Cfare eshte gjendra tiroide?

Tiroidja eshte nje gjender endokrine ne forme fluture qe ndodhet ne pjesen e perparme dhe te poshtme te qafes.

Ajo perbehet zakonisht nga:

• lobi i djathte;
• lobi i majte;
• istmusi, qe lidh dy lobet.

Tiroidja prodhon hormone qe dergohen ne qarkullimin e gjakut dhe ndikojne pothuajse ne te gjitha indet e organizmit.

Prane tiroides ndodhen edhe gjendrat paratiroide. Ato jane gjendra te vecanta dhe nuk duhet te ngaterrohen me tiroiden.

Cilat hormone prodhon tiroidja?

Hormonet kryesore te qelizave folikulare te tiroides jane:

• T4, thyroxine;
• T3, triiodothyronine.

Tiroidja prodhon me shume T4 sesa T3.

Ne tiroide ndodhen gjithashtu qeliza parafolikulare, ose C-cells, qe prodhojne calcitonin.

Calcitonin ka nje rol relativisht te vogel ne rregullimin e kalciumit tek te rriturit. Ne praktiken klinike eshte vecanerisht i rendesishem si marker ne vleresimin dhe monitorimin e medullary thyroid carcinoma ne situatat ku indikohet.

Cili eshte ndryshimi mes T4 dhe T3?

T4 eshte hormoni kryesor qe sekretohet nga tiroidja.

Shume prej T4 shnderrohet ne T3 ne inde te ndryshme, perfshire melcine, veshkat dhe inde te tjera.

T3 eshte biologjikisht me aktiv dhe lidhet me receptoret qelizore per te prodhuar shume nga efektet e hormoneve tiroide.

Kjo eshte arsyeja pse T4 mund te mendohet pjeserisht si nje rezervuar dhe pararendes per T3, por nuk duhet pershkruar si nje hormon “pa efekt”.

Si kontrollohet tiroidja nga truri?

Funksioni i tiroides kontrollohet nga nje sistem feedback-u qe perfshin hipotalamusin, hipofizen dhe gjendren tiroide.

1. Hipotalamusi prodhon TRH.
2. TRH stimulon hipofizen.
3. Hipofiza prodhon TSH.
4. TSH stimulon tiroiden te prodhoje dhe liroje T4 dhe T3.
5. Kur hormonet tiroide rriten, ato ulin sinjalin per prodhim te metejshem te TSH.

Pse tiroides i nevojitet jodi?

Jodi eshte pjese e struktures se T4 dhe T3 dhe eshte i nevojshem per prodhimin e hormoneve tiroide.

Burime mund te jene:

• kripa e jodizuar;
• disa produkte deti;
• bulmeti dhe vezet, ne varesi te dietes dhe vendit;
• burime te tjera ushqimore.

Si mungesa, ashtu edhe sasite shume te medha te jodit mund te shkaktojne probleme tek persona te ndjeshem.

Cfare funksionesh ndikohen nga hormonet tiroide?

Hormonet tiroide ndikojne pothuajse ne cdo organ.

Zemra

Ndikojne ne frekuencen kardiake, kontraktueshmerine dhe qarkullimin.

Hipertiroidizmi mund te shkaktoje rrahje te shpejta ose aritmi, ndersa hipotiroidizmi mund ta ngadalesoje pulsin.

Metabolizmi dhe temperatura

Hormonet tiroide ndikojne ne menyren si organizmi perdor energjine dhe prodhon nxehtesi.

Truri dhe sistemi nervor

Hormonet tiroide jane shume te rendesishme per zhvillimin normal neurologjik tek fetusi dhe femija dhe ndikojne ne funksionin neurologjik edhe tek te rriturit.

Aparati tretes

Hipotiroidizmi mund te shoqerohet me kapsllek, ndersa hipertiroidizmi mund te rrise frekuencen e levizjeve te zorres.

Kockat dhe muskujt

Teprica kronike e hormoneve tiroide mund te demtoje kocken dhe te rrise riskun per osteoporoze. Si hormonet e uleta ashtu edhe ato te larta mund te shkaktojne simptoma muskulore.

Sistemi riprodhues

Crregullimet tiroide mund te ndikojne ne ovulacion, ciklin menstrual dhe fertilitetin.

Cfare eshte hipotiroidizmi?

Hipotiroidizmi ndodh kur organizmi nuk ka hormone tiroide te mjaftueshme per nevojat e tij.

Shkaku me i zakonshem ne shume popullata me jod te mjaftueshem eshte semundja autoimune Hashimoto.

Shkaqe te tjera perfshijne:

• heqjen kirurgjikale te tiroides;
• radioiodine ose trajtime te tjera qe demtojne tiroiden;
• disa barna;
• mungese te rende jodi ne popullata te caktuara;
• probleme te hipofizes ose hipotalamusit ne raste me te rralla;
• hipotiroidizem kongjenital.

Simptomat mund te perfshijne:

• lodhje;
• ndjeshmeri ndaj te ftohtit;
• kapsllek;
• lekure te thate;
• shtim ne peshe;
• ngadalesim te pulsit;
• dhimbje ose dobesi muskulore;
• ndryshime te humorit;
• menstruacione te renda ose te crregullta.

Simptomat nuk mjaftojne per diagnoze sepse jane te zakonshme edhe ne shume gjendje te tjera.

Cfare eshte hipertiroidizmi?

Hipertiroidizmi do te thote se organizmi ekspozohet ndaj me shume hormoneve tiroide sesa i nevojiten.

Shkaqet mund te perfshijne:

• semundjen Graves;
• nodul toksik;
• gushe multinodulare toksike;
• disa forma tiroiditi;
• marrje te tepert te hormonit tiroide;
• ekspozim te tepert ndaj jodit tek persona te predispozuar;
• shkaqe me te rralla.

Simptomat mund te perfshijne:

• rrahje te shpejta ose te parregullta te zemres;
• dridhje te duarve;
• ndjeshmeri ndaj nxehtesise;
• djersitje;
• humbje peshe;
• ankth ose nervozizem;
• pagjumesi;
• levizje me te shpeshta te zorres;
• dobesi muskulore;
• crregullime te ciklit menstrual.

Trajtimi varet nga shkaku dhe mund te perfshije barna antitiroide, radioiodine, kirurgji ose trajtime simptomatike ne situata te zgjedhura.

Hashimoto dhe Graves: dy semundje autoimune te ndryshme

Hashimoto

Hashimoto thyroiditis eshte semundje autoimune ku sistemi imunitar demton gradualisht tiroiden dhe mund te shkaktoje hipotiroidizem.

Antitrupat anti-TPO jane shpesh pozitiv, por rezultati duhet interpretuar bashke me TSH, FT4 dhe situaten klinike.

Graves

Graves disease eshte semundje autoimune ku antitrupat stimulojne receptorin e TSH dhe mund ta bejne gjendren te prodhoje hormone te teperta.

Disa paciente mund te zhvillojne edhe thyroid eye disease.

Cfare eshte gusha?

Gusha do te thote zmadhim i gjendres tiroide.

Nuk tregon automatikisht nese tiroidja prodhon pak, normalisht ose shume hormone.

Gusha mund te shfaqet ne:

• mungese jodi;
• Hashimoto;
• Graves;
• gushe multinodulare;
• noduj te medhenj;
• tiroidite;
• disa tumore dhe gjendje me te rralla.

Nje gushe e madhe mund te shkaktoje:

• ndjesi presioni ne qafe;
• veshtiresi ne gelltitje;
• veshtiresi ne frymemarrje;
• ndryshim te zerit ne disa raste.

Cfare jane nodujt e tiroides?

Nje nodul tiroide eshte nje zone e vecante rritjeje brenda gjendres.

Nodujt jane shume te zakonshem dhe shumica jane beninje.

Ata mund te jene:

• solide;
• cistike;
• te perziera;
• nje nodul i vetem;
• pjese e nje gjendre multinodulare.

Si vleresohet nje nodul?

Vleresimi mund te perfshije:

• historine dhe ekzaminimin e qafes;
• TSH;
• eko te tiroides;
• scintigrafi ne situata te zgjedhura, sidomos kur TSH eshte i ulet;
• biopsi me gjilpere te holle, FNA, kur madhesia dhe karakteristikat e ekos e justifikojne.

Jo cdo nodul ka nevoje per biopsi dhe jo cdo nodul beninj ka nevoje per operacion.

Cfare eshte tiroiditi?

Tiroidit do te thote inflamacion i gjendres tiroide.

Ekzistojne forma te ndryshme, perfshire:

• Hashimoto thyroiditis;
• subacute thyroiditis, qe shpesh eshte i dhimbshem;
• painless thyroiditis;
• postpartum thyroiditis;
• forma te tjera me te rralla.

Disa tiroidite mund te kalojne fillimisht ne nje faze me hormone te larta sepse hormonet e depozituara lirohen nga gjendra e inflamuar. Me vone mund te vije nje faze me hormone te uleta dhe ne disa paciente funksioni rikthehet.

Cfare duhet ditur per kancerin e tiroides?

Kanceri i tiroides shpesh paraqitet si nodul ne tiroide dhe shume paciente nuk kane simptoma te tjera.

Shenja qe kerkojne vleresim perfshijne:

• nodul ose mase te re ne qafe;
• rritje te nje noduli ekzistues;
• ngjirje te re dhe te pashpjeguar te zerit;
• veshtiresi ne gelltitje;
• veshtiresi ne frymemarrje;
• nyje limfatike te zmadhuara ne qafe.

Shumica e nodujve nuk jane kancer.

Analizat TSH, T4 dhe T3 nuk jane teste screening-u per kancerin e tiroides. Shume paciente me kancer tiroide kane funksion hormonal normal.

Vleresimi bazohet ne kombinimin e ekzaminimit, ekos dhe biopsise kur ajo indikohet.

Cilat analiza kontrollojne funksionin e tiroides?

Analizat me te perdorura jane:

Per nje shpjegim te vecante te testit mund te lexoni cfare eshte analiza e TSH dhe pse perdoret ne vleresimin e tiroides.

Biotina mund te ndikoje analizat

Suplementet qe permbajne doza te larta biotine mund te nderhyjne me disa metoda laboratorike dhe te japin rezultate qe duken si hipertiroidizem ose ndryshime te tjera edhe kur hormonet reale nuk jane te tilla.

Nese merrni biotine per floke, lekure ose thonj, tregojani mjekut dhe laboratorit para analizave.

Cfare tregon eko e tiroides?

Eko vlereson strukturen, jo drejtpersedrejti funksionin hormonal.

Mund te tregoje:

• madhesine e gjendres;
• nodujt;
• perberjen solide ose cistike te nodulit;
• karakteristika qe ndryshojne riskun e malignitetit;
• nyje limfatike te qafes ne situata te caktuara.

Eko nuk duhet bere automatikisht vetem sepse nje person ka TSH jonormal. Indikacioni varet nga ekzaminimi dhe dyshimi klinik.

Po scintigrafia dhe radioactive iodine uptake?

Keto teste mund te ndihmojne ne gjetjen e shkakut te hipertiroidizmit dhe ne vleresimin e nje noduli funksional ne situata te caktuara.

Ato nuk jane e njejta gje me eko.

Radioactive iodine uptake dhe thyroid scan zakonisht nuk kryhen ne shtatzani dhe kerkohen masa te vecanta ne lidhje me ushqyerjen me gji.

Tiroidja, cikli menstrual, fertiliteti dhe shtatzania

Si hipotiroidizmi ashtu edhe hipertiroidizmi mund te ndikojne ciklin menstrual dhe fertilitetin.

Crregullimet mund te shoqerohen me:

• cikle te parregullta;
• gjakderdhje me te rende ose me te lehte;
• crregullim te ovulacionit;
• veshtiresi per te mbetur shtatzene ne disa paciente.

Per te kuptuar kur ndryshimet e menstruacioneve jane normale dhe kur duhen vleresuar, mund te lexoni udhezuesin per ciklin menstrual, ovulacionin dhe gjakderdhjen uterine.

Shtatzania

Hormonet tiroide jane shume te rendesishme per zhvillimin e fetusit, vecanerisht ne fazat e hershme te shtatzanise.

Nese nje grua merr levothyroxine dhe konfirmon shtatzani, duhet te kontaktoje shpejt mjekun sepse nevoja per hormon tiroide shpesh rritet dhe analizat duhen monitoruar me intervale me te shkurtra.

Edhe hipertiroidizmi kerkon menaxhim specifik gjate shtatzanise, sepse zgjedhja dhe doza e barnave duhet pershtatur.

A mund te jetohet pa gjendren tiroide?

Po.

Pas heqjes totale te tiroides, organizmi nuk mund te prodhoje T4 ne sasine e nevojshme dhe nevojitet zevendesim afatgjate me hormon tiroide, zakonisht levothyroxine.

Doza individualizohet sipas:

• peshes dhe moshes;
• semundjeve te zemres;
• shtatzanise;
• arsyes pse eshte hequr tiroidja;
• TSH dhe analizave te tjera.

Pas heqjes se vetem nje lobi, disa persona vazhdojne te prodhojne hormone te mjaftueshme me pjesen e mbetur dhe nuk kane domosdoshmerisht nevoje per terapi gjate gjithe jetes.

A ka nje diete speciale per tiroiden?

Per shumicen e personave nuk ekziston nje “diete tiroide” universale.

Nje ushqyerje e balancuar dhe marrja adekuate, por jo e tepert, e jodit jane te rendesishme.

Suplementet me jod

Nuk duhen marre automatikisht per Hashimoto ose hipotiroidizem.

Alga dhe kelp

Mund te permbajne sasi shume te ndryshueshme dhe ndonjehere shume te larta te jodit.

Seleni

Seleni eshte element ushqyes i nevojshem, por kjo nuk do te thote qe cdo person me Hashimoto duhet te marre suplement selenium. Perfitimi, doza dhe risku duhet te vleresohen individualisht.

“Thyroid detox”

Nuk ka evidence qe detox, cajra, preparate bimore ose suplemente te reklamuara online mund te “pastrojne” tiroiden ose te zevendesojne trajtimin e hipotiroidizmit ose hipertiroidizmit.

Kur duhet konsultuar mjeku ose endokrinologu?

Vleresimi eshte i arsyeshem kur keni:

• TSH ose FT4 jonormal;
• nodul ose mase ne qafe;
• tiroide te zmadhuar;
• simptoma te vazhdueshme qe sugjerojne hypo- ose hyperthyroidism;
• antitrupa tiroide dhe ndryshime hormonale;
• veshtiresi ne gelltitje ose ndryshim te zerit;
• problem te tiroides gjate shtatzanise;
• histori te kancerit te tiroides;
• rezultat eko qe kerkon interpretim.