Cfare eshte hemorragjia gastrointestinale?

Hemorragjia gastrointestinale, ose GI bleeding, eshte gjakderdhje qe fillon ne traktin tretes.

Ajo nuk eshte nje semundje me vete. Eshte shenje ose komplikacion i nje problemi tjeter.

Burimi mund te jete ne:

• ezofag;
• stomak;
• duoden;
• jejunum ose ileum;
• kolon;
• rektum;
• anus.

Gjaku qe vjen nga goja ose hunda dhe me pas gelltitet mund te imitoje nje gjakderdhje gastrointestinale, ndaj burimi duhet sqaruar.

Si ndahet gjakderdhja gastrointestinale?

Cfare mund te tregoje pamja e gjakut?

Hematemesis

Hematemesis do te thote te vjella me gjak te kuq ose gjak te erret dhe zakonisht tregon burim ne traktin e siperm gastrointestinal.

Coffee-ground emesis

Te vjellat qe duken si llum kafeje mund te permbajne gjak qe ka qendruar ne stomak dhe eshte ndryshuar nga acidi.

Melena

Melena jane fece te zeza, te ngjitshme dhe shpesh me ere karakteristike te forte.

Zakonisht sugjerojne gjakderdhje te siperme, por mund te vijne edhe nga zorra e holle ose, me rralle, nga koloni i djathte.

Hematochezia

Hematochezia eshte gjak i kuq ose ngjyre vishnje qe del nga rektumi.

Shpesh burimi eshte kolon, rektum ose anus.

Gjakderdhje akute, kronike dhe okulte

Gjakderdhja akute

Fillon papritur dhe mund te shkaktoje humbje te madhe gjaku brenda nje kohe te shkurter.

Mund te shkaktoje:

• marramendje;
• te fiket;
• dobesi;
• puls te shpejte;
• tension te ulet;
• lekure te zbehte dhe te ftohte;
• ulje te urinimit;
• konfuzion;
• shock ne raste te renda.

Gjakderdhja kronike

Mund te jete e vogel, por te vazhdoje ose perseritet per jave ose muaj.

Me kalimin e kohes mund te shkaktoje iron deficiency anemia me:

• lodhje;
• zbehje;
• dobesi;
• gulcim gjate aktivitetit;
• rrahje te shpejta te zemres.

Gjakderdhja okulte

Do te thote se sasia e gjakut eshte aq e vogel sa nuk shihet me sy.

Mund te zbulohet gjate vleresimit te anemise ose me teste te feceve ne kontekste te pershtatshme.

Cilat jane shkaqet e gjakderdhjes se siperme?

Ulcera peptike

Eshte nje nga shkaqet me te rendesishme te upper GI bleeding.

Dy faktore kryesore jane:

• infeksioni me Helicobacter pylori;
• perdorimi i NSAID si ibuprofen, naproxen dhe disa forma te aspirin.

Per rolin e bakterit mund te lexoni si diagnostikohet dhe trajtohet Helicobacter pylori.

Varicet e ezofagut ose stomakut

Jane vena te zgjeruara qe lidhen zakonisht me portal hypertension dhe cirrhosis.

Kur caren mund te shkaktojne hemorragji masive.

Erosive esophagitis, gastritis dhe gastropathy

Inflamacioni ose demtimi i mukozes mund te krijoje erozione qe gjakosin.

GERD ne vetvete nuk duhet konsideruar automatikisht shkak i hemorragjise; problemi mund te jete erosive esophagitis ose ulcera.

Mallory-Weiss tear

Nje carje ne zonen e lidhjes gastroezofageale mund te shfaqet pas te vjellave ose retching te forte dhe mund te shkaktoje hematemesis.

Shkaqe te tjera

Mund te perfshijne:

• Dieulafoy lesion;
• angioektazi;
• portal hypertensive gastropathy;
• tumore te ezofagut, stomakut ose duodenit;
• gjakderdhje pas procedures endoskopike.

Cilat jane shkaqet e gjakderdhjes se poshtme?

Diverticular bleeding

Divertikuloza mund te shkaktoje gjakderdhje te konsiderueshme, shpesh pa dhimbje.

Duhet dalluar nga diverticulitis, ku problemi kryesor eshte inflamacioni ose infeksioni i divertikulit.

Angioektazia

Enet e gjakut te ndryshuara ne mukozen e kolonit mund te gjakosin ne menyre intermittente ose kronike.

Koliti

Gjakderdhja mund te lidhet me:

• ulcerative colitis;
• Crohn disease;
• ischemic colitis;
• infectious colitis;
• radiation proctitis.

Hemorroide dhe fissura anale

Mund te japin gjak te kuq te ndezur, zakonisht ne leter higjienike, siper feceve ose ne tualet.

Polipet dhe kanceri kolorektal

Mund te shkaktojne gjakderdhje te dukshme ose humbje kronike te padukshme qe paraqitet me iron deficiency anemia.

Po gjakderdhja nga zorra e holle?

Kur gastroskopia dhe kolonoskopia nuk e gjejne burimin, mjeku mund te dyshoje small bowel bleeding.

Shkaqe te mundshme perfshijne:

• angioektazi;
• Crohn disease;
• NSAID enteropathy;
• ulcera;
• tumore;
• Meckel diverticulum ne paciente te zgjedhur, sidomos me te rinj.

Cilat barna mund te rrisin riskun e gjakderdhjes?

Ne vleresim ka rendesi te deklaroni te gjitha barnat dhe suplementet.

Vecanerisht te rendesishme jane:

• aspirin;
• ibuprofen, naproxen dhe NSAID te tjere;
• warfarin;
• apixaban;
• rivaroxaban;
• dabigatran;
• edoxaban;
• clopidogrel dhe antiplatelet te tjere;
• kombinime te disa prej ketyre barnave.

Disa barna nuk krijojne vete lezionin, por mund ta bejne gjakderdhjen nga nje lezion ekzistues me te rende.

Cfare ndodh fillimisht ne urgjence?

Ne nje hemorragji te rendesishme, prioriteti eshte stabilizimi.

Ekipi mund te vleresoje:

• airway dhe frymemarrjen;
• pulsin;
• tensionin;
• oksigjenimin;
• nivelin e vetedijes;
• shenjat e shock-ut;
• sasin e gjakderdhjes;
• semundjet e zemres, melcise dhe veshkave;
• barnat antikoagulante dhe antiplatelet.

Mund te vendosen linja intravenoze dhe te jepen lengje, produkte gjaku ose trajtime te tjera sipas gjendjes.

Transfuzioni

Per shumicen e pacienteve te stabilizuar me acute upper GI bleeding, nje strategji restriktive me prag hemoglobine rreth 7 g/dL perdoret shpesh.

Megjithate, ky nuk eshte nje numer absolut per cdo pacient.

Pragu mund te individualizohet kur ka:

• gjakderdhje masive aktive;
• shock;
• acute coronary syndrome;
• semundje te rendesishme kardiovaskulare;
• faktore te tjere klinike.

Cilat analiza behen?

Sipas situates mund te kerkohen:

• hemograma e plote;
• hemoglobina dhe hematokriti;
• trombocitet;
• urea dhe kreatinina;
• elektrolitet;
• testet e melcise;
• INR dhe teste te koagulimit sipas barnave dhe semundjeve;
• grupi i gjakut dhe crossmatch kur mund te nevojitet transfuzion;
• ferritin dhe studime te hekurit ne humbje kronike.

Kur behet gastroskopia?

Upper GI endoscopy, ose gastroskopia, eshte testi kryesor kur dyshohet hemorragji nga ezofagu, stomaku ose duodeni.

Ne shumicen e pacienteve te shtruar me upper GI bleeding rekomandohet endoskopi brenda rreth 24 oreve, pasi pacienti te jete stabilizuar.

Endoskopia mund te gjeje dhe ne te njejten kohe te trajtoje:

• ulcera qe gjakosin;
• ene te dukshme ne ulcere;
• varice;
• angioektazi;
• Dieulafoy lesion;
• disa gjakderdhje pas procedures.

Per nje gastroskopi te planifikuar dhe jo per nje hemorragji urgjente, mund te lexoni si behet pergatitja per gastroskopi.

Kur perdoret CT angiography?

CT angiography, CTA, mund te identifikoje vendin ku gjaku po del aktivisht nga nje ene.

Ka rol vecanerisht te rendesishem tek pacienti me:

• gjakderdhje te poshtme te madhe;
• gjakderdhje qe vazhdon;
• paqendrueshmeri hemodinamike;
• nevoje per lokalizim te shpejte te burimit.

Nese CTA tregon nje arterie qe po gjakos, interventional radiology mund te kryeje angiografi dhe embolizim per ta mbyllur enen.

Cfare roli ka kolonoskopia?

Kolonoskopia eshte testi kryesor per shume raste te lower GI bleeding pasi pacienti eshte stabilizuar dhe koloni eshte pergatitur.

Mund te identifikoje:

• divertikuloze;
• angioektazi;
• kolit;
• polipe;
• tumore;
• gjakderdhje pas polypectomy;
• shkaqe anorektale ne disa raste.

Ne shume paciente te shtruar, kolonoskopia emergjente brenda 24 oreve nuk ka treguar se ul rebleeding ose vdekshmerine krahasuar me nje kolonoskopi jo emergjente pas stabilizimit.

Ne gjakderdhje te rende dhe aktive me paqendrueshmeri, CTA mund te kete perparesi.

Kur perdoret capsule endoscopy?

Nese upper endoscopy dhe colonoscopy nuk gjejne burimin dhe ekziston ende dyshim per gjakderdhje nga zorra e holle, mund te perdoret capsule endoscopy.

Pacienti gelltit nje kapsule me kamere qe fotografon zorren e holle.

Sipas rezultatit mund te nevojiten:

• deep enteroscopy;
• CT enterography;
• trajtim endoskopik;
• interventional radiology;
• kirurgji ne raste te zgjedhura.

Si ndalohet gjakderdhja gastrointestinale?

Trajtimi varet nga vendi dhe shkaku.

Trajtimi endoskopik

Gjate endoskopise mund te perdoren:

• endoscopic clips;
• thermal coagulation;
• injection therapy si pjese e kombinimeve te pershtatshme;
• band ligation per varice te ezofagut;
• hemostatic powders ose gels ne raste te zgjedhura;
• over-the-scope clips per disa gjakderdhje komplekse ose recurrente.

Interventional radiology

Kur gjakderdhja nuk kontrollohet endoskopikisht ose CTA lokalizon nje burim aktiv, mund te kryhet transcatheter arterial embolization.

Kirurgjia

Sot nevojitet me rralle se ne te kaluaren, por mbetet e rendesishme kur gjakderdhja:

• nuk kontrollohet me endoskopi ose angiografi;
• perseritet ne menyre serioze;
• lidhet me perforim, ischemia, tumor ose patologji qe kerkon kirurgji.

Si trajtohet gjakderdhja nga ulcera peptike?

Endoskopia percakton riskun e rebleeding dhe lejon hemostazen kur ka:

• active spurting;
• active oozing;
• nonbleeding visible vessel;
• lezione te tjera me risk te larte sipas pamjes endoskopike.

Pas hemostazes endoskopike te nje ulcere me risk te larte perdoret terapi intensive me proton pump inhibitor sipas protokollit spitalor.

Me pas duhet trajtuar shkaku.

Nese gjendet H. pylori, infeksioni duhet eradikuar dhe eradikimi duhet konfirmuar.

NSAID duhet te rishikohen dhe te shmangen ose modifikohen kur kjo eshte klinikisht e mundur.

Cfare ndryshon kur dyshohet gjakderdhje nga varicet?

Nje pacient me cirrhosis ose portal hypertension dhe upper GI bleeding trajtohet si potencial variceal bleeding derisa burimi te sqarohet.

Menaxhimi spitalor mund te perfshije:

• resuscitation te kujdesshem;
• terapi vasoaktive si octreotide ose terlipressin sipas protokollit;
• antibiotike profilaktike;
• endoskopi te hershme, zakonisht brenda 12 oreve pasi pacienti eshte stabilizuar;
• endoscopic variceal ligation per varice te ezofagut qe gjakosin.

Ne paciente me risk te larte ose kur gjakderdhja nuk kontrollohet mund te nevojitet TIPS ose teknika te tjera te specializuara.

Cfare ndodh me anticoagulants dhe aspirin?

Menaxhimi varet nga:

• ashpersia e gjakderdhjes;
• lloji i barit;
• koha e dozes se fundit;
• funksioni renal;
• arsyeja pse bari eshte pershkruar;
• rreziku per stroke, emboli ose infarkt nese bari ndalohet.

Ne life-threatening bleeding mund te nevojitet nderprerje e perkohshme dhe ne situata te zgjedhura reversal therapy.

Aspirin qe perdoret per secondary cardiovascular prevention nuk duhet ndaluar automatikisht. Vendimi merret nga ekipi mjekesor dhe terapia rifillon sa me shpejt qe eshte e sigurt sipas hemostazes dhe riskut kardiovaskular.

Kur duhet vleresim edhe nese gjakderdhja duket e vogel?

Kontaktoni mjekun kur:

• gjaku ne fece perseritet;
• keni gjakderdhje te re pa diagnoze te njohur;
• keni anemi nga mungesa e hekurit;
• keni humbje peshe te pashpjeguar;
• ka ndryshim te ri te jashteqitjes;
• keni dhimbje abdominale te vazhdueshme;
• jeni duke marre anticoagulants ose antiplatelets;
• keni cirrhosis ose semundje te melcise;
• keni histori familjare te kancerit gastrointestinal.