Encefaliti Arboviral: Simptomat, Shkaqet, Analizat dhe Trajtimi
Përgjigjja e shkurtër
Encefaliti arboviral është inflamacion i trurit që mund të shkaktohet nga disa viruse të transmetuara përmes mushkonjave ose rriqrave. Shembuj janë virusi i Nilit Perëndimor (WNV), encefaliti lindor i kuajve (EEE) dhe disa flaviviruse të tjera. Shumë infeksione arbovirale janë pa simptoma ose të lehta, por encefaliti mund të shkaktojë temperaturë, dhimbje të fortë koke, konfuzion, konvulsione ose dobësi neurologjike. Konfuzioni ose krizat me temperaturë kërkojnë urgjencë spitalore.
Çfarë është encefaliti arboviral?
Termi arbovirus përshkruan viruse që transmetohen nga artropodët (p.sh. mushkonjat/rriqrat); nuk është një familje e vetme virologjike. Jo çdo infeksion me arbovirus prek trurin. Encefaliti është inflamacion i trurit, ndërsa meningiti prek membranat që rrethojnë trurin dhe palcën kurrizore; të dyja mund të shfaqen bashkë.
Për dallimet shihni meningiti dhe alfaviruset.
Cilat viruse mund të shkaktojnë encefalit?
- Virusi i Nilit Perëndimor (WNV), një flavivirus që në disa raste shkakton sëmundje neuroinvazive, përfshirë encefalit ose paralizë të butë.
- Virusi EEE, një alfavirus që rrallë shkakton sëmundje të rëndë neurologjike.
- Virusi i encefalitit të St. Louis dhe disa arboviruse të tjera, sipas zonës.
- Encefaliti nga rriqrat (TBE) në rajone ku qarkullon virusi përkatës.
Shpërndarja gjeografike ndryshon sipas virusit. Të dhënat e SHBA-së nuk duhet të paraqiten si incidencë e Shqipërisë. Lexoni virusin e Nilit Perëndimor dhe EEE.
Si transmetohet dhe kush ka rrezik të lartë?
Transmetimi ndodh zakonisht nga pickimi i vektorit të infektuar; ciklet mes zogjve, kafshëve të tjera dhe mushkonjave ndryshojnë nga një virus te tjetri. Shumica e infeksioneve nuk kalojnë drejtpërdrejt nga personi te personi përmes kontaktit social. Disa rrugë të rralla, p.sh. për WNV përmes gjakut ose transplantit, janë të njohura.
Personat më të moshuar, me imunitet të dobësuar dhe disa individë me sëmundje kronike mund të kenë rrezik më të lartë të komplikacioneve të rënda për viruse të caktuara.
Cilat janë simptomat dhe shenjat e urgjencës?
Format e lehta mund të japin ethe, dhimbje koke, lodhje, dhimbje muskujsh ose skuqje. Kur preket truri, shfaqen konfuzion, ndryshim sjelljeje/vetëdijeje, konvulsione, ngurtësi qafe, dridhje, dobësi e re e gjymtyrëve dhe ndonjëherë vështirësi në frymëmarrje.
Urgjencë: temperaturë me konfuzion, kriza konvulsive, përgjumje të rëndë, dobësi neurologjike të papritur ose vështirësi frymëmarrjeje. Mos prisni analizat në shtëpi.
Si diagnostikohet me likuor, IgM, PCR dhe MRI?
Diagnoza kërkon hospitalizim dhe vlerësim neurologjik/infeksionist, analiza gjaku, shpesh punksion lumbal për likuorin (CSF), dhe MRI kur është e përshtatshme. Për WNV, CDC rekomandon si test fillestar IgM specifike në serum dhe/ose CSF. IgM mund të mos jetë pozitive shumë herët dhe mund të ketë reagime të kryqëzuara me flaviviruse të tjera; nganjëherë nevojitet test neutralizimi (PRNT).
PCR mund të ndihmojë në situata të caktuara, sidomos te persona me imunosupresion, por një PCR negative e vetme nuk e përjashton encefalitin arboviral. Për encefalite të tjera si herpes simplex mund të kërkohen analiza të veçanta dhe trajtim empirik urgjent.
Si trajtohet encefaliti arboviral?
Për shumë encefalite arbovirale nuk ka antiviral specifik të provuar rutinë. Trajtimi është kryesisht mbështetës në spital: kontrolli i frymëmarrjes, lëngjeve dhe elektroliteve, trajtimi i krizave, presionit intrakranial dhe rehabilitimi sipas pasojave. Antibiotikët ose antivirali për HSV mund të fillohen përkohësisht nëse diagnozat e tjera serioze nuk janë përjashtuar ende, sipas vendimit mjekësor.
Acikloviri nuk është trajtim i provuar për WNV ose EEE. Mos merrni antibiotikë, kortikosteroide apo antiviralë pa mjekun.
Si mund të parandalohen infeksionet?
Përdorni repelentë të përshtatshëm, veshje me mëngë të gjata, rrjeta dritaresh dhe reduktoni ujërat e ndenjura. Kontrolloni trupin për rriqra pas ekspozimeve në natyrë. Vaksinat ekzistojnë për disa arboviruse të veçanta në rrethana/rajone të caktuara (p.sh. TBE), por jo një vaksinë universale për encefalitin arboviral. Ndiqni udhëzimet e shëndetit publik për udhëtimet dhe rreziqet lokale.
Pyetje të shpeshta
A janë të gjitha pickimet e mushkonjave të rrezikshme për encefalit?
Jo. Vetëm një pjesë shumë e vogël e mushkonjave në kushte të caktuara transmetojnë viruse, dhe shumica e infeksioneve nuk shkaktojnë encefalit.
A është meningiti i njëjtë me encefalitin?
Jo. Meningiti prek membranat, ndërsa encefaliti indin e trurit; mund të shfaqen së bashku.
A e përjashton encefalitin një IgM negative në ditët e para?
Jo gjithmonë. Sipas kohës së marrjes mund të kërkohen analiza të përsëritura.
A ka antiviral për WNV apo EEE?
Nuk ka antiviral të provuar rutinë; trajtimi është kryesisht spitalor dhe mbështetës.
Kur duhet të shkoj në urgjencë?
Për konfuzion, konvulsione, përgjumje të rëndë, dobësi neurologjike ose vështirësi në frymëmarrje.
Referenca mjekësore
Keni pyetje për encefalitin? Për pyetje jo urgjente Bëj një pyetje. Simptomat neurologjike të reja kërkojnë urgjencë.
Material informues; nuk zëvendëson vlerësimin neurologjik ose trajtimin spitalor.
