Cfare eshte diabeti insipid?

Diabeti insipid eshte pjese e nje grupi crregullimesh qe shkaktojne polyuria-polydipsia: prodhim te madh urine dhe etje te shtuar.

Urina zakonisht eshte shume e holluar sepse veshkat nuk po ruajne ujin ne menyren e duhur.

Problemi mund te vije nga:

• mungesa e hormonit arginine vasopressin;
• mospergjigjja e veshkave ndaj vazopresines;
• rralle, ndryshimet e vazopresines gjate shtatzanise.

Nje problem tjeter, primary polydipsia, mund te imitoje diabetin insipid sepse personi pi shume uje dhe prodhon shume urine, por mekanizmi eshte i ndryshem.

Cfare eshte arginine vasopressin, AVP?

Arginine vasopressin quhet edhe hormon antidiuretik, ose ADH.

Hormoni prodhohet ne hipotalamus dhe transportohet drejt hipofizes se pasme, prej nga lirohet ne gjak.

Kur organizmi ka nevoje te ruaje ujin, AVP vepron mbi veshkat dhe i ndihmon ato te rikthejne me shume uje ne organizem.

Rezultati normal eshte:

• me pak urine;
• urine me e perqendruar;
• ruajtje me e mire e ujit dhe osmolaritetit te gjakut.

Kur AVP mungon ose veshka nuk i pergjigjet, prodhohen sasi te medha urine te holle.

Diabeti insipid dhe diabeti mellitus nuk jane e njejta semundje

Emri mund te krijoje konfuzion sepse te dyja gjendjet mund te shkaktojne etje dhe urinim te shtuar.

Nese doni te kuptoni semundjen qe lidhet me glukozen dhe insulinen, mund te lexoni si percaktohet diabeti mellitus, cilat jane llojet e tij dhe si diagnostikohet.

Testet e glukozes, HbA1c dhe OGTT shpjegohen gjithashtu ne udhezuesin per analizat e gjakut qe perdoren per diagnostikimin e diabetit mellitus.

Cilat jane simptomat e diabetit insipid?

Shenjat kryesore jane:

• prodhim i sasive te medha te urines;
• urine shume e hapur dhe e holluar;
• urinim i shpeshte edhe gjate nates;
• etje e vazhdueshme;
• pirje e sasive te medha te ujit.

Me shume rendesi ka volumi total i urines sesa vetem numri i hereve qe personi shkon ne tualet.

Nje person me problem te prostates ose fshikezes mund te urinoje shpesh, por ne sasi te vogla. Kjo nuk eshte e njejta gje me polyurine e diabetit insipid.

Sa urine mund te prodhohet?

Personat pa crregullime te bilancit te ujit zakonisht prodhojne vetem disa litra urine ne dite. Ne diabet insipid te rende, volumi mund te rritet ne shume litra ne 24 ore dhe ne raste ekstreme mund te jete jashtezakonisht i larte.

Per diagnoze, mjeku mund te kerkoje matjen e volumit te urines per 24 ore.

Cilat jane shenjat e dehidrimit?

Nese humbja e ujit nuk zevendesohet, mund te shfaqen:

• goje e thate;
• etje e forte;
• dobesi;
• marramendje;
• ulje e tensionit;
• rrahje te shpejta te zemres;
• lodhje;
• konfuzion;
• te fiket.

Cilat jane format kryesore?

1. Arginine vasopressin deficiency, AVP-D

Kjo eshte forma qe tradicionalisht quhej diabet insipid qendror ose cranial diabetes insipidus.

Organizmi nuk prodhon ose nuk liron sasi te mjaftueshme vazopresine.

Shkaqet mund te perfshijne:

• kirurgji ne zonen e hipofizes ose hipotalamusit;
• trauma te kokes;
• tumore ne rajonin hipotalamo-hipofizar;
• semundje inflamatore ose infiltrative;
• disa infeksione;
• procese autoimune;
• forma gjenetike te rralla;
• raste ku shkaku mbetet i panjohur.

2. Arginine vasopressin resistance, AVP-R

Kjo eshte forma qe tradicionalisht quhej diabet insipid nefrogjenik.

Ne kete rast organizmi mund te prodhoje vazopresine, por veshkat nuk reagojne normalisht ndaj saj.

Shkaqet mund te perfshijne:

• litiumin;
• semundje te caktuara kronike te veshkave;
• hiperkalcemi;
• hipokalemi;
• bllokim kronik te traktit urinar;
• forma gjenetike qe prekin receptorin AVP ose kanalet e ujit ne veshka.

Nje panel metabolik mund te ndihmoje ne vleresimin e natriumit, kaliumit, kalciumit, glukozes dhe funksionit renal. Mund te lexoni cfare mat paneli metabolik dhe pse interpretohet ne kontekst klinik.

3. Primary polydipsia

Disa burime te vjetra e quajne kete “dipsogenic diabetes insipidus”, por ne literaturen moderne endokrinologjike zakonisht trajtohet si nje diagnoze e vecante brenda sindromave polyuria-polydipsia.

Problemi kryesor eshte marrja e tepert e ujit dhe jo domosdoshmerisht mungesa ose rezistenca ndaj vazopresines.

Mund te lidhet me:

• crregullim te mekanizmit te etjes;
• disa semundje te hipotalamusit;
• disa barna;
• polidipsi kompulsive ne disa crregullime psikiatrike.

4. Diabeti insipid gestacional

Kjo eshte nje gjendje e rralle qe shfaqet gjate shtatzanise.

Placenta prodhon nje enzime te quajtur vasopressinase, e cila zberthen vazopresinen e nenes.

Risku mund te jete me i larte kur ka me shume mase placentare, si ne disa shtatzani multiple, ose ne situata te caktuara me crregullim te funksionit te melcise.

Gjendja zakonisht permiresohet pas lindjes, por mund te perseritet ne nje shtatzani te ardhshme.

Etja e pazakonte dhe polyuria e theksuar gjate shtatzanise duhet te diskutohen me mjekun dhe nuk duhen konsideruar automatikisht “normale per shtatzanine”.

Si diagnostikohet diabeti insipid?

Diagnoza behet me disa hapa.

Hapi 1: A ka vertet polyuri?

Urinimi i shpeshte nuk eshte domosdoshmerisht polyuri.

Mjeku mund te kerkoje:

• ditar te marrjes se lengjeve dhe urinimit;
• matje te volumit te urines ne 24 ore;
• urine osmolality ose specific gravity.

Hapi 2: A eshte urina hipotone?

Diabeti insipid karakterizohet nga humbje e sasive te medha te urines relativisht te holluar.

Analizat mund te perfshijne:

• osmolalitetin e urines;
• osmolalitetin e plazmes;
• natriumin;
• glukozen;
• kaliumin;
• kalciumin;
• kreatininen dhe funksionin renal.

Glukoza kontrollohet sepse diabeti mellitus i pakontrolluar eshte nje shkak shume me i zakonshem i etjes dhe polyurise.

Nese problemi juaj kryesor jane vlerat e glukozes, mund te lexoni edhe si interpretohen llojet e ndryshme te matjeve te sheqerit ne gjak.

Hapi 3: Cili eshte lloji i crregullimit?

Pasi konfirmohet polyuria hipotone, duhet dalluar mes:

• AVP-D;
• AVP-R;
• primary polydipsia;
• diabetit insipid gestacional kur ka shtatzani.

Cfare eshte copeptin dhe pse perdoret?

Copeptin prodhohet bashke me vazopresinen dhe lirohet ne gjak ne te njejten kohe.

Ndryshe nga matja direkte e AVP, copeptin eshte me stabël ne mostren e gjakut dhe teknikisht me e lehte per t’u matur.

Ne qendra te specializuara mund te perdoren:

• copeptin bazal;
• copeptin pas stimulimit me solucion hipertonik;
• teste te tjera stimulimi sipas protokollit te qendres.

Keto teste mund te ndihmojne vecanerisht ne dallimin e AVP-D parciale nga primary polydipsia, ku testet tradicionale mund te mbivendosen.

Cfare eshte testi i privimit nga uji?

Gjate water deprivation test kufizohet marrja e lengjeve dhe monitorohet aftesia e trupit per te perqendruar urinen.

Gjate testit mund te maten ne menyre te perseritur:

• pesha;
• tensioni dhe pulsi;
• volumi i urines;
• osmolaliteti i urines;
• natriumi;
• osmolaliteti i gjakut.

Me pas mund te jepet desmopressin per te pare nese veshkat mund ta perqendrojne urinen kur zevendesohet efekti i vazopresines.

Nje pergjigje e forte ndaj desmopressin mund te mbeshtese AVP-D, ndersa nje pergjigje shume e vogel mund te sugjeroje AVP-R.

A matet direkt ADH?

Matja direkte e vazopresines ne gjak nuk perdoret rutinisht ne shumicen e qendrave sepse AVP eshte teknikisht e veshtire per t’u matur dhe mostra kerkon perpunim te vecante.

Per kete arsye, copeptin eshte bere nje marker me praktik ne qendrat ku disponohet.

Kur nevojitet MRI?

Nese dyshohet AVP-D, mjeku mund te kerkoje MRI te hipotalamusit dhe hipofizes per te kerkuar shkaqe si:

• tumor;
• inflamacion;
• ndryshime pas kirurgjise;
• demtim strukturor.

Mund te vleresohen gjithashtu hormonet e tjera te hipofizes nese historia ose MRI sugjeron semundje hipofizare.

Si trajtohet diabeti insipid?

Trajtimi varet nga shkaku.

Trajtimi i AVP-D

Trajtimi kryesor eshte zakonisht desmopressin, nje analog sintetik i vazopresines.

Mund te jepet ne forma te ndryshme sipas planit specialistik.

Qellimi eshte te:

• zvogelohet polyuria;
• zvogelohet etja;
• lejohet gjume me i mire;
• ruhet ekuilibri normal i ujit dhe natriumit.

Nese ekziston nje shkak si tumor, inflamacion ose problem tjeter hipofizar, duhet trajtuar edhe semundja baze.

Desmopressin: pse duhet perdorur me kujdes?

Desmopressin ul nxjerrjen e ujit nga veshkat.

Nese personi merr desmopressin dhe pi me shume uje sesa organizmi mund te nxjerre, mund te mbaje teper uje dhe te zhvilloje hiponatremi.

Shenjat e hiponatremise mund te perfshijne:

• dhimbje koke;
• nauze;
• konfuzion;
• pergjumje;
• ne raste te renda, konvulsione.

Trajtimi i AVP-R

Tek AVP-R duhet, kur eshte e mundur, te korrigjohet shkaku.

Kjo mund te perfshije:

• rishikimin e barnave si litiumi;
• korrigjimin e hiperkalcemise;
• korrigjimin e hipokalemise;
• trajtimin e nje problemi renal ose obstruksioni urinar.

Mjeku mund te perdore gjithashtu ne raste te zgjedhura:

• diuretike thiazide;
• amiloride, vecanerisht ne disa raste te lidhura me litiumin;
• strategji te tjera specialistike.

Nje diete me ngarkese me te ulet te kripes dhe proteinave mund te reduktoje sasine e substancave qe veshkat duhet te nxjerrin dhe ne disa paciente mund te ule volumin e urines.

Keto masa duhet te individualizohen dhe nuk duhet te fillohen si nje diete shume restriktive pa keshille profesionale.

Po NSAID?

Disa barna antiinflamatore jane perdorur ne raste te vecanta te AVP-R, por mund te demtojne veshkat, stomakun dhe sistemin kardiovaskular. Nuk jane trajtim per t’u provuar vete ne shtepi.

Trajtimi i diabetit insipid gestacional

Desmopressin mund te perdoret ne diabetin insipid gestacional sepse nuk shperbehet nga vasopressinase ne te njejten menyre si AVP natyrale.

Trajtimi dhe monitorimi duhet te menaxhohen nga ekipi obstetrik dhe endokrinologjik.

Sa uje duhet te pije nje person me diabet insipid?

Nuk ekziston nje numer universal litrash per cdo person.

Ne nje person me mekanizem normal te etjes dhe akses te lire ne uje, etja ndihmon ne zevendesimin e ujit qe humbet.

Rreziku rritet shume kur personi:

• nuk ka akses ne uje;
• nuk mund te pije;
• eshte pa ndjenja ose konfuz;
• ka te vjella;
• ka crregullim te mekanizmit te etjes;
• nuk merr desmopressin kur ka AVP-D te njohur.

Ne keto situata menaxhimi i lengjeve dhe natriumit duhet bere nga ekipi mjekesor.

A duhet mbajtur karte ose informacion mjekesor?

Per personat me AVP-D qe varen nga desmopressin, eshte e dobishme te mbajne nje karte ose informacion mjekesor qe tregon:

• diagnozen;
• desmopressin qe perdorin;
• kontaktin e ekipit specialistik;
• rrezikun nga mosmarrja e trajtimit dhe crregullimet e natriumit.

Kjo eshte vecanerisht e dobishme ne shtrim spitalor ose urgjence, ku gjendja mund te ngaterrohet me diabetes mellitus.