Si mund te menaxhohen simptomat e semundjeve reumatizmale?

Menaxhimi i simptomave kerkon nje kombinim te trajtimit te semundjes, levizjes se pershtatur, ushqyerjes se shendetshme dhe mbeshtetjes ne aktivitetet e perditshme.

Semundjet reumatizmale perfshijne gjendje te ndryshme, si artriti reumatoid, osteoartriti, artriti psoriatik, spondiloartriti, lupusi dhe semundje te tjera.

Keto semundje nuk kane te njejtat shkaqe ose trajtime. Per kete arsye, nje metode qe ndihmon nje pacient nuk eshte domosdoshmerisht e pershtatshme per nje pacient tjeter.

Per te kuptuar grupet kryesore te semundjeve, lexoni semundjet reumatizmale: llojet dhe simptomat.

A mund te kontrollohen semundjet reumatizmale vetem me stilin e jeteses?

Jo ne te gjitha rastet. Ushqyerja dhe aktiviteti fizik ndihmojne shendetin dhe funksionimin, por artriti reumatoid dhe semundje te tjera inflamatore mund te kerkojne barna qe modifikojne ecurine e semundjes, te njohura si DMARD.

Qellimi eshte te reduktohet dhimbja, te ruhet levizshmeria dhe te parandalohet demtimi afatgjate kur kjo eshte e mundur.

1. Cila diete ndihmon te semuret reumatizmale?

Nje diete e shendetshme dhe e balancuar mund te ndihmoje ne menaxhimin e peshes, shendetin kardiovaskular dhe mireqenien e pergjithshme.

Per artritin reumatoid, udhezimet e American College of Rheumatology mbeshtesin ne menyre te kushtezuar nje model ushqimor mesdhetar.

Cfare perfshin dieta mesdhetare?

• Perime dhe fruta te ndryshme.
• Drithera te plota.
• Fasule, thjerreza dhe bishtajore te tjera.
• Arra, fara dhe vaj ulliri.
• Peshk dhe burime te tjera proteinash te pershtatshme.
• Kufizim te ushqimeve shume te perpunuara, yndyrnave trans dhe sasive te teperta te kripes.

A ndihmon omega-3?

Peshku eshte burim i yndyrnave omega-3. Disa studime kane shqyrtuar suplementet omega-3 ne artritin reumatoid, por provat nuk mbeshtesin perdorimin rutinor te suplementeve si zevendesim te trajtimit mjekesor.

Per shumicen e pacienteve, nje model ushqimor i balancuar eshte pika e pare e nisjes.

A duhet te shmangni glutenin, qumeshtin ose mishin?

Nuk ka prova te mjaftueshme qe eliminimi universal i glutenit, qumeshtit ose grupeve te tjera ushqimore kontrollon te gjitha semundjet reumatizmale.

Kufizimet ushqimore jane te arsyeshme kur ekziston alergji, semundje celiake, intolerance e konfirmuar ose nje indikacion tjeter individual.

Po kalciumi dhe vitamina D?

Kalciumi dhe vitamina D jane te rendesishme per shendetin e kockave, vecanerisht tek pacientet qe perdorin glukokortikoide per periudha te gjata ose kane rrezik per osteoporoze.

Suplementimi duhet te bazohet ne nevojat ushqimore, faktoret e rrezikut dhe rekomandimin mjekesor.

A duhet acid folik?

Acidi folik mund te pershkruhet tek pacientet qe marrin metotreksat per te ulur disa efekte anesore. Ai nuk eshte suplement i detyrueshem per cdo person me semundje reumatizmale.

Per sigurine e metotreksatit dhe barnave te tjera, lexoni efektet anesore te barnave reumatologjike.

2. Pse eshte e rendesishme pesha e shendetshme?

Mbipesha mund te rrise ngarkesen mbi kycet qe mbajne peshen e trupit dhe te veshtiresoje levizjen.

Tek pacientet me osteoartrit te gjurit ose ijeve, ulja e peshes kur ka mbipeshe mund te ndihmoje ne lehtesimin e simptomave dhe funksionin fizik.

Tek semundjet inflamatore, lidhja midis peshes, inflamacionit dhe pergjigjes ndaj trajtimit mund te jete me komplekse.

Si te menaxhoni peshen pa dieta ekstreme?

• Synoni ndryshime graduale dhe te qendrueshme.
• Zgjidhni ushqime te pasura me fibra dhe proteina te pershtatshme.
• Ulni pijet me sheqer dhe produktet shume te perpunuara.
• Pershtatni aktivitetin fizik me gjendjen e kyceve.
• Kerkoni keshillim dietologjik nese keni veshtiresi ne menaxhimin e peshes.

Humbja e papritur dhe e pashpjeguar e peshes nuk duhet konsideruar nje rezultat pozitiv i dietes pa vleresim mjekesor.

Nese keni edhe diabet ose rezistence ndaj insulines, mund te lexoni shpjegimin ne anglisht What Is Insulin Resistance?, per informacion plotesues mbi shendetin metabolik.

3. Cilat ushtrime fizike jane te dobishme?

Aktiviteti fizik i rregullt eshte nje nga masat me te rendesishme jofarmakologjike per menaxhimin e artritit dhe semundjeve muskuloskeletale.

Ushtrimet mund te permiresojne forcen muskulore, fleksibilitetin, funksionimin fizik dhe cilesine e jetes.

Sa aktivitet fizik duhet te beni?

Objektivi i pergjithshem per shume te rritur eshte rreth 150 minuta aktivitet aerobik me intensitet mesatar ne jave, por pacientet me semundje reumatizmale mund te kene nevoje per pershtatje.

Edhe periudhat e shkurtra te aktivitetit mund te jene te dobishme, veçanerisht kur semundja kufizon levizjen.

A eshte noti i pershtatshem?

Noti dhe ushtrimet ne uje mund te jene alternativa te mira per paciente qe kane dhimbje gjate aktivitetit me peshe trupore.

Megjithate, zgjedhja varet nga gjendja e pergjithshme dhe mundesia per ta kryer aktivitetin ne menyre te sigurt.

A duhet te ushtroheni kur keni dhimbje?

Jo cdo dhimbje do te thote se duhet ndaluar cdo levizje, por dhimbja e forte, enjtja e re ose perkeqesimi i vazhdueshem pas ushtrimeve kerkojne rishikimin e programit.

Fizioterapisti mund te percaktoje ushtrime me ngarkese te pershtatshme.

4. Cfare duhet te beni gjate nje shperthimi te artritit?

Gjate nje shperthimi inflamator, qellimi eshte te kontrollohet inflamacioni dhe te ruhet levizshmeria pa mbingarkuar kycet.

Shperthimi mund te shoqerohet me rritje te dhimbjes, enjtje, ngurtesi ose lodhje.

• Reduktoni perkohesisht aktivitetet me ngarkese te larte.
• Ruani levizjet e buta brenda kufijve te tolerances.
• Planifikoni pushime shtese.
• Kontaktoni reumatologun nese simptomat po perkeqesohen ose nuk kontrollohen.
• Mos ndryshoni vete kortikosteroidet ose DMARD-et.

A duhet te qendroni plotesisht ne shtrat?

Jo zakonisht. Pushimi i zgjatur mund te rrise ngurtesine dhe dobesine muskulore. Nese eshte e sigurt, levizjet e lehta mund te ndihmojne.

5. Si mund te menaxhohet dhimbja e kyceve?

Menaxhimi i dhimbjes mund te perfshije trajtimin e semundjes baze, ushtrime, fizioterapi, mbrojtje te kyceve dhe metoda te pershtatura per lehtesimin e simptomave.

Nxehtesia apo kompresat e ftohta?

Ngrohja e bute mund te lehtesoje ngurtesine dhe tensionin muskulor, ndersa kompresat e ftohta mund te ndihmojne perkohesisht ne disa zona te enjtura ose te dhimbshme.

Vendosni nje cope mbrojtese midis lekures dhe burimit te nxehtesise ose te ftohtit. Mos perdorni temperatura ekstreme dhe tregoni kujdes te vecante nese keni ndjeshmeri te ulur.

A ndihmojne barnat kunder dhimbjes?

Paracetamoli ose antiinflamatoret josteroide mund te perdoren ne situata te caktuara, por efektiviteti dhe rreziqet ndryshojne sipas diagnozes.

AIJS mund te shkaktojne gjakderdhje gastrointestinale, demtim te veshkave, rritje te tensionit ose komplikacione kardiovaskulare.

Opioidet nuk konsiderohen zgjidhje rutinore afatgjate per dhimbjen kronike reumatologjike dhe kerkojne vleresim specifik per shkak te rrezikut te varesise dhe efekteve te tjera.

A ndihmojne akupunktura dhe TENS?

Disa paciente raportojne lehtesim nga TENS ose akupunktura, por provat dhe rekomandimet ndryshojne sipas semundjes.

Per artritin reumatoid, udhezimet nuk i konsiderojne keto metoda zevendesim te trajtimit qe kontrollon inflamacionin.

Nese deshironi t’i provoni, diskutoni me mjekun ose fizioterapistin per perfitimin e mundshem dhe sigurine.

6. Si te mbroni kycet gjate aktiviteteve te perditshme?

Mbrojtja e kyceve synon te zvogeloje ngarkesen e panevojshme, dhimbjen dhe lodhjen gjate aktiviteteve te zakonshme.

Kjo eshte veçanerisht e dobishme kur artriti prek duart, gishtat, gjunjet ose kycet e tjera qe perdoren shpesh.

Teknika praktike per mbrojtjen e kyceve

• Shperndani peshen ne te dyja duart kur mbani objekte.
• Perdorni kycet dhe grupet me te medha muskulore kur kjo eshte e mundur.
• Shmangni shtrengimin e zgjatur te objekteve te renda.
• Perdorni vegla me doreza me te trasha ose ergonomike.
• Ndryshoni pozicion shpesh gjate punes.
• Planifikoni pushime perpara se lodhja te behet e tepert.
• Perdorni kepuce te pershtatshme qe ndihmojne qendrueshmerine.

Cfare jane splintet?

Splintet jane pajisje ortotike qe mund te mbeshtesin ose stabilizojne nje kyc, veçanerisht ne duar dhe kyce te duarve.

Ato mund te perdoren per aktivitete te caktuara ose gjate pushimit, sipas rekomandimit.

Nuk rekomandohet mbajtja e vazhdueshme e nje splinti pa plan, sepse kufizimi i panevojshem i levizjes mund te ndikoje negativisht ne funksion.

Kush mund t’ju ndihmoje?

Terapisti okupacional mund te vleresoje aktivitetet e perditshme dhe te sugjeroje pajisje ndihmese, ndryshime ne vendin e punes ose teknika per te mbrojtur kycet.

7. Cili eshte roli i fizioterapise dhe rehabilitimit?

Fizioterapia ndihmon ne permiresimin e forces, levizshmerise dhe funksionit, ndersa terapia okupacionale ndihmon ne kryerjen e aktiviteteve te perditshme.

Plani mund te perfshije:

• ushtrime per ruajtjen e levizshmerise;
• forcim progresiv te muskujve;
• trajnimin e ecjes dhe ekuilibrit;
• ushtrime ne uje;
• teknika ergonomike dhe pajisje ndihmese;
• strategji per ruajtjen e energjise.

A ndihmon hidroterapia?

Ushtrimet ne uje mund te mundesojne levizje me ngarkese me te vogel mbi kycet dhe mund te permiresojne funksionin fizik te disa paciente.

Programi duhet te pershtatet sipas diagnozes, gjendjes kardiovaskulare dhe aftesive te pacientit.

Kur duhet terapi okupacionale?

Kur dhimbja, dobesia ose deformimet e kyceve e veshtiresojne veshjen, gatimin, shkrimin, punen ose aktivitetet e tjera ditore.

8. Si te menaxhoni lodhjen nga semundjet reumatizmale?

Lodhja mund te lidhet me inflamacionin, dhimbjen, gjumin e dobet, efektet e barnave ose gjendje te tjera mjekesore.

Planifikoni energjine gjate dites

• Vendosni detyrat me te rendesishme ne oret kur ndiheni me mire.
• Alternoni aktivitetet fizike me ato me te lehta.
• Beni pushime te shkurtra dhe te planifikuara.
• Ndani punet e medha ne hapa me te vegjel.
• Kerkoni ndihme per detyrat qe krijojne ngarkese te tepert.

A duhet te pushoni gjithe diten?

Jo zakonisht. Nje ekuiliber mes aktivitetit dhe pushimit mund te ndihmoje me shume sesa qendrimi i gjate pa levizur.

Kur lodhja kerkon analiza?

Nese lodhja eshte e re, e rende ose po perkeqesohet, mjeku mund te vleresoje anemine, funksionin e tiroides, aktivitetin e semundjes, infeksionet, gjumin dhe efektet e medikamenteve.

9. Si te permiresoni gjumin kur keni artrit?

Dhimbja dhe ngurtesia mund te prishin gjumin, ndersa gjumi i dobet mund te rrise perceptimin e dhimbjes dhe lodhjen.

Keshilla praktike

• Mbani nje orar te qendrueshem per gjumin.
• Perdorni dyshek dhe jasteke qe sigurojne komoditet dhe mbeshtetje.
• Mbani dhomen te erret, te qete dhe me temperature te pershtatshme.
• Kufizoni kafeinen ne oret e vona.
• Shmangni ekranet dhe aktivitetet shume stimuluese para gjumit kur ju shqetesojne.
• Provoni nje rutine te qete relaksimi para fjetjes.
• Diskutoni me mjekun nese dhimbja ju zgjon vazhdimisht.

A duhen marre suplemente per gjumin?

Jo ne menyre automatike. Suplementet e hekurit, vitaminave ose produktet qe nxisin gjumin duhet te perdoren vetem kur ekziston nje arsye e pershtatshme mjekesore.

Nese keni pagjumesi te vazhdueshme, mund te nevojitet vleresimi i dhimbjes, ankthit ose crregullimeve te tjera te gjumit.

10. Si ndikon stresi dhe gjendja emocionale?

Stresi nuk eshte shkaku i vetem i semundjeve reumatizmale, por mund te ndikoje ne perceptimin e dhimbjes, gjumin dhe cilesine e jetes.

Strategjite qe mund te ndihmojne perfshijne:

• teknika te frymemarrjes se ngadalte;
• aktivitet fizik te pershtatur;
• mbeshtetje nga familja dhe miqte;
• planifikim realist te detyrave;
• psikoterapi ose keshillim kur eshte i nevojshem.

Dhimbja kronike mund te shoqerohet me ankth ose depresion. Keto gjendje meritojne vleresim dhe mbeshtetje, jo te trajtohen thjesht si mungese vullneti.

11. Pse duhet te shmangni duhanin dhe te kufizoni alkoolin?

Duhanpirja mund te perkeqesoje shendetin dhe ecurine e disa semundjeve reumatizmale, perfshire artritin reumatoid.

Nderprerja e duhanit ul gjithashtu rrezikun kardiovaskular dhe respirator.

Po alkooli?

Konsumi i alkoolit mund te nderveproje me barna te ndryshme reumatologjike dhe mund te rrise rrezikun e demtimit te melcise me disa trajtime.

Tek personat me perdhes, alkooli mund te favorizoje shperthime te semundjes.

Nese merrni metotreksat, leflunomid ose barna te tjera me potencial hepatotoksik, diskutoni me mjekun kufizimet individuale.

12. Pse stili i jeteses nuk duhet te zevendesoje trajtimin mjekesor?

Semundjet inflamatore si artriti reumatoid mund te shkaktojne demtim progresiv te kyceve nese inflamacioni nuk kontrollohet ne menyre te pershtatshme.

Ushtrimet, ushqyerja dhe fizioterapia jane masa plotesuese. Ato nuk zevendesojne DMARD-et ose trajtimin tjeter qe mund te jete i nevojshem.

Per nje diagnoze si artriti reumatoid, lexoni artriti reumatoid: simptomat dhe komplikacionet.

Nese keni shqetesime nga barnat, konsultoni udhezuesin menaxhimi i efekteve anesore te barnave reumatologjike.

A duhet te nderprisni mjekimin kur ndiheni mire?

Jo pa vleresim mjekesor. Permiresimi i simptomave mund te jete rezultat i trajtimit. Nderprerja e tij mund te shkaktoje shperthim ose perkeqesim te semundjes.

Kur duhet te kerkoni ndihme mjekesore?

Jo cdo dhimbje e kyceve eshte urgjence, por disa shenja kerkojne vleresim te shpejte.