Cfare eshte osteodensitometria DXA?

Osteodensitometria eshte nje ekzaminim qe mat densitetin mineral te kockave, i njohur si BMD – bone mineral density.

Metoda standarde quhet DXA – dual-energy X-ray absorptiometry. Mund te shihni edhe termin DEXA ne perdorim te perditshme, por nomenklatura e preferuar nga International Society for Clinical Densitometry eshte DXA.

Ekzaminimi perdor dy nivele me energji te ulet te rrezeve X dhe llogarit sasine e mineralit kockor ne nje siperfaqe te caktuar.

Zonat qe maten me shpesh jane:

• shtylla lumbare;
• qafa e femurit;
• ija totale.

Ne situata te vecanta mund te matet edhe parakrahu, per shembull kur shtylla ose ija nuk mund te interpretohen ne menyre te besueshme ose ne disa crregullime te metabolizmit mineral.

Si kryhet nje DXA?

DXA eshte zakonisht nje ekzaminim i shpejte, jo invaziv dhe pa dhimbje. Pacienti shtrihet mbi tavolinen e aparatit dhe skaneri kalon mbi zonen qe do te matet.

Nuk behet fjale per nje CT ose MRI. Ekspozimi ndaj rrezatimit eshte i vogel.

Gjate skanimit te shtylles dhe ijes, pozicionimi i trupit eshte shume i rendesishem sepse nje pozicion jo i sakte mund te ndikoje ne rezultat.

Kush mund te kete nevoje per osteodensitometri?

DXA nuk duhet bere automatikisht vetem sepse nje person ka arritur nje moshe te caktuar. Indikacioni varet nga mosha, seksi, menopauza, historia e frakturave dhe faktoret individuale te rrezikut.

Situata te zakonshme ku DXA mund te rekomandohet perfshijne:

• grate 65 vjec ose me shume;
• burrat 70 vjec ose me shume, sipas rekomandimeve te ISCD;
• grate pas menopauzes nen 65 vjec me faktore rreziku;
• burrat nen 70 vjec me faktore rreziku per humbje kockore;
• nje frakture nga nje traume e vogel ose frakture fragiliteti;
• perdorim afatgjate te glukokortikoideve ose barnave te tjera qe mund te ndikojne kocken;
• semundje qe lidhen me humbje kockore;
• persona tek te cilet po merret ne konsiderate trajtimi farmakologjik per osteoporozen;
• monitorim te trajtimit ne raste te zgjedhura.

Faktore klinike si pesha e ulet trupore, menopauza e hershme, duhanpirja, perdorimi i tepert i alkoolit, historia familjare e fraktures se ijes, artriti reumatoid dhe disa semundje endokrine ose gastrointestinale mund te ndikojne gjithashtu ne vendimin per testim.

Cfare eshte T-score?

T-score krahason BMD-ne e pacientit me densitetin mineral kockor te nje popullate reference te te rriturve te rinj te shendetshem.

Ai shprehet ne devijime standarde nga mesatarja e references.

Tek grate pas menopauzes dhe burrat 50 vjec ose me shume, klasifikimi densitometrik zakonisht interpretohet keshtu:

Per diagnozen densitometrike mund te perdoret T-score i shtylles lumbare, ijes totale ose qafes se femurit, sipas standardeve te interpretimit.

Cfare eshte Z-score?

Z-score e krahason densitetin kockor te pacientit me ate qe pritet tek persona te nje moshe dhe seksi te ngjashem, duke perdorur bazen reference te aparatit.

Z-score preferohet kryesisht tek:

• grate para menopauzes;
• burrat nen 50 vjec;
• femijet, me standarde pediatrike specifike.

Cfare do te thote BMD ne raport?

BMD eshte densiteti mineral kockor i matur nga DXA.

Ne DXA standarde raportohet si g/cm2, pra gram mineral kockor per centimeter katror.

Kjo quhet areal bone mineral density dhe nuk duhet ngaterruar me nje matje volumetrike ne g/cm3.

Raporti zakonisht tregon BMD per secilen zone te matur dhe T-score ose Z-score sipas rastit.

Pse T-score nuk mjafton per te percaktuar rrezikun e fraktures?

Dy persona me te njejtin T-score mund te kene rrezik shume te ndryshem per frakture.

Rreziku ndikohet gjithashtu nga:

• mosha;
• seksi;
• frakturat e meparshme;
• fraktura e ijes tek prindi;
• pesha dhe gjatesia;
• duhanpirja;
• perdorimi i glukokortikoideve;
• artriti reumatoid;
• konsumimi i larte i alkoolit;
• disa shkaqe te osteoporozes sekondare.

Per kete arsye mund te perdoret edhe FRAX, nje mjet qe vlereson probabilitetin 10-vjecar per fraktura te caktuara duke kombinuar faktoret klinike dhe, kur eshte e disponueshme, BMD-ne e qafes se femurit.

A mund te diagnostikoje DXA osteomalacine?

Jo. DXA mund te tregoje densitet mineral te ulet tek nje person me osteomalaci, por nuk mund te percaktoje vetem nese ulja e densitetit vjen nga osteoporoza, osteomalacia ose nje shkak tjeter.

Osteomalacia eshte problem i mineralizimit te kockes dhe kerkon vleresim klinik dhe biokimik.

Nese ka dhimbje kockore, dobesi muskulore ose analiza jonormale te vitamines D, fosforit, kalciumit, ALP ose PTH, lexoni edhe udhezuesin tone per si diagnostikohet osteomalacia.

Per statusin e vitamines D mund te lexoni edhe analizen e vitamines D dhe interpretimin e saj.

A mund te diagnostikohet osteoporoza edhe pa T-score -2.5?

Ne disa situata klinike, po. Nje frakture tipike fragiliteti, vecanerisht e ijes ose vertebres, mund te jete evidence shume e rendesishme per osteoporozen dhe riskun e larte te fraktures edhe kur T-score nuk eshte nen -2.5.

Kjo eshte arsyeja pse raporti DXA duhet te interpretohet se bashku me historine mjekesore dhe jo si nje rezultat laboratorik i izoluar.

A jane te gjitha matjet DXA njelloj te besueshme?

Jo gjithmone. Rezultati mund te ndikohet nga teknika e skanimit dhe nga gjendje te ndryshme anatomike.

Ne shtyllen lumbare, per shembull, artroza, kalcifikimet, deformimet vertebrale ose materialet metalike mund ta rrisin artificialisht BMD-ne e matur.

Per kete arsye raporti duhet te kontrollohet nga nje profesionist i trajnuar ne interpretimin e DXA.

Sa shpesh duhet perseritur osteodensitometria?

Nuk ekziston nje interval universal per te gjithe pacientet.

Koha e ekzaminimit te ardhshem mund te varet nga:

• BMD fillestare;
• mosha;
• rreziku per frakture;
• frakturat e reja;
• fillimi ose ndryshimi i trajtimit;
• perdorimi i glukokortikoideve;
• semundjet qe shkaktojne humbje te shpejte kockore;
• nese rezultati pritet realisht te ndryshoje menaxhimin.

Kur DXA perseritet per monitorim, eshte e dobishme qe krahasimi te behet ne te njejtin aparat ose ne pajisje qe jane kalibruar ne menyre te pershtatshme.

Cfare ndodh nese DXA tregon densitet te ulet?

Hapi i ardhshem nuk eshte automatikisht marrja e kalciumit ose fillimi i nje bari per osteoporozen.

Mjeku duhet te vleresoje:

• historine e frakturave;
• rrezikun e pergjithshem per frakture;
• FRAX kur eshte i pershtatshem;
• vitaminen D dhe marrjen e kalciumit kur ka indikacion;
• funksionin renal;
• semundjet endokrine ose gastrointestinale;
• barnat qe ndikojne ne kocka;
• mundesine e nje shkaku sekondar te humbjes kockore.

Ne varesi te riskut, plani mund te perfshije aktivitet fizik te pershtatshem, ushqyerje adekuate, parandalim te renieve, ndalim te duhanit, kufizim te alkoolit dhe, kur indikohet, trajtim farmakologjik.