Cfare eshte vaskuliti?

Vaskuliti eshte inflamacion i murit te nje ene gjaku. Inflamacioni mund te shkaktoje trashje dhe ngushtim te murit te enes, duke ulur sasine e gjakut qe arrin tek indet.

Ne raste te tjera, muri i enes mund te dobesohet dhe te formoje nje zgjerim te quajtur aneurizem. Nje ene e demtuar gjithashtu mund te bllokohet ose, me rralle, te cahet.

Per kete arsye, vaskuliti mund te shkaktoje probleme shume te ndryshme: nga nje skuqje e kufizuar e lekures deri ne demtim serioz te veshkave, mushkerive, syve, nervave ose trurit.

Cilat jane llojet kryesore te vaskulitit?

Vaskulitet mund te klasifikohen sipas madhesise se eneve te gjakut qe prekin me shpesh.

Disa semundje mund te prekin me shume se nje madhesi ene, ndaj kjo ndarje sherben kryesisht per orientim.

Cilat jane simptomat e vaskulitit?

Simptomat varen nga lloji i vaskulitit dhe organet e prekura.

Simptoma te pergjithshme

• temperature;
• lodhje;
• humbje peshe pa shpjegim;
• humbje oreksi;
• dhimbje muskujsh ose kycesh;
• ndjenje e pergjithshme semundjeje.

Simptomat ne lekure

Kur vaskuliti prek enet e lekures mund te shfaqen:

• njolla te kuqe ose vjollce qe nuk zbardhen me shtypje;
• purpura;
• gunga nen lekure;
• plage ose ulcera;
• zona me ngjyre te erret per shkak te furnizimit te ulet me gjak.

Veshkat

Disa vaskulite mund te shkaktojne inflamacion te filtrave te veshkave. Pacienti mund te mos kete simptoma ne fillim.

Analiza e urines mund te tregoje gjak ose proteina, ndersa analizat e gjakut mund te tregojne ndryshim te funksionit te veshkave.

Mushkerite

Prekja pulmonare mund te shkaktoje:

• kolle;
• veshtiresi ne frymemarrje;
• dhimbje gjoksi;
• ne raste te renda, kolle me gjak.

Syte dhe shikimi

Disa vaskulite mund te shkaktojne skuqje, dhimbje, shikim te turbullt, shikim te dyfishte ose humbje te shikimit.

Arteriti me qeliza gjigante eshte vecanerisht i rendesishem sepse mund te shkaktoje humbje te perhershme te shikimit nese nuk trajtohet shpejt.

Sistemi nervor

Inflamacioni i eneve qe furnizojne nervat mund te shkaktoje:

• mpirje;
• djegie ose dhimbje nervore;
• dobesi ne nje dore ose kembe;
• renie te kembes ose dobesi te pjesshme te gjymtyreve.

Aparati tretes

Vaskuliti mund te shkaktoje dhimbje barku, vecanerisht pas ushqimit, nauze ose, ne raste te renda, gjak ne jashteqitje.

Hunda, sinuset dhe veshet

Disa forma, vecanerisht GPA, mund te shfaqen me sinusite te perseritura, plage ne hunde, rrjedhje nga hunda, dhimbje veshi ose ulje te degjimit.

Cfare e shkakton vaskulitin?

Ne shume raste shkaku i sakte nuk dihet.

Shume lloje vaskuliti lidhen me nje reagim jonormal te sistemit imunitar, ku inflamacioni demton muret e eneve te gjakut.

Faktore ose gjendje qe mund te lidhen me vaskulitin perfshijne:

• semundje autoimune;
• infeksione te caktuara, si hepatiti B ose C;
• disa barna;
• disa semundje hematologjike ose malinje;
• faktore gjenetike ne disa forma te vecanta.

Si diagnostikohet vaskuliti?

Nuk ekziston nje analize e vetme qe diagnostikon te gjitha format e vaskulitit.

Mjeku kombinon simptomat, ekzaminimin fizik, analizat laboratorike, imazherine dhe, ne raste te caktuara, biopsine.

Cfare eshte analiza ANCA?

ANCA jane antitrupa kunder citoplazmes se neutrofileve.

Analiza mund te ndihmoje ne diagnostikimin e disa vaskuliteve te eneve te vogla, sidomos:

• granulomatozes me poliangiit (GPA);
• poliangiitit mikroskopik (MPA);
• ne disa raste, granulomatozes eozinofilike me poliangiit (EGPA).

Si trajtohet vaskuliti?

Trajtimi varet nga lloji i vaskulitit, ashpersia e semundjes dhe organet e prekura.

Qellimet kryesore jane:

• kontrolli i inflamacionit;
• parandalimi i demtimit te organeve;
• arritja e remisionit;
• parandalimi i rikthimit te semundjes;
• reduktimi i efekteve anesore te trajtimit.

Kortikosteroidet

Prednisone ose glukokortikoide te tjera perdoren ne shume forma te vaskulitit per te ulur shpejt inflamacionin.

Doza dhe kohezgjatja varen nga semundja dhe ashpersia e saj.

Perdorimi afatgjate mund te shkaktoje osteoporoze, diabet, shtim ne peshe, hipertension, infeksione dhe efekte te tjera, ndaj mjeket perpiqen te kufizojne ekspozimin kur eshte e mundur.

Rituximab dhe cyclophosphamide

Ne disa vaskulite te renda te lidhura me ANCA, sidomos kur rrezikohen veshkat, mushkerite ose organe te tjera, trajtimi per induktimin e remisionit mund te perfshije rituximab ose cyclophosphamide bashke me glukokortikoide.

Barna te tjera imunosupresive

Sipas llojit te vaskulitit mund te perdoren edhe:

• methotrexate;
• azathioprine;
• mycophenolate mofetil;
• tocilizumab;
• mepolizumab;
• avacopan ne disa paciente me GPA ose MPA;
• barna te tjera sipas diagnozes.

Keto barna nuk jane te kembyeshme dhe nuk perdoren ne te njejten menyre per cdo vaskulit.

A kerkohet operacion?

Kirurgjia nuk eshte trajtimi standard i inflamacionit te vaskulitit.

Nderhyrjet vaskulare ose kirurgjikale mund te nevojiten ne raste te perzgjedhura kur vaskuliti ka shkaktuar komplikacione strukturore, si aneurizma, ngushtime kritike ose demtim te rende te arteries.

Kur eshte e mundur, inflamacioni zakonisht kontrollohet para nderhyrjeve te planifikuara.

A mund te sherohet vaskuliti?

Prognoza ndryshon shume sipas llojit te vaskulitit.

Disa forma mund te ndodhin vetem nje here dhe te qetesohen. Forma te tjera jane kronike dhe mund te kalojne ne periudha remisioni dhe rikthimi.

Me diagnoze dhe trajtim te pershtatshem, shume paciente mund te arrijne remision dhe te ruajne funksionin e organeve.

Si monitorohet pacienti?

Ne varesi te diagnozes mund te nevojiten kontrolle periodike te:

• analizave te gjakut;
• analizes se urines;
• funksionit te veshkave dhe melcise;
• presionit arterial;
• imazherise;
• simptomave neurologjike, pulmonare ose okulare;
• efekteve anesore te barnave.

Pyetje te shpeshta per vaskulitin