Analiza e Urines: Si Behet dhe Si Lexohet
Pergjigjja e shkurter
Analiza e urines, e quajtur edhe urinalize, kontrollon pamjen e urines, perberjen kimike dhe, kur kerkohet, sedimentin ne mikroskop. Ajo mund te jape shenja per infeksion urinar, gjakderdhje, gure, demtim te veshkave, diabet ose probleme te tjera, por nje rezultat i vetem nuk vendos diagnozen. Mostra duhet marre sakte dhe rezultati duhet krahasuar me simptomat, barnat dhe intervalin e laboratorit.
Cfare eshte analiza e urines?
Analiza e urines eshte nje grup ekzaminimesh qe vleresojne urinen pa nderhyrje te dhimbshme. Mjeku mund ta kerkoje si pjese te nje kontrolli, kur keni djegie ose urinim te shpeshte, kur shihet gjak ne urine, per monitorimin e diabetit dhe semundjeve te veshkave, gjate shtatzanise ose para disa procedurave.
Urinaliza mund te orientoje mjekun, por gjetjet nuk jane specifike per nje semundje te vetme. Per shembull, leukocitet mund te shoqerojne infeksionin, por edhe inflamacionin ose kontaminimin e mostres. Proteina mund te rritet perkohesisht pas temperatures, ushtrimit fizik ose dehidratimit, ndersa nje rezultat i perseritur kerkon vleresim me te plote.
Cilat jane tri pjeset e analizes?
1. Pamja fizike
Vleresohen ngjyra dhe qartesia. Urina e kuqe ose kafe nuk do te thote gjithmone gjak, sepse mund te ndikohet nga ushqime, barna ose pigmente. Turbullira mund te vije nga qeliza, kristale, mukus, baktere ose kontaminim.
2. Shiriti kimik
Nje shirit me zona reaguese kontrollon pH-ne, densitetin, proteinat, glukozen, ketonet, gjakun, nitritet, esterazen leukocitare, bilirubinen dhe urobilinogjenin. Jo cdo laborator raporton te njejtin panel.
3. Mikroskopia
Sedimenti mund te kontrollohet per eritrocite, leukocite, qeliza epiteliale, cilindra, kristale, baktere ose maja. Jo cdo moster ka nevoje per mikroskopi; kjo varet nga arsyeja e analizes dhe rezultati fillestar.
Si merret sakte nje moster urine?
Per analizen rutine ose urinokulturen, laboratori shpesh kerkon nje moster te paster nga mesi i urinimit. Ndiqni gjithmone udhezimet e laboratorit, sepse procedura mund te ndryshoje sipas analizes.
- Perdorni enen e dhene nga laboratori ose nje ene sterile. Mos prekni pjesen e brendshme te enes ose kapakut.
- Lani duart. Pastroni zonen gjenitale sipas udhezimit te laboratorit; te grate, pastrimi behet nga perpara drejt mbrapa.
- Filloni urinimin ne tualet. Mos u perpiqni te matni ose te hidhni patjeter 30 ml.
- Mblidhni rrjedhen e mesit. Afrojeni enen pa e prekur me lekuren dhe merrni sasine qe ka kerkuar laboratori.
- Perfundoni urinimin ne tualet dhe mbylleni kapakun fort.
- Shenoni mostren sipas udhezimit dhe dergojeni sa me shpejt ne laborator.
Mos e lini mostren 24 ore pa udhezim. Vonesa mund te ndryshoje numrin e baktereve dhe qelizave, glukozen, pH-ne dhe elemente te tjera. Nese nuk mund ta dergoni shpejt, pyetni laboratorin nese duhet futur ne frigorifer dhe brenda cfare kohe duhet dorezuar.
Mostra e mengjesit, mostra e rastit dhe urina 24-oreshe
| Lloji i mostres | Kur mund te kerkohet | Cfare duhet ditur |
|---|---|---|
| Mostra e rastit | Analiza rutine, simptoma urinare ose kontroll i shpejte. | Mund te merret ne periudha te ndryshme te dites. Hidratimi dhe koha nga vakti mund te ndikojne disa parametra. |
| Urina e pare e mengjesit | Kur kerkohet nje moster me e perqendruar ose sipas testit te caktuar. | Mblidhet sapo zgjoheni, vetem kur laboratori e ka kerkuar. |
| Mostra per urinokulture | Kur dyshohet infeksion urinar dhe duhet identifikuar mikrobi. | Teknika e paster dhe transporti i shpejte jane vecanerisht te rendesishem. Idealja eshte para antibiotikut, kur kjo eshte klinikisht e sigurt dhe sipas mjekut. |
| Urina 24-oreshe | Per matje sasiore te disa proteinave, hormoneve, mineraleve ose substancave te tjera. | Nuk eshte e njejta gje me urinalizen rutine. Duhet mbledhur e gjithe urina ne intervalin e caktuar sipas udhezimit te laboratorit. |
Si lexohen parametrat kryesore?
Shikoni emrin e parametrit, rezultatin, njesine dhe intervalin e shenuar nga laboratori. Shenja me yll nuk do te thote automatikisht semundje. Ajo tregon se rezultati eshte jashte intervalit te atij laboratori dhe duhet interpretuar ne kontekst.
| Parametri | Cfare mund te sugjeroje | Cfare duhet bere me pas |
|---|---|---|
| Densiteti specifik | Tregon sa e perqendruar ose e holluar eshte urina. Ndikohet nga hidratimi, funksioni i veshkave dhe substancat ne urine. | Krahasohet me hidratimin, barnat dhe analizat e tjera; nje vlere e vetme nuk vendos diagnoze. |
| pH | Tregon aciditetin ose alkalinitetin. Ndikohet nga ushqimi, barnat, koha e ruajtjes, disa baktere dhe gjendje metabolike. | Nuk diagnostikon vetem infeksion ose gure ne veshka. |
| Proteina | Mund te jete kalimtare pas ushtrimit, temperatures ose dehidratimit; mund te lidhet edhe me demtim te veshkave. | Nese perseritet, mjeku mund te kerkoje raportin albumine/kreatinine dhe analize gjaku per funksionin renal. |
| Glukoza | Mund te shfaqet kur glukoza ne gjak eshte e larte, ne shtatzani, ne disa gjendje renale ose nga barna te caktuara. | Konfirmohet me glukozen ne gjak dhe, kur duhet, HbA1c. Nuk diagnostikon vetem diabetin. |
| Ketonet | Mund te shfaqen ne agjerim, te vjella, dieta me pak karbohidrate ose diabet te pakontrolluar. | Te personat me diabet dhe simptoma si nauze, dhimbje barku, frymemarrje e thelle ose pergjumje, kerkoni vleresim urgjent. |
| Gjaku | Shiriti mund te reagoje ndaj eritrociteve, hemoglobines ose mioglobines. Shkaqet perfshijne infeksionin, guret, semundje renale, ushtrim te rende, menstruacionet dhe shkaqe te tjera. | Mikroskopia konfirmon nese ka eritrocite. Gjaku i perseritur ose i dukshem duhet vleresuar. |
| Esteraza leukocitare | Tregon prani te mundshme te qelizave te bardha dhe inflamacion ne traktin urinar. | Nuk eshte e njejta gje me “leukocitozen” ne gjak dhe nuk provon vetem infeksionin. |
| Nitritet | Nje rezultat pozitiv mund te mbeshtese pranine e disa baktereve urinare. | Nje rezultat negativ nuk e perjashton infeksionin, sepse jo te gjitha bakteret prodhojne nitrite. |
| Bilirubina | Mund te lidhet me bilirubine te konjuguar ne urine dhe probleme te melcise ose rrugeve biliare. | Duhet vleresuar me simptoma dhe analiza gjaku; nuk vendos diagnoze e vetme. |
| Leukocite, baktere dhe qeliza epiteliale | Mund te shoqerojne infeksionin, inflamacionin ose kontaminimin gjate marrjes se mostres. | Simptomat, menyra e marrjes dhe urinokultura percaktojne rendesine klinike. |
| Kristalet dhe cilindrat | Disa kristale mund te shfaqen edhe pa semundje; lloje te caktuara mund te lidhen me gure, barna ose crregullime metabolike. Disa cilindra mund te orientojne drejt demtimit renal. | Rendesia varet nga lloji, sasia, pH-ja, simptomat dhe funksioni i veshkave. |
A tregon analiza e urines nje infeksion urinar?
Nje kombinim i simptomave si djegie, urinim i shpeshte, urgjence urinare ose dhimbje mbi fshikez, bashke me leukocite dhe nitrite, mund ta beje infeksionin me te mundshem. Por as leukocitet dhe as bakteret nuk mjaftojne gjithmone, sepse mostra mund te kontaminohet.
Urinokultura eshte analize tjeter: ajo kerkon rritjen dhe identifikimin e mikrobit dhe mund te ndihmoje ne zgjedhjen e antibiotikut. Ajo mund te jete vecanerisht e rendesishme ne shtatzani, te meshkujt, te femijet, kur simptomat perseriten, kur ka temperature ose kur trajtimi nuk ka funksionuar.
Lexoni me shume per cistitin dhe infeksionin e fshikezes, per infeksionet urinare qe perseriten dhe per pyetjen a mund te dallohet infeksioni nga analiza e urines.
Mos merrni antibiotik vetem sepse shihni leukocite ose baktere ne raport. Ne shume raste nevojiten simptomat, ekzaminimi dhe, kur indikohet, urinokultura. Trajtimi i panevojshem mund te shkaktoje efekte anesore dhe rezistence ndaj antibiotikeve.
Cfare kuptimi kane proteina, gjaku dhe glukoza?
Proteina ose albumina ne urine
Nje gjurme proteine ne nje moster te perqendruar nuk do te thote domosdoshmerisht semundje kronike te veshkave. Kur proteina vazhdon te dale, mjeku mund te kerkoje raportin albumine/kreatinine ne urine dhe ta krahasoje me kreatininen dhe eGFR-ne ne gjak. Lexoni shpjegimin per albuminen ne urine dhe per analizat e funksionit te veshkave.
Gjaku ne urine
Gjaku mund te jete i dukshem ose mikroskopik. Shkaqet variojne nga menstruacionet, aktiviteti fizik, infeksioni dhe guret, deri te semundjet e veshkave ose traktit urinar. Nje rezultat pozitiv perseritet me moster te marre mire dhe vleresohet sipas moshes, simptomave dhe faktoreve te rrezikut. Per dhimbje kolikative ose dyshim per gure, shikoni ekzaminimet per guret ne veshka.
Glukoza dhe ketonet
Glukoza ne urine nuk eshte test i mjaftueshem per diagnozen e diabetit. Ajo mund te ndikohet nga niveli i glukozes ne gjak, shtatzania, funksioni tubular i veshkave dhe disa barna. Ketonet mund te shfaqen pas agjerimit ose te vjellave, por ne nje person me diabet dhe gjendje te keqe mund te sinjalizojne ketoacidoze dhe kerkojne vleresim te shpejte.
Cfare mund ta shtremberoje rezultatin?
- mostra e marre ne ene jo sterile ose prekja e pjeses se brendshme te kapakut;
- mosmarrja e rrjedhes se mesit kur kjo eshte kerkuar;
- menstruacionet, sekrecionet vaginale ose pastrim i papershtatshem;
- vonesa ne dergimin e mostres ose ruajtja ne temperature te papershtatshme;
- marrja e sasive shume te medha te ujit menjehere para analizes;
- ushtrimi fizik i rende, temperatura, dehidratimi ose te vjellat;
- disa barna, antibiotike, vitamina dhe suplemente;
- marrja e mostres pasi ka filluar antibiotiku, kur kerkohet urinokulture.
Mos ndaloni asnje bar para analizes pa udhezimin e mjekut. Tregojini mjekut dhe laboratorit cfare merrni, nese jeni me menstruacione, nese jeni shtatzane dhe nese mostra eshte marre ne shtepi.
Kur duhet kontaktuar mjeku?
- kur keni djegie, urinim te shpeshte, urgjence urinare ose dhimbje mbi fshikez;
- kur keni temperature, te dridhura, dhimbje ne ane te shpines, nauze ose te vjella;
- kur shihni gjak ne urine ose gjaku vazhdon te dale ne analiza;
- kur proteinat, glukoza, ketonet, leukocitet ose cilindrat dalin te rritura ne menyre te perseritur;
- kur jeni shtatzane, keni diabet, semundje te veshkave, nje veshke te vetme ose imunitet te ulet;
- kur simptomat vazhdojne edhe pse analiza duket normale;
- kur nje femije ose foshnje ka temperature pa shkak te qarte ose shenja urinare.
Pyetje te shpeshta
A duhet te jem pa ngrene per analizen e urines?
Zakonisht jo. Megjithate, disa analiza te kombinuara mund te kene udhezime te tjera. Ndiqni fletudhezimin e laboratorit dhe mos pini sasi te teperta uji vetem per te prodhuar urine.
A duhet patjeter urina e pare e mengjesit?
Jo per cdo analize. Mostra e pare mund te kerkohet sepse eshte me e perqendruar, por nje moster e rastit mund te jete e pershtatshme per shume qellime. Ndiqni kerkesen e laboratorit.
A do te thote leukocite ne urine se kam infeksion?
Jo gjithmone. Leukocitet mund te vijne nga infeksioni, inflamacioni ose kontaminimi. Simptomat, nitritet, mikroskopia dhe, kur duhet, urinokultura ndihmojne ne interpretim.
A e perjashton infeksionin nje rezultat negativ per nitrite?
Jo. Jo te gjitha bakteret prodhojne nitrite dhe koha qe urina ka qendruar ne fshikez mund te ndikoje rezultatin. Nje test negativ nuk e perjashton infeksionin kur ka simptoma.
A eshte urinaliza e njejte me urinokulturen?
Jo. Urinaliza kontrollon pamjen, perberjen kimike dhe sedimentin. Urinokultura kerkon rritjen dhe identifikimin e baktereve ose mikrobeve dhe mund te jape informacion per ndjeshmerine ndaj antibiotikeve.
A e perjashton semundjen nje analize normale?
Jo plotesisht. Disa semundje mund te mos ndryshojne urinalizen ose mund te jene ne faze te hershme. Kur simptomat vazhdojne, mjeku mund te kerkoje perseritje, urinokulture, analiza gjaku ose imazheri.
Sa kohe mund ta mbaj mostren ne shtepi?
Dergojeni sa me shpejt. Nese ka vonese, kontaktoni laboratorin per menyren e ruajtjes dhe afatin, sepse kerkesat ndryshojne sipas testit dhe enes se perdorur.
Referencat mjekesore
- MedlinePlus Medical Encyclopedia: Urinalysis.
- MedlinePlus Medical Encyclopedia: Clean catch urine sample.
- Cleveland Clinic: Urinalysis.
Keni nje rezultat urine qe nuk e kuptoni?
Shenoni simptomat, emrin e analizes, vlerat, njesite, intervalet e laboratorit, nese mostra ishte e mesit te urinimit, nese jeni shtatzane ose me menstruacione dhe barnat qe perdorni. Mos publikoni dokumente me emer, numer personal, adrese ose te dhena te tjera identifikuese.
Pyet Mjekun
