Acidi Urik i Larte: Cfare Tregon dhe Kur Trajtohet
Acidi urik i larte quhet hiperuricemi, por nuk do te thote automatikisht se keni perdhese. Shume njerez nuk kane simptoma. Problemi lind kur formohen kristale urati ne nyje ose ne rruget urinare. Rezultati duhet lexuar bashke me simptomat, funksionin e veshkave, barnat, semundjet shoqeruese dhe intervalin e laboratorit.
Kur duhet ndihme urgjente?
Kontaktoni urgjencen nese dhimbja dhe enjtja e nyjes shoqerohen me temperature ose gjendje te rende, sepse duhet perjashtuar infeksioni i nyjes. Kerkoni ndihme pa vonese edhe per dhimbje te forte ne ane ose shpine me temperature, te dridhura, te vjella, pamundesi per te urinuar ose gjak te dukshem ne urine. Ne shtatzani, tensioni i larte me dhimbje koke te forte, turbullim shikimi, dhimbje nen brinjet e djathta ose enjtje te papritur kerkon vleresim urgjent.
Cfare eshte acidi urik?
Acidi urik eshte produkti perfundimtar i shperberjes se purinave. Purinat krijohen natyralisht nga qelizat e trupit dhe gjenden edhe ne disa ushqime. Pjesa me e madhe e acidit urik largohet nga veshkat me urine, ndersa nje pjese largohet nga zorret.
Niveli mund te rritet kur trupi prodhon me shume acid urik ose, me shpesh, kur veshkat nuk e largojne mjaftueshem. Kjo nuk nenkupton gjithmone semundje dhe nuk duhet trajtuar vetem duke pare nje numer.
Hiperuricemia, perdhesi dhe guret: cili eshte ndryshimi?
| Gjendja | Cfare do te thote | Si paraqitet |
|---|---|---|
| Hiperuricemia | Acidi urik ne gjak eshte mbi intervalin e laboratorit. | Shpesh nuk jep simptoma dhe nuk eshte e njejte me perdhesin. |
| Perdhesi | Kristalet e uratit shkaktojne inflamacion ne nyje. | Dhimbje e papritur, skuqje, nxehtesi dhe enjtje, shpesh ne gishtin e madh te kembes. |
| Guret me acid urik | Kristalet formohen ne urine, sidomos kur urina eshte acidike dhe e perqendruar. | Dhimbje ne ane ose shpine, gjak ne urine, te perziera ose veshtiresi ne urinim. |
Perse behet analiza e acidit urik?
Mjeku mund ta kerkoje analizen per:
- te ndihmuar ne vleresimin e perdhesit;
- te ndjekur trajtimin qe ul acidin urik;
- te vleresuar persona me gure te perseritur ne veshka;
- te monitoruar rrezikun e sindromes se lizes tumorale gjate disa trajtimeve te kancerit;
- te plotesuar vleresimin e funksionit te veshkave ose te disa crregullimeve metabolike.
Per funksionin renal, acidi urik nuk zevendeson kreatininen dhe eGFR-ne, albuminen ne urine ose analizat e tjera qe mjeku zgjedh.
Analiza e gjakut apo urina 24-oreshe?
Acidi urik ne gjak
Mat perqendrimin ne serum dhe eshte analiza me e perdorur per hiperuricemine, perdhesin dhe monitorimin e trajtimit. Merret me nje moster gjaku nga vena.
Acidi urik ne urine
Zakonisht matet ne urine 24-oreshe ne raste te zgjedhura, sidomos ne vleresimin metabolik te gureve. Mbledhja jo e plote mund ta beje rezultatin jo te sakte.
Per udhezime praktike mbi mostren, shihni si merret dhe si lexohet nje analize urine.
Cilat jane vlerat normale?
Intervalet ndryshojne sipas laboratorit, metodes, moshes dhe seksit. Prandaj, perdorni kufirin e shkruar ne fleten tuaj te analizave. Laboratori mund ta shprehe rezultatin ne mg/dL ose ne mikromol/L. Per konvertim te perafert, 1 mg/dL eshte rreth 59.5 mikromol/L.
Gjate nje krize akute te perdhesit, acidi urik mund te jete normal. Nje vlere normale ne ate moment nuk e perjashton diagnozen. Kur dyshimi mbetet, mjeku mund ta perserise analizen pasi kriza te jete qetesuar.
Cfare e shkakton acidin urik te larte?
Eliminim i ulet
- semundja kronike ose demtimi akut i veshkave;
- dehidratimi;
- disa diuretike;
- ciklosporina ose takrolimusi;
- doza e ulet e aspirines;
- predispozita gjenetike.
Prodhim i shtuar
- shperberje e shpejte e qelizave, perfshire disa trajtime te kancerit;
- psoriaze e rende ose disa semundje te gjakut;
- alkooli, sidomos birra dhe pijet e forta;
- pije me shume fruktoze;
- sasi te medha mishi te kuq, te brendshme kafshesh dhe disa fruta deti.
Mbipesha, sindroma metabolike, tensioni i larte dhe diabeti shpesh shoqerohen me hiperuricemi, por kjo nuk tregon se acidi urik eshte shkaku i vetem i tyre.
Cilat barna mund ta ndryshojne rezultatin?
Diuretiket tiazidike dhe te anses, ciklosporina, takrolimusi, niacina dhe doza e ulet e aspirines mund ta rrisin acidin urik. Barna te tjera mund ta ulin. Tregojini mjekut te gjitha barnat dhe suplementet, por mos ndaloni asnje trajtim me iniciativen tuaj. Ne vecanti, aspirina e pershkruar per mbrojtjen kardiovaskulare nuk duhet ndaluar vetem per shkak te acidit urik.
Si dallohet perdhesi?
Perdhesi shpesh fillon me dhimbje shume te forte, skuqje, nxehtesi dhe enjtje ne nje nyje. Gishti i madh i kembes eshte vend klasik, por mund te preken kyci i kembes, gjuri, kyci i dores, berrylat ose nyje te tjera.
Kur diagnoza nuk eshte e qarte, analiza me e sigurt eshte marrja e lengut nga nyja dhe identifikimi i kristaleve te uratit me mikroskop. Ekografia ose CT-ja me energji te dyfishte mund te ndihmojne ne raste te zgjedhura. Ky vleresim eshte i rendesishem sepse infeksioni i nyjes mund te duket si perdhes dhe kerkon trajtim urgjent.
Si lidhet acidi urik me guret ne veshka?
Guret me acid urik formohen me lehte kur urina eshte vazhdimisht acidike dhe e perqendruar. Niveli ne gjak mund te jete i larte ose normal. Diagnoza bazohet ne simptomat, analizen e urines, imazherine dhe, kur guri del, analizen e perberjes se tij.
Dhimbja ne ane ose shpine, gjaku ne urine dhe te vjellat kerkojne kontroll. Lexoni edhe ekzaminimet qe behen per guret ne veshka.
A trajtohet gjithmone acidi urik i larte?
Jo. Hiperuricemia pa simptoma zakonisht nuk kerkon automatikisht bar per uljen e uratit. Vendimi varet nga historia e perdhesit, niveli, funksioni i veshkave, guret, barnat, trajtimi i kancerit dhe rreziku individual.
Sipas udhezuesit te American College of Rheumatology, trajtimi afatgjate rekomandohet fuqishem kur ka tofe, demtim ne imazheri nga perdhesi ose kriza te shpeshta. Allopurinoli eshte zakonisht zgjedhja e pare, edhe ne semundje kronike te veshkave, por fillohet me doze te ulet dhe rregullohet nga mjeku.
Per personat qe marrin trajtim per perdhesin, objektivi i zakonshem eshte urati ne serum nen 6 mg/dL, me matje te perseritura dhe rregullim te dozes. Barnat nuk duhen filluar, ndryshuar ose ndaluar pa mjekun.
Si trajtohet nje krize e perdhesit?
Kriza akute mund te trajtohet me kolkicine, nje anti-inflamator jo-steroid ose kortikosteroid, sipas moshes, funksionit te veshkave, ulcereve, barnave dhe semundjeve te tjera. Mos kombinoni ose merrni keto barna pa udhezim, sepse mund te shkaktojne gjakderdhje, demtim renal ose nderveprime.
Nese tashme merrni allopurinol ose nje bar tjeter per uljen e uratit, zakonisht nuk duhet ta ndaloni gjate krizes pa udhezimin e mjekut.
Cfare ndryshimesh ne stilin e jetes ndihmojne?
- Mbani hidratim te pershtatshem, nese mjeku nuk ju ka kufizuar lengjet.
- Synoni ulje graduale te peshes kur ka mbipeshe; shmangni agjerimin ekstrem.
- Kufizoni birren, pijet e forta dhe sasite e medha te alkoolit.
- Kufizoni pijet e embelsuara me fruktoze.
- Ulni te brendshmet e kafsheve dhe porcionet e medha te mishit te kuq ose disa frutave te detit.
- Zgjidhni nje ushqyerje te ekuilibruar me perime, drithera, bulmet me pak yndyre dhe proteina te pershtatshme.
Dieta mund te ndihmoje, por tek perdhesi i vendosur shpesh nuk e zevendeson trajtimin. Nuk ka nevoje te ndaloni cdo ushqim qe permban purina.
Cfare tregon acidi urik i ulet?
Vlerat e uleta jane me pak te zakonshme. Ato mund te lidhen me disa barna, ushqyerje jo te mire, semundje te renda te melcise, humbje te shtuar te uratit nga veshkat ose crregullime te rralla metabolike. Nje rezultat i ulet zakonisht interpretohet sipas simptomave dhe analizave te tjera, jo i izoluar.
Cfare duhet te beni pas nje rezultati te larte?
- Kontrolloni njesine dhe intervalin. Mos perdorni kufij nga nje laborator tjeter.
- Shenoni simptomat. Dhimbja e nyjes dhe dhimbja ne ane ose shpine ndryshojne drejtimin e vleresimit.
- Rishikoni barnat dhe semundjet. Perfshini diuretiket, aspirinen, funksionin e veshkave dhe trajtimet e kancerit.
- Kontrolloni analizat shoqeruese. Mund te kerkohen kreatinina, eGFR-ja, analiza e urines dhe, sipas rastit, imazheria.
- Vendosni planin me mjekun. Jo cdo hiperuricemi kerkon bar dhe jo cdo krize nyjeje eshte perdhese.
Per nje pamje me te plote te funksionit renal, shihni edhe kreatininen, urene dhe funksionin e veshkave.
Pyetje te shpeshta
A do te thote acidi urik i larte se kam perdhese?
Jo. Hiperuricemia rrit rrezikun, por diagnoza e perdhesit kerkon historine, ekzaminimin dhe ndonjehere analizen e lengut te nyjes.
A mund te kem perdhese me acid urik normal?
Po. Gjate krizes akute vlera mund te jete normale. Mjeku mund ta perserise analizen pasi kriza te qetesohet.
Cila vlere trajtohet?
Nuk ka nje numer te vetem per te gjithe. Trajtimi varet nga krizat, tofet, demtimi i nyjeve, guret, veshkat dhe rreziku individual.
Cili eshte objektivi gjate trajtimit te perdhesit?
Objektivi i zakonshem eshte acidi urik ne serum nen 6 mg/dL, me rregullim te dozes nga mjeku.
A mund ta ul vetem me diete?
Ndryshimet ne ushqyerje dhe peshe ndihmojne, por tek perdhesi i vendosur mund te mos mjaftojne pa trajtim.
A duhet ta ndal aspirinen?
Jo pa udhezimin e mjekut. Aspirina e pershkruar per zemren ose enet e gjakut zakonisht nuk ndalohet vetem per acidin urik.
A lidhet acidi urik i larte me veshkat?
Po. Veshkat e largojne pjesen me te madhe te uratit, ndaj ulja e funksionit renal mund ta rrise. Gjithashtu, kristalet mund te lidhen me disa gure urinare.
Referencat mjekesore
- American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout.
- NICE Guideline NG219: Gout – Diagnosis and Management.
- MedlinePlus: Uric Acid Test.
- NIDDK: Diagnosis of Kidney Stones.
- NIDDK: Treatment for Kidney Stones.
Keni nje rezultat te acidit urik qe nuk e kuptoni?
Pergatitni vleren, njesine, intervalin e laboratorit, simptomat, barnat, kreatininen dhe analizat e urines. Mos publikoni dokumente me emer, numer personal, adrese ose te dhena te tjera identifikuese.
Pyet Mjekun
