Cfare eshte cikli menstrual?

Cikli menstrual eshte nje seri ndryshimesh hormonale dhe anatomike qe ndodhin ne vezore dhe ne miter.

Cikli numerohet nga dita e pare e gjakderdhjes menstruale deri ne diten para fillimit te menstruacionit tjeter.

Qellimi biologjik i ciklit eshte:

• zhvillimi i nje folikuli ne vezore;
• mundesia e ovulacionit;
• pergatitja e endometrit per implantimin e nje shtatzanie;
• rikthimi i ciklit kur shtatzania nuk ndodh.

Cfare jane menstruacionet?

Menstruacioni eshte gjakderdhja qe ndodh kur shtresa funksionale e endometrit shkeputet dhe largohet nga mitra permes vagines.

Gjakderdhja permban:

• gjak;
• ind endometrial;
• sekrecione.

Menstruacioni fillon kur nivelet e progesteronit dhe estrogjenit bien ne fund te nje cikli ku nuk ka ndodhur shtatzania.

Cilat hormone kontrollojne ciklin menstrual?

Cikli drejtohet nga komunikimi midis hipotalamusit, hipofizes, vezoreve dhe mitres.

Hormonet kryesore jane:

• GnRH, qe prodhohet nga hipotalamusi;
• FSH, qe stimulon zhvillimin e folikujve ne vezore;
• LH, i cili merr pjese ne nxitjen e ovulacionit;
• estrogjeni, qe ndihmon rritjen e endometrit;
• progesteroni, qe ndihmon ne pergatitjen dhe stabilizimin e endometrit pas ovulacionit.

Ndryshimi i koordinuar i ketyre hormoneve krijon ritmin e ciklit.

Cilat jane fazat e ciklit menstrual?

Cikli mund te pershkruhet nga kendveshtrimi i vezoreve dhe nga kendveshtrimi i mitres.

Cikli ovarian

1. Faza folikulare
2. Ovulacioni
3. Faza luteale

Cikli i endometrit

1. Faza menstruale
2. Faza proliferative
3. Faza sekretore

Faza folikulare

Fillon ne diten e pare te menstruacionit dhe vazhdon deri ne ovulacion.

FSH stimulon nje grup folikujsh ovarian. Zakonisht nje folikul behet dominant dhe prodhon gjithnje e me shume estrogjen.

Estrogjeni ndihmon endometrin te trashet perseri pas menstruacionit.

Kjo eshte faza qe ndryshon me shume ne gjatesi nga nje grua ne tjetren dhe nga nje cikel ne tjetrin.

Ovulacioni

Kur estrogjeni arrin nivele te caktuara, ndodh nje rritje e shpejte e LH.

Kjo nxit folikulin dominant te leshoje ovocitin.

Faza luteale

Pas ovulacionit, folikuli i zbrazur shnderrohet ne corpus luteum dhe prodhon kryesisht progesteron.

Progesteroni e ben endometrin me te pershtatshem per nje shtatzani te mundshme.

Nese shtatzania nuk ndodh, corpus luteum regresohet, progesteroni dhe estrogjeni bien dhe fillon menstruacioni i ardhshem.

Kur ndodh ovulacioni?

Nje nga mitet me te zakonshme eshte se ovulacioni ndodh gjithmone ne diten 14.

Kjo mund te ndodhe tek nje person me cikel rreth 28 dite, por nuk eshte rregull universal.

Ovulacioni zakonisht ndodh afersisht 10-16 dite para menstruacionit te ardhshem.

Sa zgjat nje cikel menstrual normal?

Nuk ekziston nje gjatesi ideale qe duhet ta kene te gjitha grate.

Tek te rriturat ne moshe riprodhuese, FIGO perdor si reference:

• frekuence cikli rreth 24-38 dite;
• gjakderdhje qe zakonisht nuk zgjat me shume se rreth 8 dite;
• nje model relativisht te parashikueshem nga muaji ne muaj.

Burime te tjera klinike per paciente perdorin shpesh intervalin 21-35 dite. Nje numer i vetem nuk duhet perdorur i izoluar per te vendosur nese nje person ka semundje.

Me rendesi eshte:

• sa shpesh vijne menstruacionet;
• sa ndryshon cikli nga muaji ne muaj;
• sa dite zgjat gjakderdhja;
• sa e madhe eshte gjakderdhja;
• nese ka dhimbje ose simptoma te tjera;
• nese modeli ka ndryshuar nga ai i zakonshem per personin.

Si ndryshon cikli tek adoleshentet?

Menstruacioni i pare quhet menarke.

Shumica e vajzave e kane menstruacionin e pare rreth moshes 12-13 vjec, por ka variacion normal.

Ne vitet e para pas menarkes ciklet mund te jene me te parregullta sepse aksi hormonal ende po maturohet dhe ovulacioni nuk ndodh ne cdo cikel.

Tek adoleshentet, ciklet zakonisht ndodhin rreth cdo 21-45 dite dhe gjakderdhja zakonisht zgjat 7 dite ose me pak.

Cfare eshte endometri?

Endometri eshte shtresa qe vesh pjesen e brendshme te mitres.

Ai reagon ndaj hormoneve te ciklit.

Pas menstruacionit, estrogjeni stimulon rritjen e tij. Pas ovulacionit, progesteroni e ndryshon endometrin ne menyre qe te jete i pershtatshem per implantimin e nje embrioni.

Nese shtatzania nuk ndodh, nivelet hormonale bien dhe shtresa funksionale e endometrit shkeputet.

Cfare simptomash mund te shfaqen para ose gjate menstruacioneve?

Jo te gjitha grate kane simptoma para menstruacioneve.

Mund te shfaqen:

• ngerce ne pjesen e poshtme te barkut;
• fryrje;
• ndjeshmeri te gjinjve;
• dhimbje koke;
• lodhje;
• ndryshim te oreksit;
• ndryshime te humorit;
• irritabilitet;
• ndryshime te gjumit.

Keto simptoma mund te jene pjese e sindromes premenstruale, PMS, kur perseriten ne menyre ciklike.

Kur simptomat emocionale jane shume te renda dhe ndikojne ndjeshem ne pune, shkolle, marredhenie ose funksionimin e perditshem, duhet vleresuar edhe mundesia e premenstrual dysphoric disorder, PMDD.

Dhimbja menstruale

Ngercet e lehta ose mesatare jane te zakonshme, por dhimbja qe ju pengon te shkoni ne shkolle, pune ose te kryeni aktivitetet e zakonshme nuk duhet normalizuar automatikisht.

Dhimbja e forte mund te lidhet me gjendje si:

• endometrioza;
• adenomioza;
• fibromat;
• infeksione pelvike;
• shkaqe te tjera gjinekologjike.

Kur cikli konsiderohet jo i zakonshem?

Vleresimi mund te jete i arsyeshem kur:

• ciklet jane vazhdimisht shume te shkurtra ose shume te gjata per moshen;
• modeli i meparshem i rregullt behet papritur i parregullt;
• mungojne menstruacionet per disa muaj;
• ka gjakderdhje midis cikleve;
• ka gjakderdhje pas marredhenieve seksuale;
• gjakderdhja zgjat me shume se rreth 7-8 dite;
• gjakderdhja eshte shume me e madhe se zakonisht;
• ka dhimbje te forta;
• ka gjakderdhje pas menopauzes.

Cfare mund ta ndryshoje ciklin menstrual?

Shkaqet jane te shumta dhe nuk jane gjithmone semundje.

Ndryshime mund te ndodhin nga:

• shtatzania;
• adoleshenca;
• perimenopauza;
• ndryshime te medha ne peshe;
• ushqyerja e pamjaftueshme;
• aktivitet fizik shume intensiv;
• stresi fizik ose psikologjik;
• sindroma e ovareve policistike;
• crregullimet e tiroides;
• prolaktina e larte;
• insuficienca ovariane primare;
• disa barna;
• kontracepsioni hormonal;
• semundje kronike.

Kur simptomat sugjerojne problem te tiroides, mjeku mund te kerkoje TSH. Mund te lexoni cfare mat analiza e TSH dhe si perdoret ne vleresimin e funksionit te tiroides.

Cfare eshte gjakderdhja uterine anormale?

Termi modern eshte abnormal uterine bleeding, AUB.

Ai perfshin gjakderdhje qe ndryshon nga modeli normal per:

• frekuencen;
• rregullsine;
• kohezgjatjen;
• sasine;
• ose kohen kur ndodh.

Termat e vjeter si “menorrhagia”, “metrorrhagia” ose “dysfunctional uterine bleeding” po zevendesohen gjithnje e me shume nga terminologjia e standardizuar FIGO.

PALM-COEIN

FIGO i ndan shkaqet e gjakderdhjes uterine anormale ne shkaqe strukturore dhe jo-strukturore.

Kjo klasifikim ndihmon mjekun te mos e trajtoje cdo gjakderdhje te crregullt thjesht si “problem hormonal”.

Cfare kontrollesh mund te nevojiten per cikle te crregullta?

Nuk ka nje panel hormonal qe duhet bere automatikisht per cdo ndryshim menstrual.

Vleresimi varet nga mosha, simptomat, mundesia e shtatzanise dhe lloji i gjakderdhjes.

Mund te perfshije:

• test shtatzanie kur eshte relevant;
• hemograme kur ka gjakderdhje te shtuar;
• TSH kur ka shenja ose simptoma te semundjes se tiroides;
• teste per crregullime koagulimi kur historia e sugjeron;
• teste hormonale te zgjedhura sipas dyshimit klinik;
• eko pelvike;
• histeroskopi ne situata te caktuara.

Kur mendohet per crregullim te koagulimit?

Nje crregullim i gjakderdhjes, si von Willebrand disease, duhet konsideruar sidomos kur menstruacionet kane qene shume te renda qe nga menarka dhe ka histori personale ose familjare per:

• gjakderdhje te zgjatura;
• mavijosje te lehta;
• gjakderdhje te shpeshta nga hunda;
• gjakderdhje te tepert pas nderhyrjeve dentare ose kirurgjise.

Cfare ndodh ne perimenopauze dhe menopauze?

Perimenopauza eshte periudha e tranzicionit para menopauzes.

Gjate kesaj kohe ovulacioni behet me pak i parashikueshem dhe ciklet mund te:

• shkurtohen;
• zgjaten;
• mungojne disa muaj;
• behen me te lehta ose me te renda.

Menopauza diagnostikohet kur kane kaluar 12 muaj rresht pa menstruacione, kur nuk ka nje shkak tjeter.

Mosha mesatare eshte rreth 51 vjec, por ka variacion individual.

Pas menopauzes ndryshojne edhe disa faktore kardiometabolike. Per nje pasqyre me te gjere mund te lexoni faktoret e riskut per semundjet e zemres tek grate.

Si mund ta ndiqni ciklin menstrual?

Mbajtja e nje ditari per disa muaj mund ta beje vleresimin shume me te sakte.

Shenoni:

• diten e pare te cdo menstruacioni;
• sa dite zgjat;
• sa e madhe eshte gjakderdhja;
• mpiksjet;
• gjakderdhjen midis menstruacioneve;
• dhimbjen;
• simptomat para menstruacionit;
• barnat dhe kontracepsionin;
• ndryshimet ne peshe ose aktivitet.

Nje aplikacion mund te ndihmoje per regjistrimin, por parashikimi automatik i ovulacionit nuk duhet konsideruar gjithmone i sakte.