- ulje te sasise se urines.
Per vleresimin e veshkave lexoni edhe kreatininen, urene dhe funksionin e veshkave .
Si ndikojne ne melci dhe aparatin tretes?
Melcia metabolizon shume barna dhe substanca, por lloji i demtimit ndryshon sipas produktit.
Mund te shfaqen:
- nauze dhe te vjella;
- humbje oreksi;
- kequshqyerje;
- kapsllek, vecanerisht nga opioidet;
- demtim i melcise nga disa substance ose kombinime;
- hepatite virale te lidhura me injektimin jo te sigurt.
Jo cdo demtim i melcise tek nje person qe perdor droga shkaktohet direkt nga droga.
Mund te ekzistojne edhe hepatite virale, alkool, barna te tjera, toksina, infeksione ose semundje metabolike.
Pse rritet rreziku per infeksione?
Rreziku varet shume nga menyra e perdorimit dhe sjelljet qe lidhen me te.
Injektimi
Ndarja e gjilperave, shiringave ose pajisjeve te tjera mund te transmetoje:
- HIV;
- hepatit B;
- hepatit C.
Mund te shkaktohen gjithashtu:
- abscese te lekures;
- celulit;
- infeksione te gjakut;
- endokardit;
- infeksione te kockave ose nyjeve.
Gjendja e pergjithshme
Kequshqyerja, mungesa e gjumit, semundjet shoqeruese dhe kushtet e pasigurta mund te ulin aftesine e organizmit per t’u perballur me infeksionet.
Si ndikojne ne hormonet dhe sistemin riprodhues?
Disa substance, sidomos opioidet e perdorura per kohe te gjate, mund te ndikojne ne boshtet hormonale.
Mund te shfaqen:
- ulje e deshires seksuale;
- crregullime te ereksionit;
- ulje e testosteronit tek disa meshkuj;
- crregullime te ciklit menstrual;
- ulje e fertilitetit ne situata te caktuara.
Megjithate, infertiliteti nuk duhet t’i atribuohet automatikisht perdorimit te droges pa vleresuar shkaqe te tjera.
Po shtatzania?
Disa substance mund te ndikojne tek personi shtatzene, placenta, fetusi dhe i porsalinduri.
Rreziku ndryshon sipas substances, dozes dhe kohes se ekspozimit. Nje grua shtatzene qe perdor rregullisht opioide, alkool ose substance te tjera nuk duhet te nderprese papritur trajtimin ose perdorimin pa vleresim mjekesor, sepse edhe nderprerja mund te kerkoje menaxhim te posacem.
A ka rendesi menyra se si merret droga?
Po. Rruga e administrimit krijon rreziqe shtese.
| Menyra | Rreziqe specifike |
|---|---|
| Injektimi | Mbidoze e shpejte, HIV, hepatit B/C, abscese, endokardit dhe demtim i eneve. |
| Thithja nga hunda | Irritim, gjakderdhje, ulcera dhe demtim i septumit me perdorim te perseritur te disa substancave, sidomos kokaines. |
| Tymosja | Irritim dhe demtim respirator, ekspozim ndaj produkteve te djegies dhe marrje shume e shpejte e substances. |
| Marrja nga goja | Efekti mund te filloje me vone, duke rritur rrezikun qe personi te marre nje doze tjeter para se te shfaqet efekti i plote. |
Pse eshte e rrezikshme perzierja e substancave?
Perdorimi i me shume se nje substance mund te jete i qellimshem ose i paqellimshem.
Ndonjehere nje produkt i paligjshem mund te permbaje fentanyl ose substance te tjera pa dijenine e personit.
Opioid + alkool ose benzodiazepine eshte kombinim vecanerisht i rrezikshem.
Te gjitha mund te ulin nivelin e vetedijes dhe frymemarrjen. Kombinimi mund te shkaktoje depresion respirator dhe mbidoze edhe kur secila substance eshte marre ne nje sasi qe personi e ka perdorur me pare.
Edhe perzierja e stimuluesve nuk eshte e sigurt. Kokaina, metamfetamina ose stimulues te tjere se bashku mund te shtojne stresin mbi zemren, enet e gjakut dhe temperaturen e trupit.
Nje stimulues nuk “neutralizon” nje opioid dhe anasjelltas.
Efektet mund te maskohen perkohesisht, por toksiciteti i te dyja substancave vazhdon.
Cilat jane shenjat e nje mbidoze?
Shenja qe mund te tregojne mbidoze me opioid
- personi nuk zgjohet;
- frymemarrja eshte shume e ngadalte ose ka ndaluar;
- degjohen tinguj gurgullues ose gerhitje te pazakonta;
- buze ose thonj me ngjyre blu ose gri;
- pupila shume te vogla;
- trupi eshte i ploget.
Shenja te toksicitetit te rende nga stimuluesit
- dhimbje gjoksi;
- puls shume i shpejte ose i crregullt;
- temperature shume e larte;
- agjitacion ekstrem;
- konvulsione;
- konfuzion ose humbje vetedijeje;
- shenja te goditjes ne tru.
Mos prisni rezultatin e testit te droges per te trajtuar nje mbidoze.
Trajtimi urgjent bazohet ne gjendjen klinike. Testet toksikologjike mund te ndihmojne me vone, por nuk duhet te vonojne ndihmen.
Per menyren si interpretohen analizat lexoni testin e droges dhe analizat toksikologjike .
A tregon nje test pozitiv sa i demtuar eshte organizmi?
Jo.
Nje test pozitiv mund te tregoje ekspozim ndaj nje substance, por zakonisht nuk percakton:
- sa e madhe ishte doza;
- sa shpesh perdoret;
- nese personi ka varesi;
- sa jane demtuar organet;
- nese personi eshte aktualisht nen efekt.
Vleresimi mjekesor mund te kerkoje analiza te funksionit te veshkave dhe melcise, elektrolite, glukoze, CK, EKG, analiza infeksionesh dhe ekzaminime te tjera sipas substances dhe simptomave.
A mund te trajtohet varesia nga drogat?
Po. Crregullimet nga perdorimi i substancave jane gjendje te trajtueshme.
Trajtimi mund te perfshije:
- vleresim mjekesor dhe psikiatrik;
- terapi psikologjike dhe sjellore;
- trajtim te semundjeve shoqeruese;
- mbeshtetje familjare dhe sociale;
- barna specifike per disa crregullime nga perdorimi i substancave.
Trajtimi i varesise nga opioidet
Per crregullimin nga perdorimi i opioideve ekzistojne terapi te bazuara ne evidence, perfshire:
- buprenorfinen;
- metadonin;
- naltreksonin ne paciente te pershtatshem.
Keto barna nuk duhet te konsiderohen thjesht “zevendesim i nje droge me nje tjeter”. Ato jane trajtime mjekesore qe mund te ulin perdorimin e opioideve, rrezikun e mbidozes dhe komplikacionet.
Lexoni edhe menyrat e trajtimit per personat me varesi nga substancat .
Kerkimi i ndihmes nuk duhet shtyre derisa te shfaqet demtim i rende i organeve.
Trajtimi mund te filloje edhe kur personi ende punon, studion ose funksionon relativisht mire ne jeten e perditshme.
A eshte e rrezikshme nderprerja e menjehershme?
Per disa substance po.
Nderprerja e papritur e alkoolit ose benzodiazepinave pas perdorimit te rregullt dhe te zgjatur mund te shkaktoje simptoma serioze, perfshire konvulsione.
Nderprerja e opioideve zakonisht nuk eshte vdekjeprurese tek nje i rritur i shendetshem, por mund te jete shume e rende, te shkaktoje dehidrim dhe te rrise rrezikun e rikthimit dhe mbidozes pas humbjes se tolerances.
Nese perdorimi eshte i rregullt, nderprerja duhet diskutuar me profesionist shendetesor.
Pyetje te shpeshta
A demtojne te gjitha drogat cdo organ?
Jo. Substancat kane mekanizma dhe rreziqe te ndryshme. Disa komplikacione lidhen me vete drogen, te tjera me dozen, perzierjen, rrugen e perdorimit ose semundjet shoqeruese.
Cila droge eshte me e rrezikshme per frymemarrjen?
Opioidet jane vecanerisht te rrezikshme sepse ne doza toksike mund te ngadalesojne ose ndalojne frymemarrjen. Rreziku rritet kur kombinohen me alkool ose qetesues.
A mund te shkaktoje kokaina infarkt tek nje person i ri?
Po. Kokaina mund te rrise ndjeshem pulsin dhe tensionin, te ngushtoje enet koronare dhe te shkaktoje aritmi, infarkt ose goditje ne tru edhe tek persona te rinj.
Cfare eshte rabdomioliza?
Eshte shkaterrim i rende i muskujve qe mund te coje ne rritje te CK-se, urine te erret, crregullime elektrolitesh dhe demtim akut te veshkave.
A eshte i rrezikshem perdorimi i dy substancave bashke?
Po. Efektet mund te shtohen ose te behen te paparashikueshme. Opioidet me alkool ose benzodiazepina jane vecanerisht te rrezikshme per frymemarrjen.
A mund te kete fentanyl ne nje pilule pa e ditur personi?
Po. Produktet e paligjshme ose pilulat e falsifikuara mund te permbajne substance qe nuk deklarohen, perfshire opioide sintetike shume te fuqishme.
A tregon testi i droges nese personi ka varesi?
Jo. Testi mund te tregoje ekspozim ndaj nje substance. Diagnoza e varesise bazohet ne sjelljen e perdorimit, humbjen e kontrollit, pasojat dhe vleresimin klinik.
A trajtohet varesia nga opioidet me barna?
Po. Buprenorfina, metadoni dhe naltreksoni jane trajtime te perdorura per crregullimin nga perdorimi i opioideve ne paciente te pershtatshem.
Cfare duhet te bej nese personi nuk zgjohet pas perdorimit te droges?
Trajtojeni si mbidoze. Telefononi 112 menjehere. Nese dyshohet opioid dhe keni nalokson, perdoreni sipas udhezimit. Kontrolloni frymemarrjen, vendoseni ne pozicion anesor kur merr fryme dhe mos e lini vetem.
Keni shqetesim per perdorimin e nje substance ose per analizat?
Per nje pyetje jo-urgjente mund te tregoni moshen, substancen qe eshte perdorur, sa shpesh, menyren e marrjes, barnat e tjera, simptomat dhe rezultatet e analizave. Mund te bashkengjitni dokumente pasi te hiqni emrin, daten e lindjes, numrin personal, barcode dhe te dhena te tjera identifikuese. Ne rast mbidoze, humbje vetedijeje, veshtiresie ne frymemarrje, konvulsionesh ose dhimbjeje te forte ne gjoks, telefononi 112 dhe mos prisni pergjigje online.
Bej nje pyetjeRishikimi mjekesor: Shtator 2026
