Kanceri i kavitetit oral: Simptomat, Diagnoza dhe Trajtimi
PËRGJIGJJA E SHPEJTË
Kanceri i kavitetit oral (kanceri i gojës) është një tumor malinj që mund të zhvillohet në gjuhën e përparme, mishrat e dhëmbëve, dyshemenë e gojës, brendësinë e faqeve dhe pjesë të tjera të zgavrës së gojës. Shenjat e mundshme përfshijnë plagë që nuk shërohet, njollë të bardhë ose të kuqe, gungë, gjakderdhje ose vështirësi në përtypje dhe gëlltitje. Shumica e plagëve në gojë nuk janë kancer, por një lezion që zgjat rreth dy javë pa u shëruar duhet vlerësuar nga dentisti ose mjeku. Biopsia është ekzaminimi që përcakton diagnozën.
Çfarë është kanceri i kavitetit oral?
Kaviteti oral përfshin pjesën e përparme të gjuhës (dy të tretat e përparme), pjesën e brendshme të faqeve dhe buzëve, mishrat e dhëmbëve, dyshemenë nën gjuhë, qiellzën e fortë dhe zonën pas dhëmballëve të fundit. Tumori mund të shfaqet në secilën prej këtyre sipërfaqeve. Lloji më i shpeshtë është karcinoma skuamoze, e cila lind nga qelizat e sipërfaqes së mukozës.
Kanceri i kavitetit oral ndryshon nga kanceri i orofaringut, që prek bajamet, bazën e gjuhës, qiellzën e butë dhe pjesë të tjera të fytit. Ky dallim ka rëndësi sepse faktorët e rrezikut, roli i HPV dhe trajtimi nuk janë plotësisht të njëjtë. Për një shpjegim të përgjithshëm lexoni edhe çfarë është kanceri dhe si trajtohet.
Simptomat e kancerit të gojës: shenjat e hershme
Në fillim një ndryshim i dyshimtë mund të jetë pa dhimbje. Kjo është arsyeja pse nuk duhet pritur që të shfaqet dhimbje e fortë për të kërkuar kontroll. Shenjat që meritojnë vëmendje janë:
- Plagë ose ulçerë në gjuhë, buzë apo brendësi të gojës që nuk shërohet.
- Njollë e bardhë (leukoplaki), e kuqe (eritroplaki), ose e përzier që nuk largohet.
- Gungë, trashje ose ind i fortë në gjuhë, faqe, mishra ose buzë.
- Gjakderdhje e pashpjeguar, mpirje apo dhimbje e vazhdueshme e gojës.
- Vështirësi në përtypje, gëlltitje, lëvizjen e gjuhës ose hapjen e gojës.
- Dhëmbë që lëvizin pa një shpjegim të qartë ose proteza që papritur nuk përshtaten.
- Gungë në qafë, dhimbje veshi e njëanshme që nuk qartësohet, ose humbje peshe pa shpjegim.
A janë të gjitha njollat ose plagët në gojë kancer?
Jo. Aftat, trauma nga një dhëmb i mprehtë, infeksionet mykotike, lichen planus dhe sëmundje të tjera mund të japin shenja të ngjashme. Megjithatë, vetëm vlerësimi klinik dhe, nëse nevojitet, biopsia mund të dallojnë një lezion beninj nga ndryshimet parakanceroze ose kanceri. Një njollë e kuqe e vazhdueshme kërkon vëmendje të veçantë.
Shkaqet dhe faktorët e rrezikut për kancerin oral
- Duhani: cigaret, purot dhe format e duhanit pa tym rrisin rrezikun. Rreziku lidhet me kohëzgjatjen dhe intensitetin e ekspozimit.
- Alkooli: përdorimi i tij rrit rrezikun, sidomos në kombinim me duhanin. Nuk ka arsye për ta konsideruar konsumimin e alkoolit “trajtim parandalues”.
- Betel/areka: përtypja e arrës areka dhe produkteve të ngjashme është faktor i njohur rreziku, edhe pa duhan.
- Ekspozimi i gjatë ndaj rrezeve UV: lidhet veçanërisht me kancerin e buzës.
- Mosha dhe historia personale: rreziku rritet me moshën; kanceri i mëparshëm i kokës ose qafës kërkon ndjekje të posaçme.
- Disa lezione potencialisht malinje: leukoplakia, eritroplakia dhe disa sëmundje të mukozës kërkojnë vlerësim dhe ndjekje.
HPV dhe kanceri i gojës: çfarë duhet dalluar?
HPV, veçanërisht tipi 16, ka lidhje të fortë me kancerin e orofaringut (bajamet dhe baza e gjuhës). Ndryshe nga kjo, shumica e kancereve të mirëfillta të kavitetit oral nuk lidhen me HPV. Për këtë arsye nuk duhet të trajtojmë si sinonime “kancerin oral” dhe “kancerin e fytit nga HPV”. Mësoni më shumë te udhëzuesi për HPV.
Mund të zhvillohet kancer oral edhe te njerëzit që nuk pinë duhan ose alkool. Mungesa e faktorëve të rrezikut nuk e përjashton një diagnozë.
Si diagnostikohet kanceri i kavitetit oral?
1. Ekzaminimi i gojës dhe i qafës
Dentisti, ORL-ja ose kirurgu maksilofacial kontrollon gjuhën nga të dyja anët, dyshemenë e gojës, faqet, mishrat, qiellzën dhe qafën për nyje limfatike të zmadhuara. Merren të dhëna për kohëzgjatjen e lezionit, duhanin, alkoolin, medikamentet dhe sëmundjet e mëparshme. Një ekzaminim i kujdesshëm është pika e parë, por nuk zëvendëson biopsinë.
2. Biopsia: testi që konfirmon diagnozën
Nëse ekziston një zonë e dyshimtë, merret një mostër indi për ekzaminim histopatologjik. Zakonisht bëhet biopsi incizionale ose ekscizionale, sipas madhësisë dhe vendndodhjes së lezionit. Materiali shqyrtohet nga patologu për të përcaktuar nëse ka qeliza kanceroze dhe cili është tipi i tumorit. Një test me furçë ose një test gjaku nuk është zëvendësues i besueshëm i biopsisë së indit kur dyshohet kancer.
3. Imazheria dhe vlerësimi i nyjeve limfatike
Nëse konfirmohet kanceri, ekipi mund të përdorë CT ose MRI për të vlerësuar përmasat e tumorit, thellësinë e invazionit dhe përfshirjen e strukturave përreth. Ekografia e qafës, aspirimi me gjilpërë i një nyjeje të dyshimtë dhe, në raste të caktuara, PET/CT ndihmojnë për të vlerësuar përhapjen. Jo çdo pacient ka nevojë për të gjitha ekzaminimet.
Stadet e kancerit oral dhe përhapja
Stadifikimi përdor sistemin TNM: T përshkruan tumorin primar dhe, në kavitetin oral, përfshin edhe thellësinë e invazionit; N tregon nëse janë përfshirë nyjet limfatike të qafës; M tregon nëse ka përhapje në organe të largëta. Stadet nga I në IV pasqyrojnë shtrirje të ndryshme të sëmundjes, por plani i trajtimit vendoset nga një ekip specialistësh.
- Stadet e hershme: zakonisht tumore më të kufizuara, ku trajtimi lokal mund të japë rezultate të mira.
- Sëmundja lokalisht e avancuar: tumori mund të përfshijë struktura përreth ose nyje të qafës dhe shpesh kërkon trajtim të kombinuar.
- Sëmundja e rikthyer ose metastatike: trajtimi përshtatet sipas vendit të rikthimit, trajtimeve të mëparshme dhe gjendjes së pacientit.
Stadi dhe prognoza ndikohen edhe nga vendndodhja, margjinat kirurgjikale, nyjet limfatike, karakteristikat histologjike dhe gjendja e përgjithshme shëndetësore. Nuk është e saktë të jepet një përqindje individuale e shërimit pa këto të dhëna.
Trajtimi i kancerit të gojës
Trajtimi zgjidhet nga një ekip multidisiplinar, zakonisht me kirurg të kokës dhe qafës ose maksilofacial, onkolog, radioterapist, patolog dhe specialistë të rehabilitimit. Për shumë tumore të kavitetit oral, kirurgjia është trajtimi kryesor; sipas stadit dhe faktorëve të rrezikut mund të nevojiten radioterapi ose trajtime sistemike.
Kirurgjia dhe trajtimi i nyjeve të qafës
Operacioni synon heqjen e tumorit me margjina të pastra. Në varësi të vendit dhe përhapjes, mund të nevojitet heqje e nyjeve limfatike të qafës ose vlerësim i tyre me metoda të tjera të përshtatshme. Kur hiqet ind i konsiderueshëm, rekonstruksioni mund të ndihmojë ruajtjen e të folurit, përtypjes dhe gëlltitjes.
Radioterapia dhe kimioterapia
Radioterapia mund të përdoret si trajtim në raste të përzgjedhura ose pas operacionit, sidomos kur rezultati histopatologjik tregon rrezik të shtuar rikthimi. Në situata të caktuara të rrezikut të lartë mund të kombinohet me kimioterapi. Vendimi varet nga stadi, margjinat, nyjet, gjendja funksionale dhe faktorë të tjerë.
Imunoterapia te sëmundja e rikthyer ose metastatike
Në disa raste të kancerit skuamoz të kokës dhe qafës që është rikthyer ose është përhapur, mund të përdoren imunoterapi si pembrolizumabi ose nivolumabi, sipas indikacioneve, biomarkerëve, trajtimeve të mëparshme dhe disponueshmërisë. Imunoterapia nuk është trajtimi standard për çdo kancer oral në stad të hershëm.
Ushqyerja, kujdesi dentar dhe rehabilitimi
Para radioterapisë shpesh kërkohet kontroll dhe trajtim dentar. Gjatë ose pas trajtimit, pacientët mund të përjetojnë tharje të gojës, plagë të mukozës, dhimbje, vështirësi në gëlltitje, ndryshime të shijes ose probleme të përtypjes. Dietologu, logopedi dhe specialistët e rehabilitimit ndihmojnë në rikuperimin e funksioneve dhe cilësisë së jetës.
A mund të parandalohet kanceri i kavitetit oral?
- Ndërprisni duhanin dhe shmangni duhanin pa tym; kërkoni mbështetje për lënien e tij.
- Kufizoni ose shmangni alkoolin, sidomos në kombinim me duhanin.
- Shmangni përtypjen e arekës/betelit dhe produkteve që e përmbajnë.
- Mbroni buzët nga dielli me masa fizike dhe produkte me SPF.
- Kontrolloni gojën gjatë vizitave dentare dhe raportoni çdo plagë, njollë ose gungë që nuk largohet.
- Vaksinimi kundër HPV është i rëndësishëm për parandalimin e infeksioneve dhe disa kancereve të lidhura me HPV, sidomos në orofaring; nuk zëvendëson kontrollin e një lezioni në gojë.
Nuk ekziston një test i vetëm depistues i rekomanduar për të gjithë të rriturit pa simptoma që e diagnostikon kancerin oral. Vlerësimi gjatë kontrollit të zakonshëm dentar mund të evidentojë ndryshime të dyshimta dhe të nxisë referimin për biopsi.
Pyetje të shpeshta për kancerin e kavitetit oral
Sa ditë mund të zgjasë një plagë e zakonshme në gojë?
Shumë afta ose plagë të lehta shërohen brenda rreth një deri në dy javë. Nëse një plagë vazhdon rreth dy javë pa u shëruar, rritet ose gjakoset, duhet kontrolluar; kjo nuk do të thotë automatikisht kancer.
A dhemb kanceri i gojës në fillim?
Jo gjithmonë. Disa tumore të hershme janë pa dhimbje; një njollë ose një gungë pa dhimbje që vazhdon duhet vlerësuar.
A është çdo njollë e bardhë në gjuhë kancer?
Jo. Shkaqet përfshijnë infeksione, fërkim, ndryshime inflamatore dhe leukoplaki. Një njollë e vazhdueshme duhet parë nga profesionisti dhe ndonjëherë biopsuar.
A shkakton HPV kancer në çdo pjesë të gojës?
Jo. Lidhja më e fortë e HPV është me kancerin e orofaringut (bajame, bazë e gjuhës). Shumica e kancereve të mirëfillta të kavitetit oral nuk janë të lidhura me HPV.
Si bëhet biopsia e gojës?
Zakonisht zona mpiet me anestezi lokale dhe merret një pjesë e indit për analizë histopatologjike. Mënyra dhe madhësia e mostrës varen nga lezioni dhe përcaktohen nga specialisti.
A zbulohet kanceri i gojës nga analiza e gjakut?
Jo me një test rutinë të besueshëm. Ekzaminimi i gojës dhe biopsia janë vendimtare për diagnozën.
A mund të shërohet kanceri oral?
Disa kancere të diagnostikuara herët mund të trajtohen me sukses, por prognoza varet nga stadi, vendndodhja, përfshirja e nyjeve limfatike dhe gjendja e pacientit.
Cilit mjek duhet t’i drejtohem?
Filloni me dentistin ose mjekun e familjes, i cili mund t’ju drejtojë te ORL-ja, kirurgu maksilofacial apo ekipi i kokës dhe qafës. Shihni edhe udhëzuesin e specialiteteve mjekësore. Nëse lezioni është i dyshimtë, mos e shtyni referimin.
A është kanceri i gojës ngjitës?
Jo. Vetë kanceri nuk transmetohet nga personi në person. HPV mund të transmetohet, por kjo është një çështje e ndryshme nga transmetimi i kancerit.
Burime mjekësore
- National Cancer Institute – Lip and Oral Cavity Cancer Treatment
- NCI – Lip and Oral Cavity Cancer Treatment (profesionistët)
- American Cancer Society – Signs and Symptoms
- American Dental Association – Cancer (Head and Neck)
Keni një pyetje për një plagë ose njollë në gojë?
Mund të kërkoni orientim për simptomat dhe ekzaminimet, por një lezion i dyshimtë duhet kontrolluar drejtpërdrejt nga profesionisti shëndetësor.
