Azotemia: Shkaqet, Analizat dhe Kur Eshte Urgjence
Pergjigjja e shkurter
Azotemia do te thote rritje e mbetjeve azotike ne gjak, zakonisht e verejtur nga rritja e BUN-it ose urese dhe shpesh e kreatinines. Ajo mund te vije nga ulja e qarkullimit te gjakut ne veshka, demtimi i vete veshkave ose bllokimi i rrjedhjes se urines. Nuk eshte domosdoshmerisht faza e fundit e semundjes se veshkave dhe nuk diagnostikohet nga nje vlere e vetme pa pare hidratimin, barnat, urinen, kreatininen, eGFR-ne dhe gjendjen klinike.
Cfare eshte azotemia?
Gjate shperberjes se proteinave, organizmi prodhon mbetje qe permbajne azot. Nje prej tyre eshte ureja, e cila formohet ne melci, kalon ne gjak dhe largohet kryesisht nga veshkat me urinen. Kur veshkat filtrojne me pak, kur qarkullon me pak gjak drejt tyre ose kur urina bllokohet, keto mbetje mund te rriten ne gjak.
Azotemia eshte kryesisht nje gjetje biokimike, jo emri i nje semundjeje te vetme. Shkaku mund te jete i perkohshem dhe i korrigjueshem, si dehidratimi, por mund te jete edhe demtim akut ose semundje kronike e veshkave. Per kete arsye, rezultati duhet interpretuar ne kontekst.
Azotemia, urea, BUN dhe uremia: cili eshte dallimi?
| Termi | Cfare do te thote | Cfare duhet ditur |
|---|---|---|
| Urea | Mbetje e metabolizmit te proteinave, e prodhuar ne melci dhe e eliminuar kryesisht nga veshkat. | Mund te raportohet ne mg/dL ose mmol/L. Intervali varet nga laboratori. |
| BUN | Mat vetem pjesen e azotit brenda molekules se urese. | Vlera e BUN-it nuk eshte e njejte numerikisht me vleren e urese, edhe kur te dyja lidhen me te njejten molekule. |
| Azotemia | Rritje e mbetjeve azotike ne gjak, shpesh BUN/ure dhe kreatinine. | Mund te jete pa simptoma dhe ka shkaqe prerenale, renale ose postrenale. |
| Uremia | Sindrome klinike nga grumbullimi i toksinave ne insuficiencen e avancuar te veshkave. | Mund te shkaktoje nauze, te vjella, kruarje, konfuzion, gjakosje ose inflamacion rreth zemres dhe kerkon vleresim urgjent. |
Mos e krahasoni “azotemine” me nje numer te marre nga interneti. Nje raport mund te shkruaje BUN, ure, urea nitrogen ose azotemi dhe te perdore njesi te ndryshme. Perdorni emrin, njesine dhe intervalin qe ka shtypur laboratori juaj.
Cilat jane tre llojet e azotemise?
Azotemia prerenale
Veshkat mund te jene fillimisht te paprekura, por marrin me pak gjak. Shkaqe te mundshme jane dehidratimi, te vjellat, diarrea, gjakderdhja, sepsisi, djegiet, insuficienca kardiake ose ulja e presionit.
Azotemia renale
Demtimi ndodh brenda veshkes dhe mund te preke tubulat, glomerulat, indin intersticial ose enet. Shkaqet perfshijne ishemine, toksinat, disa barna, infeksionet dhe semundjet inflamatore.
Azotemia postrenale
Urina nuk largohet normalisht per shkak te nje pengese. Shkaqe te mundshme jane guret, zmadhimi i prostates, ngushtimi i uretres, masa, mpiksje ose probleme me zbrazjen e fshikezes.
Kjo ndarje tregon mekanizmin e shkakut; nuk jane tre faza qe duhet te kalojne njera pas tjetres. Nje person mund te kete edhe me shume se nje mekanizem, per shembull dehidratim dhe perdorim te nje bari qe ndikon ne veshka.
Cfare mund ta rrise BUN-in ose urene?
Nje rezultat i larte nuk vjen gjithmone nga demtimi i veshkave. Mund te ndikohet nga:
- dehidratimi ose humbja e gjakut;
- demtimi akut ose semundja kronike e veshkave;
- insuficienca kardiake, shoku ose sepsisi;
- gjakderdhja ne stomak ose zorre;
- marrja e larte e proteinave ose shperberja e shtuar e indeve;
- disa barna, perfshire kortikosteroide dhe barna qe ndikojne qarkullimin renal;
- bllokimi i traktit urinar.
BUN-i mund te jete i ulet ne semundje te renda te melcise, ushqyerje te pamjaftueshme, marrje te ulet proteinash ose mbingarkese me lengje. As vlera e larte dhe as ajo e ulet nuk vendos diagnozen vetem.
Cfare simptomash mund te shfaqen?
Azotemia e lehte mund te mos jape simptoma. Kur shkaku ose demtimi i veshkave behet me i rende, mund te shfaqen:
- ulje e sasise se urines, por ndonjehere urina mbetet normale;
- etje, goje e thate, marramendje ose presion i ulet ne dehidratim;
- enjtje e kembeve, shtim i shpejte ne peshe ose veshtiresi ne frymemarrje;
- lodhje, dobesi ose humbje oreksi;
- nauze, te vjella, kruarje ose shije e pakendshme ne goje;
- dhimbje mesi ose dhimbje kolikative kur ka gur apo pengese;
- veshtiresi ne urinim, rrjedhe e dobet ose ndjesi se fshikeza nuk zbrazet;
- pergjumje, konfuzion ose crregullim i vemendjes ne raste te renda.
Simptomat nuk tregojne vetem llojin e azotemise. Per shembull, sasia e urines mund te jete e ulet ne shkaqe te ndryshme dhe disa persona me demtim akut vazhdojne te urinojne.
Si vleresohet nje rezultat i larte?
- Konfirmohet analiza. Mjeku kontrollon emrin e testit, njesine, intervalin dhe ndryshimin nga rezultatet e meparshme.
- Vleresohet gjendja klinike. Kontrollohen presioni, pulsi, pesha, hidratimi, enjtja, frymemarrja dhe sasia e urines.
- Shikohen kreatinina dhe eGFR-ja. Ato ndihmojne te vleresohet filtrimi, por eGFR-ja eshte me pak e sakte kur kreatinina po ndryshon shpejt ne demtim akut.
- Kontrollohen elektrolitet. Kaliumi, natriumi dhe bikarbonati mund te tregojne komplikacione qe kerkojne trajtim te shpejte.
- Behet analiza e urines. Gjaku, proteinat, leukocitet dhe sedimentet mund te orientojne drejt shkakut.
- Rishikohen barnat dhe semundjet. Perfshihen antiinflamatoret, diuretiket, disa antibiotike, suplementet, diabeti, tensioni dhe infeksionet.
- Kerkohet pengesa kur ka dyshim. Ekografia e veshkave dhe fshikezes ose matja e urines se mbetur mund te zbuloje bllokim.
Per kuptimin e kreatinines, urese dhe eGFR-se, lexoni artikullin mbi analizat e funksionit te veshkave. Mund te shikoni edhe shpjegimin e vecante per kreatinemine dhe per albuminen ne urine.
A mjafton raporti BUN/kreatinine?
Nje raport BUN/kreatinine mbi rreth 20 mund te mbeshtese nje shkak prerenal ne situaten e duhur, por nuk eshte prove e vetme. Raporti mund te ndryshoje nga mosha, masa muskulore, ushqimi, gjakderdhja gastrointestinale, semundja e melcise, kortikosteroidet dhe barnat.
Ne demtimin akut, mjeku mund te perdore edhe urinen, elektrolitet urinare dhe tregues te tjere. Keta tregues kane kufizime, sidomos kur pacienti merr diuretike ose kur prodhimi i urines nuk eshte i ulet.
Si trajtohet azotemia?
Azotemia nuk ka nje trajtim te vetem. Trajtohet shkaku dhe monitorohen komplikacionet:
| Lloji | Qellimi i trajtimit | Kujdesi kryesor |
|---|---|---|
| Prerenale | Rikthimi i qarkullimit te pershtatshem drejt veshkave dhe trajtimi i humbjeve, infeksionit ose problemit kardiak. | Lengjet ndihmojne vetem kur ka mungese vellimi; mund te demtojne personat me insuficience kardiake ose mbingarkese me lengje. |
| Renale | Trajtimi i shkakut brenda veshkes, shmangia e demtimit te metejshem dhe kontrolli i elektroliteve. | Mos ndaloni ose ndryshoni barna pa mjekun. Disa gjendje kerkojne nefrolog dhe trajtim specifik. |
| Postrenale | Gjetja dhe lirimi sa me shpejt i pengeses se urines. | Mund te kerkohet kateter, trajtim i gurit ose nderhyrje urologjike. Mos prisni kur urina ndalon. |
Kur dyshohet gur ne traktin urinar, shikoni edhe artikullin mbi ekzaminimet per guret ne veshka.
Dializa nuk vendoset vetem nga BUN-i ose kreatinina. Vendimi lidhet me komplikacione si kaliumi i pakontrollueshem, acidoza, mbingarkesa me lengje, disa helmime ose shenja uremike.
Mos pini sasi te medha uji me force dhe mos ndaloni barnat vete. Nje person i dehidratuar dhe nje person me insuficience kardiake mund te kene te dy BUN te larte, por kerkojne menaxhim krejt te ndryshem.
Kur duhet kontaktuar mjeku?
- kur BUN-i, urea ose kreatinina jane mbi intervalin e laboratorit;
- kur rezultati eshte rritur shpejt krahasuar me analizat e meparshme;
- kur keni te vjella, diarre, temperature, dehidratim ose presion te ulet;
- kur keni enjtje, veshtiresi ne frymemarrje ose shtim te shpejte ne peshe;
- kur urina eshte pak, me gjak, shkumon shume ose urinimi eshte i veshtire;
- kur keni diabet, tension te larte, semundje te zemres ose semundje te njohur te veshkave;
- kur perdorni barna qe mund te ndikojne funksionin e veshkave.
Pyetje te shpeshta
A do te thote azotemia se veshkat kane deshtuar?
Jo domosdoshmerisht. Mund te shkaktohet nga dehidratimi, ulja e qarkullimit te gjakut, demtimi renal ose bllokimi i urines. Ashpersia percaktohet nga shkaku, shpejtesia e ndryshimit, analizat e tjera dhe simptomat.
A jane urea dhe BUN e njejta vlere?
Jo. Te dyja lidhen me urene, por BUN mat vetem azotin e urese. Prandaj kane vlera numerike dhe intervale te ndryshme. Gjithmone kontrolloni njesine e laboratorit.
A mund ta rrise dehidratimi azotemine?
Po. Dehidratimi mund te ule qarkullimin e gjakut ne veshka dhe te rrise BUN-in. Megjithate, nuk duhet supozuar dehidratimi pa pare presionin, peshen, kreatininen, urinen dhe shenjat klinike.
A ka azotemia gjithmone simptoma?
Jo. Rritja e lehte mund te zbulohet rastesisht. Simptomat shfaqen me shpesh kur shkaku eshte i rende, funksioni i veshkave bie ndjeshem ose zhvillohet uremia.
A tregon raporti BUN/kreatinine shkakun?
Mund te ndihmoje, por nuk mjafton. Raporti ndikohet nga shume faktore dhe duhet kombinuar me historine, ekzaminimin, analizen e urines dhe, kur duhet, ekografine.
A ulet azotemia duke pire me shume uje?
Vetem kur shkaku eshte mungesa e lengjeve dhe marrja e tyre eshte e sigurt. Uji i tepert mund te jete i rrezikshem ne insuficience kardiake, bllokim urinar ose mbingarkese me lengje. Kerkoni udhezim mjekesor.
Referencat mjekesore
- MedlinePlus: BUN, Blood Urea Nitrogen.
- NCBI Bookshelf: Azotemia.
- Merck Manual Professional: Acute Kidney Injury.
Keni ure ose kreatinine te larte?
Shenoni emrin e sakte te analizes, vleren, njesine, intervalin e laboratorit, kreatininen, eGFR-ne, kaliumin, simptomat, sasine e urines dhe barnat qe perdorni. Mos publikoni dokumente me emer, numer personal, adrese ose te dhena te tjera identifikuese.
Pyet Mjekun
