Si Ndikojne Drogat ne Shendetin Mendor dhe ne Tru?
Substancat psikoaktive mund te ndryshojne humorin, perceptimin, gjumin, kujtesen, vemendjen dhe menyren se si nje person merr vendime. Disa mund te shkaktojne ankth, panik, paranoje, depresion, agjitacion ose psikoze. Perdorimi i perseritur mund te zhvillohet ne crregullim nga perdorimi i substances. Problemet e shendetit mendor dhe perdorimi i substancave shpesh ndodhin bashke dhe zakonisht duhet te vleresohen e trajtohen ne te njejten kohe.
Si ndikojne drogat ne tru?
Substancat psikoaktive kalojne ne organizem dhe mund te ndryshojne funksionimin e sistemit nervor qendror.
Ato nuk veprojne te gjitha ne te njejten menyre. Substanca te ndryshme ndikojne ne sisteme te ndryshme te neurotransmetuesve dhe qarqeve nervore.
Mund te preken funksione si:
- motivimi dhe sistemi i shperblimit;
- vemendja dhe perqendrimi;
- kujtesa dhe mesimi;
- gjumi;
- humori;
- ankthi dhe reagimi ndaj stresit;
- kontrolli i impulseve;
- gjykimi dhe vendimmarrja;
- perceptimi i realitetit.
Jo cdo droge vepron duke shkaktuar thjesht “kenaqesi”.
Disa substance stimulojne sistemin nervor, disa e ngadalesojne, disa ndryshojne perceptimin dhe disa veprojne ne disa sisteme njekohesisht.
Si mund te zhvillohet crregullimi nga perdorimi i substances?
Perdorimi i perseritur mund te ndryshoje sistemet e trurit qe lidhen me shperblimin, motivimin, stresin dhe vetekontrollin.
Tek disa persona kjo mund te coje ne nje model ku substanca vazhdon te perdoret pavaresisht problemeve ne shendet, familje, shkolle, pune ose jeten sociale.
Shenja qe mund te sugjerojne nje problem perfshijne:
- veshtiresi per ta kontrolluar perdorimin;
- deshire te forte per substancen;
- perdorim me te madh ose me te gjate se sa ishte planifikuar;
- tentativa te pasuksesshme per ta ulur;
- shume kohe e shpenzuar per ta siguruar ose perdorur;
- probleme ne pune, shkolle ose familje;
- vazhdim pavaresisht demeve;
- tolerance tek disa substanca;
- simptoma te nderprerjes tek disa substanca.
Varesia nuk eshte thjesht mungese karakteri ose vullneti.
Crregullimi nga perdorimi i substancave eshte nje gjendje shendetesore e trajtueshme. Ashpersia ndryshon nga nje person tek tjetri dhe rikuperimi eshte i mundur.
Cilat probleme te shendetit mendor mund te lidhen me drogat?
Simptomat ndryshojne sipas substances, dozes, kohezgjatjes se perdorimit dhe gjendjes se personit.
Ankthi dhe paniku
Stimuluesit, kanabisi me permbajtje te larte THC dhe substance te tjera mund te shkaktojne ankth, shqetesim, rrahje zemre dhe sulme paniku.
Pagjumesia
Kokaina, metamfetamina dhe stimulues te tjere mund te pengojne gjumin per ore ose dite dhe te perkeqesojne ankthin ose agjitacionin.
Depresioni
Simptoma depresive mund te shfaqen gjate perdorimit, pas tij ose gjate nderprerjes. Ndonjehere ekziston edhe nje crregullim depresiv i pavarur nga substanca.
Paranoja dhe psikoza
Stimuluesit dhe kanabisi mund te shkaktojne ose perkeqesojne paranojen, halucinacionet ose humbjen e kontaktit me realitetin tek disa persona.
Ndryshime te humorit
Mund te shfaqen irritim, eufori, agjitacion, impulsivitet ose renie e forte e humorit pas kalimit te efektit.
Probleme me kujtesen
Disa substance mund te ulin perqendrimin, kujtesen, shpejtesine e reagimit dhe aftesine per te marre vendime.
A ndikojne te gjitha substancat ne shendetin mendor ne te njejten menyre?
Jo. Efektet jane shume te ndryshme.
| Substanca ose grupi | Efekte te mundshme mendore |
|---|---|
| Kanabisi / THC | Ankth, panik, paranoje, crregullim i kujteses dhe vemendjes; tek disa persona psikoze. |
| Kokaina | Eufori, ankth, irritim, pagjumesi, agjitacion, paranoje dhe psikoze ne doza te larta ose perdorim te perseritur. |
| Metamfetamina | Ankth, pagjumesi, konfuzion, agjitacion, ndryshime humori, paranoje dhe psikoze. |
| Opioidet | Pergjumje, ndryshim i humorit, varesi dhe simptoma te nderprerjes. Mbidoza mund te shkaktoje humbje vetedijeje dhe mungese oksigjeni ne tru. |
| Benzodiazepinat | Pergjumje, ngadalesim, probleme kujtese, varesi dhe ankth te forte ose agjitacion gjate nderprerjes se papritur. |
| Psikedeliket dhe substancat disociative | Ndryshim i perceptimit, emocione intensive, frike, panik, konfuzion ose perceptim i shtremberuar i realitetit. |
A shkakton kanabisi skizofreni?
Kjo pyetje kerkon nje pergjigje me nuance.
Studimet tregojne se personat qe perdorin kanabis kane nje rrezik me te larte per psikoze dhe crregullime psikotike krahasuar me personat qe nuk e perdorin.
Lidhja duket me e forte kur:
- perdorimi fillon ne moshe te re;
- perdorimi eshte i shpeshte;
- produktet kane perqendrim te larte THC;
- ekziston predispozicion personal ose familjar per psikoze.
Kjo nuk do te thote se cdo person qe perdor kanabis do te zhvilloje skizofreni.
Marredhenia ndikohet nga frekuenca, mosha e fillimit, fuqia e produktit, genetika dhe faktore te tjere. Tek nje person qe ka kaluar psikoze ose ka predispozicion te larte, perdorimi i kanabisit eshte vecanerisht shqetesues.
A mund te shkaktoje kanabisi sulm paniku?
Po. Tek disa persona THC mund te shkaktoje:
- frike intensive;
- rrahje zemre;
- ndjesi humbjeje kontrolli;
- paranoje;
- konfuzion.
Produktet me permbajtje te larte THC mund te jene me problematike.
Si ndikojne kokaina dhe metamfetamina?
Kokaina dhe metamfetamina jane stimulues te fuqishem te sistemit nervor qendror.
Gjate perdorimit mund te shfaqen:
- eufori;
- energji e shtuar;
- ulje e nevojes per gjume;
- ankth;
- irritim;
- agjitacion;
- dyshim i tepert ndaj te tjereve;
- paranoje;
- halucinacione.
Perdorimi i zgjatur i metamfetamines mund te shoqerohet me ankth, konfuzion, pagjumesi, crregullime te humorit dhe sjellje agresive.
Agjitacioni ekstrem, psikoza, konfuzioni, temperatura shume e larte, konvulsionet ose dhimbja e gjoksit pas stimuluesve jane urgjence.
Kerkoni ndihme urgjente dhe telefononi 112. Mos u perpiqni ta kontrolloni fizikisht personin nese kjo rrezikon ju ose personin.
Si ndikojne opioidet ne shendetin mendor?
Opioidet perfshijne substance si heroina, fentanili dhe disa barna kunder dhimbjes.
Ato mund te shkaktojne:
- eufori ose qetesim;
- pergjumje;
- ngadalesim te mendimit;
- varesi;
- ankth, irritim dhe shqetesim gjate nderprerjes.
Ne mbidoze, opioidet mund te ngadalesojne ose ndalojne frymemarrjen. Mungesa e oksigjenit mund te demtoje trurin ose te shkaktoje vdekje.
Po benzodiazepinat dhe qetesuesit?
Benzodiazepinat perdoren ne situata te caktuara per ankth, pagjumesi, konvulsione ose indikacione te tjera mjekesore.
Kur perdoren ne menyre jo te kontrolluar mund te shkaktojne:
- pergjumje;
- ulje te vemendjes;
- probleme kujtese;
- koordinim te dobet;
- varesi fizike.
Mos nderprisni papritur benzodiazepinat pas perdorimit te rregullt dhe te zgjatur.
Nderprerja e menjehershme mund te shkaktoje ankth te rende, agjitacion, pagjumesi dhe ne raste serioze konvulsione. Ulja e dozes duhet te planifikohet me mjekun.
Pse adoleshentet dhe te rinjte kerkojne vemendje te vecante?
Truri vazhdon zhvillimin gjate adoleshences dhe ne vitet e para te moshes se rritur.
Perdorimi i hershem i substancave mund te lidhet me:
- probleme me kujtesen dhe vemendjen;
- renie te funksionimit ne shkolle;
- sjellje me rrezik;
- rritje te rrezikut per crregullim nga perdorimi i substances;
- perkeqesim te problemeve ekzistuese te shendetit mendor.
Megjithate, ndryshimet e sjelljes tek nje adoleshent nuk duhet te interpretohen automatikisht si perdorim droge.
Depresioni, ankthi, bullizmi, trauma, ADHD, problemet familjare, veshtiresite ne shkolle dhe semundje te tjera mund te shkaktojne ndryshime te ngjashme.
Qellimi nuk eshte ta akuzoni femijen, por ta vleresoni.
Nje bisede e qete dhe nje vleresim profesional jane me te dobishem se kercenimi, turperimi ose perdorimi i nje testi shtepie si prove e vetme.
Problemi mund te filloje para apo pas perdorimit te droges?
Te dyja jane te mundshme.
Nje person mund te kete fillimisht depresion, ankth, PTSD, ADHD ose nje crregullim tjeter dhe me pas te filloje te perdore substance ne perpjekje per te menaxhuar simptomat.
Ne raste te tjera, perdorimi i substances mund te shkaktoje ose perkeqesoje simptoma mendore.
Gjithashtu ekzistojne faktore te perbashket rreziku, si:
- predispozicioni gjenetik;
- trauma;
- stresi kronik;
- mjedisi familjar dhe social;
- problemet e hershme te sjelljes ose shendetit mendor.
Si dallohen simptomat nga droga prej nje semundjeje mendore?
Kjo ndonjehere eshte e veshtire dhe nuk mund te vendoset vetem nga nje test droge.
Mjeku ose psikiatri pyet per:
- substancen e perdorur;
- sasine dhe frekuencen;
- daten e perdorimit te fundit;
- kur filluan simptomat mendore;
- nese simptomat vazhdojne gjate abstinences;
- barnat me recete dhe suplementet;
- historine e meparshme psikiatrike;
- historine familjare;
- gjumin;
- traumen dhe stresin;
- rrezikun per vetevrasje ose dem ndaj te tjereve.
Nje test pozitiv nuk diagnostikon varesi ose semundje mendore.
Ai mund te tregoje ekspozim ndaj nje substance, por diagnoza kerkon histori klinike dhe vleresim profesional.
Per te kuptuar kufizimet e analizave, lexoni si funksionon testi i droges .
Cfare do te thote diagnoze e dyfishte ose crregullime bashkeekzistuese?
Termi perdoret kur nje person ka njekohesisht:
- nje crregullim nga perdorimi i substances;
- dhe nje crregullim te shendetit mendor.
Shembuj mund te jene:
- varesi nga opioidet dhe depresion;
- perdorim stimuluesish dhe crregullim ankthi;
- crregullim nga perdorimi i kanabisit dhe psikoze;
- perdorim alkooli dhe PTSD.
Sot preferohet qe te dy problemet te vleresohen dhe trajtohen ne menyre te koordinuar.
Nuk eshte gjithmone e nevojshme te “zgjidhet varesia e para” dhe pastaj shendeti mendor.
Ne shume raste trajtimi i integruar i te dy problemeve ne te njejten kohe eshte qasja me e pershtatshme.
Si trajtohen problemet e shendetit mendor dhe perdorimit te substancave?
Trajtimi duhet te pershtatet me personin dhe mund te perfshije disa elemente.
Vleresimi mjekesor dhe psikiatrik
Kontrollohen simptomat mendore, substancat e perdorura, rreziku i mbidozes, rreziku per vetevrasje, semundjet fizike dhe barnat.
Psikoterapia
Ne varesi te problemit mund te perdoren:
- terapia konjitive-sjellore;
- intervista motivuese;
- strategji per parandalimin e rikthimit;
- terapi familjare, vecanerisht tek te rinjte;
- menaxhimi me perforcim pozitiv ne situata te zgjedhura.
Trajtimi me barna
Barnat varen nga diagnoza.
Per shembull, per crregullimin nga perdorimi i opioideve mund te perdoren barna si buprenorfina, metadoni ose naltreksoni ne paciente te pershtatshem.
Depresioni, ankthi, crregullimi bipolar ose psikoza mund te kerkojne trajtim specifik psikiatrik.
Gjumi dhe rutina
Rregullimi i gjumit, ushqyerjes, aktivitetit fizik dhe rutines ditore eshte pjese e dobishme e rikuperimit, por nuk zevendeson trajtimin kur ka varesi ose semundje mendore.
Per nje udhezues me te gjere lexoni menyrat e trajtimit te crregullimeve nga perdorimi i substancave .
A ndikojne drogat edhe ne organet e tjera?
Po. Problemet mendore nuk jane pasoja e vetme.
Ne varesi te substances mund te preken zemra, mushkerite, melcia, veshkat, muskujt, sistemi hormonal dhe organe te tjera.
Lexoni edhe si ndikojne drogat ne organet e trupit .
Kur problemet nga droga jane urgjence?
Po nese personi ka paranoje ose halucinacione por refuzon ndihmen?
Qendroni sa me te qete dhe shmangni debatet per ate qe personi po sheh ose beson.
Mos e sfidoni fizikisht dhe largoni rreziqe te dukshme nga ambienti nese mund ta beni pa vene veten ne rrezik.
Nese personi eshte i rrezikshem per veten ose te tjeret, eshte shume konfuz, ose nuk mund te kujdeset per veten, kerkoni ndihme urgjente.
A mund te largohen simptomat pasi nderpritet droga?
Po, disa simptoma mund te ulen pasi substanca largohet nga organizmi.
Por koha ndryshon sipas substances dhe situates.
Ankthi, pagjumesia, depresioni ose simptomat psikotike mund te vazhdojne per nje periudhe edhe pas perdorimit.
Nese simptomat vazhdojne, jane te renda ose kane ekzistuar edhe para perdorimit te substances, nevojitet vleresim per nje crregullim psikiatrik te pavarur ose bashkeekzistues.
Mos nderprisni papritur alkoolin ose benzodiazepinat pas perdorimit te rregullt dhe te zgjatur.
Nderprerja mund te shkaktoje komplikacione serioze, perfshire konvulsione. Kerkoni plan mjekesor per nderprerjen.
Pyetje te shpeshta
A mund te shkaktoje droga ankth?
Po. Kanabisi, stimuluesit dhe substance te tjera mund te shkaktojne ose perkeqesojne ankthin dhe sulmet e panikut.
A mund te shkaktoje droga depresion?
Po. Depresioni mund te shfaqet gjate perdorimit ose nderprerjes se disa substancave. Ndonjehere ekziston edhe nje depresion i pavarur qe duhet diagnostikuar dhe trajtuar.
A mund te shkaktoje kanabisi psikoze?
Po. Kanabisi mund te shkaktoje simptoma psikotike tek disa persona dhe perdorimi i shpeshte lidhet me rrezik me te larte per crregullime psikotike, sidomos kur fillon ne moshe te re.
A do te thote kjo se cdo perdorues kanabisi zhvillon skizofreni?
Jo. Rreziku ndikohet nga shume faktore dhe shumica e perdoruesve nuk zhvillojne skizofreni.
A mund te shkaktoje metamfetamina paranoje?
Po. Metamfetamina mund te shkaktoje paranoje, agjitacion, halucinacione dhe psikoze, sidomos me doza te larta ose perdorim te perseritur.
A tregon testi i droges nese personi ka varesi?
Jo. Testi mund te tregoje ekspozim ndaj nje substance, por varesia diagnostikohet nga historia dhe vleresimi klinik.
Cfare eshte diagnoza e dyfishte?
Eshte prania njekohesisht e nje crregullimi nga perdorimi i substances dhe nje crregullimi te shendetit mendor.
A mund te trajtohen te dy problemet njekohesisht?
Po. Ne shumicen e rasteve rekomandohet nje qasje e integruar qe trajton si perdorimin e substances ashtu edhe problemin e shendetit mendor.
Kur psikoza pas perdorimit te droges eshte urgjence?
Kur personi eshte shume i agjituar, konfuz, i rrezikshem per veten ose te tjeret, nuk mund te kujdeset per veten ose ka humbur kontaktin me realitetin, kerkohet vleresim urgjent.
A mund te sherohet varesia?
Crregullimet nga perdorimi i substancave jane te trajtueshme. Rikuperimi mund te kerkoje kohe, trajtim mjekesor, terapi psikologjike dhe mbeshtetje afatgjate.
Keni shqetesim per ndikimin e nje substance ne shendetin mendor?
Per nje pyetje jo-urgjente mund te tregoni moshen, substancen, sa shpesh perdoret, kur eshte perdorur per here te fundit, simptomat, gjumin, barnat dhe nese ka pasur probleme te meparshme te shendetit mendor. Mund te bashkengjitni analiza pasi te hiqni emrin, daten e lindjes, numrin personal, barcode dhe te dhena te tjera identifikuese. Per mendime vetevrasese, psikoze te rende, humbje vetedijeje, konvulsione ose veshtiresi ne frymemarrje, telefononi 112 dhe mos prisni pergjigje online.
Bej nje pyetjeRishikimi mjekesor: Shtator 2026
