Elektroforeza e Hemoglobines: Kur Behet dhe Si Lexohet
Pergjigjja e shkurter
Elektroforeza e hemoglobines percakton llojet dhe perqindjet e hemoglobines ne gjak. Ajo ndihmon ne zbulimin e hemoglobinopative te trasheguara, si beta-talasemia dhe variantet HbS, HbC ose HbE. Rezultati nuk lexohet thjesht si “pozitiv” apo “negativ”; interpretohet si nje model, bashke me hemogramen, MCV-ne, ferritinen, moshen, historine familjare dhe transfuzionet e fundit.
Cfare eshte elektroforeza e hemoglobines?
Hemoglobina eshte proteina brenda rruazave te kuqe qe transporton oksigjenin nga mushkerite drejt indeve. Elektroforeza perdor vetite elektrike te molekulave per te ndare llojet e hemoglobines. Laboratoret mund te perdorin gjithashtu kromatografi me performance te larte (HPLC), elektroforeze kapilare ose fokusim izoelektrik. Raporti mund te quhet edhe analize e fraksioneve te hemoglobines ose vleresim i hemoglobinopative.
Shumica e crregullimeve qe zbulohen me kete analize jane te trasheguara. Ato mund te ndryshojne strukturen e hemoglobines, si te HbS, ose sasine e zinxhireve te globines, si te talasemia. Transfuzioni, mosha dhe disa trajtime mund ta ndryshojne modelin e matur, por nuk ndryshojne gjenet e personit.
Elektroforeza dhe hemograma nuk jane e njejta analize
Hemograma
Mat sasine e hemoglobines, numrin e rruazave te kuqe dhe tregues si MCV dhe MCH. Ajo tregon nese ka anemi ose rruaza te vogla, por jo gjithmone shkakun.
Elektroforeza
Identifikon dhe mat fraksionet e hemoglobines. Ajo ndihmon te dallohet nje model normal, nje gjendje bartese ose nje hemoglobinopati qe mund te kerkoje konfirmim.
Per te kuptuar parametrat baze, shikoni udhezuesin per elementet e gjakut komplet. Nese problemi kryesor eshte hemoglobina e ulet, lexoni edhe artikullin per kontrollin e hemoglobines ne anemi.
Cilat lloje hemoglobine mund te shfaqen?
| Fraksioni | Cfare perfaqeson | Cfare duhet ditur |
|---|---|---|
| HbA | Hemoglobina kryesore e te rriturit. | Zakonisht perben pjesen me te madhe te hemoglobines pas femijerise se hershme. |
| HbA2 | Fraksion i vogel normal te te rriturit. | Rritja, sidomos me MCV te ulet, mund te mbeshtese diagnozen e beta-talasemise bartese. |
| HbF | Hemoglobina fetale, dominuese para lindjes dhe te i porsalinduri. | Bie gradualisht pas lindjes. Mund te jete e rritur ne disa talasemi, hemoglobinopati ose gjendje te tjera. |
| HbS | Variant i lidhur me gjenin drepanocitar. | Prania e saj nuk mjafton per te dalluar bartesin nga semundja; shihen HbA, HbF, variantet e tjera dhe, kur duhet, gjenetika. |
| HbC dhe HbE | Variante te trasheguara te hemoglobines. | Mund te paraqiten si gjendje bartese ose te kombinohen me variante te tjera dhe talasemine. |
| HbH ose Hb Bart | Fraksione qe lidhen me forma te caktuara te alfa-talasemise. | Interpretimi ndryshon sipas moshes dhe formes se dyshuar. |
Mos perdorni nje tabele universale per diagnoze. Perqindjet ndryshojne sipas moshes, metodes dhe laboratorit. Duhet perdorur intervali dhe komenti interpretues ne raportin tuaj.
Kur rekomandohet kjo analize?
- anemi ose mikrocitoze qe nuk shpjegohet vetem nga mungesa e hekurit;
- MCV ose MCH i ulet, sidomos kur ferritina nuk tregon mungese hekuri;
- histori familjare me talasemi, semundje drepanocitare ose hemoglobinopati tjeter;
- rezultat i dyshimte ne hemograme, strisho periferike ose kontroll te meparshem;
- zbehje, lodhje, ikter, episode hemolize, zmadhim te shpretkes ose kriza te pashpjeguara dhimbjeje;
- vleresim para shtatzenise ose gjate saj, kur dyshohet gjendje bartese;
- konfirmim pas nje rezultati jonormal ne kontrollin e te porsalindurit, aty ku ky program ofrohet.
Shqiperia dhe vendet e tjera mund te kene programe te ndryshme per kontrollin neonatal. Prandaj prindi duhet te pyese maternitetin ose pediatrin cilat semundje perfshihen ne programin lokal.
Si kryhet dhe si pergatiteni?
Te te rriturit dhe femijet merret zakonisht nje moster gjaku nga vena. Te i porsalinduri, kur analiza eshte pjese e kontrollit neonatal, mund te merren disa pika gjak nga thembra. Procedura zgjat pak minuta dhe zakonisht shkakton vetem pickim ose mavijosje te lehte.
Nuk kerkohet agjerim i vecante, pervecse kur laboratori ka porositur analiza te tjera qe e kerkojne. Tregojini mjekut nese keni marre transfuzion gjaku gjate 12 javeve te fundit, sepse qelizat e transfuzuara mund te ndryshojne modelin. Permendni gjithashtu shtatzenine dhe trajtime si hidroksiurea.
Si lexohet rezultati?
- Shikoni fraksionet dhe perqindjet. Raporti mund te perfshije HbA, HbA2, HbF dhe nje ose me shume variante.
- Kontrolloni moshen. Modeli normal i nje te porsalinduri nuk eshte i njejte me ate te nje te rrituri.
- Lexoni hemogramen. Hemoglobina, MCV, MCH, numri i eritrociteve dhe strishoja ndihmojne ne interpretim.
- Kontrolloni hekurin. Ferritina dhe analizat e hekurit ndihmojne te dallohet mungesa e hekurit nga talasemia ose bashkejetesa e tyre.
- Shenoni transfuzionet dhe trajtimet. Ato mund te ndryshojne perqindjet e matura.
- Diskutoni modelin me mjekun. Nje variant mund te nenkuptoje bartje, semundje ose te kerkoje analize konfirmuese.
Per vleresimin e rezervave te hekurit mund te lexoni analizen e ferritines. Mos merrni hekur vetem sepse MCV eshte i ulet; te talasemia, hekuri jepet vetem kur mungesa eshte vertetuar.
Cfare mund te tregojne disa modele te zakonshme?
| Modeli orientues | Mundesia qe merret parasysh | Hapi tjeter |
|---|---|---|
| HbA dominuese, pa variant te dukshem | Mund te jete model normal i te rriturit. | Interpretohet me hemogramen; nuk perjashton cdo alfa-talasemi ose cdo shkak anemie. |
| HbA2 e rritur me MCV te ulet | Mund te mbeshtese beta-talasemine bartese. | Kontroll i ferritines, historise familjare dhe, sipas rastit, gjenetikes. |
| HbS me HbA te pranishem | Mund te sugjeroje gjendje bartese, por transfuzioni dhe kombinimet gjenetike e ndryshojne modelin. | Interpretim nga hematologu dhe konfirmim sipas rastit. |
| HbS pa HbA | Mund te shihet ne disa forma te semundjes drepanocitare. | Kerkohet vleresim specialistik; modeli i plote dhe gjenetika percaktojne tipin. |
| HbF e rritur | Mund te lidhet me moshen, talasemi, semundje drepanocitare, trajtim ose gjendje te tjera. | Vleresohet ne kontekst, jo si diagnoze e vetme. |
Per nje shpjegim te vecante mbi format dhe trashegimine, lexoni talasemine ose anemine mesdhetare.
A e perjashton semundjen nje rezultat normal?
Jo gjithmone. Disa gjendje bartese mund te japin ndryshime shume te vogla. Ne vecanti, alfa-talasemia bartese ose e heshtur mund te mos identifikohet qarte me elektroforezen standarde pas periudhes neonatale. Nese hemograma, origjina familjare ose historia klinike vazhdojne te krijojne dyshim, mjeku mund te kerkoje analiza molekulare per gjenet e globines.
Gjithashtu, nje transfuzion i fundit mund te krijoje model te perzier. Per kete arsye raporti nuk duhet quajtur automatikisht “negativ” dhe pacienti nuk duhet shpallur i shendetshem vetem nga kjo analize.
Elektroforeza para ose gjate shtatzenise
Nese nje person rezulton bartes i nje hemoglobinopatie, zakonisht vleresohet edhe partneri. Kur te dy partneret mbartin variante qe mund te kombinohen te femija, rekomandohet keshillim gjenetik per te shpjeguar rrezikun dhe zgjedhjet e testimit. Kjo eshte vecanerisht e rendesishme ne popullata ku talasemia eshte me e shpeshte, perfshire rajonin e Mesdheut.
Elektroforeza nuk zevendeson hemogramen dhe kontrollin e hekurit gjate shtatzenise. Per informacion te lidhur shikoni artikullin mbi anemine gjate shtatzenise.
Pyetje te shpeshta
A duhet te jem esell per elektroforezen?
Zakonisht jo. Nese ne te njejten dite jane kerkuar analiza te tjera, ndiqni udhezimin e laboratorit per ato analiza.
A do te thote HbS se kam semundje drepanocitare?
Jo domosdoshmerisht. HbS mund te shihet te bartesi ose ne disa forma te semundjes. Dallimi behet nga modeli i fraksioneve, historia, hemograma dhe ndonjehere analiza gjenetike.
A diagnostikon elektroforeza cdo talasemi?
Jo. Ajo eshte vecanerisht e dobishme per beta-talasemine dhe disa variante. Disa forma te alfa-talasemise mund te kerkojne testim gjenetik.
A mund ta ndryshoje transfuzioni rezultatin?
Po. Hemoglobina nga qelizat e transfuzuara mund te ndryshoje fraksionet. Njoftoni mjekun per cdo transfuzion gjate 12 javeve te fundit.
Nese jam bartes, a kam nevoje per trajtim?
Shume bartes nuk kane nevoje per trajtim specifik, por duhet te kuptojne diagnozen, te shmangin marrjen e panevojshme te hekurit dhe te marrin keshillim para shtatzenise sipas rastit.
Referencat mjekesore
- MedlinePlus: Hemoglobin Electrophoresis.
- CDC: About Sickle Cell Disease.
- NHLBI: Thalassemia Diagnosis.
- GeneReviews: Alpha-Thalassemia.
- GeneReviews: Beta-Thalassemia.
- UK National Screening Programme: Sickle Cell and Thalassaemia Screening Handbook.
Keni nje rezultat qe nuk e kuptoni?
Shenoni fraksionet e hemoglobines, perqindjet, hemoglobinen totale, MCV-ne, ferritinen dhe nese keni marre transfuzion. Mos publikoni dokumente me emer, numer personal, adrese ose te dhena te tjera identifikuese.
Pyet Mjekun
