Cfare eshte kanceri i syrit?

Termi “kancer i syrit” nuk pershkruan vetem nje semundje.

Tumoret malinje mund te fillojne ne:

• uvea, qe perfshin irisin, trupin ciliar dhe koroiden;
• konjuktive;
• retine;
• qepalla;
• gjendrat e lotit;
• orbite dhe indet rreth syrit.

Ekziston gjithashtu dallimi mes:

• kancerit primar te syrit, qe fillon ne sy;
• kancerit sekondar ose metastatik ne sy, qe ka filluar ne nje organ tjeter dhe eshte perhapur ne sy.

Cilat jane llojet kryesore te kancerit te syrit?

Melanoma uveale

Eshte tumori malinj primar intraokular me i zakonshem tek te rriturit. Mund te filloje ne koroide, trupin ciliar ose iris.

Melanoma e konjuktives

Eshte tumor i rralle i melanociteve te konjuktives. Biologjia dhe trajtimi i saj nuk jane identike me melanomen uveale.

Limfoma vitreoretinale

Eshte nje forme e rralle limfome qe mund te preke vitreusin dhe retinen dhe shpesh lidhet me limfomen primare te sistemit nervor qendror.

Karcinoma skuamoze e konjuktives ose siperfaqes okulare

Tumore skuamoze mund te shfaqen ne siperfaqen okulare dhe trajtohen ndryshe nga melanoma intraokulare.

Retinoblastoma

Eshte nje tumor i retines qe shfaqet kryesisht tek femijet e vegjel.

Cfare eshte melanoma uveale?

Uvea eshte shtresa e mesme e syrit dhe perbehet nga:

• irisi;
• trupi ciliar;
• koroidea.

Shumica e melanomave uveale fillojne ne koroide.

Melanoma e irisit shpesh mund te verehet si nje zone pigmentare qe ndryshon me kalimin e kohes dhe ne pergjithesi ka sjellje me pak agresive se disa melanoma te koroides ose trupit ciliar.

Tumoret e trupit ciliar mund te jene me te veshtire per t’u zbuluar heret sepse kjo strukture ndodhet pas irisit.

Cilat jane simptomat e kancerit te syrit?

Nje tumor intraokular mund te mos jape asnje simptome dhe mund te zbulohet rastesisht gjate nje ekzaminimi okulistik.

Simptomat e mundshme perfshijne:

• shikim te turbullt ose te deformuar;
• humbje te nje pjese te fushepamjes;
• ulje te shikimit;
• floaters ose pika dhe vijeza qe levizin ne shikim;
• flash-e drite;
• nje njolle te erret ne iris ose ne siperfaqen e syrit qe po ndryshon;
• ndryshim ne formen ose madhesine e pupiles;
• zhvendosje ose dalje perpara te syrit ne tumore te caktuara orbitale.

Dhimbja nuk eshte simptoma tipike e melanomes uveale dhe zakonisht shfaqet vetem ne disa situata me semundje me te avancuar ose komplikacione.

Cilet jane faktoret e riskut per melanomen uveale?

Faktoret qe lidhen me risk me te larte perfshijne:

• moshen me te madhe;
• ngjyren e celur te syve;
• lekuren me te celur;
• disa nevi te koroides ose irisit;
• ocular melanocytosis ose nevus of Ota;
• disa sindroma te rralla gjenetike, perfshire predispoziten nga variante patogjene BAP1.

Po ekspozimi ndaj diellit?

Lidhja mes rrezatimit UV nga dielli dhe melanomes uveale nuk eshte vertetuar ne te njejten menyre si tek melanoma e lekures.

Studimet kane dhene rezultate te perziera dhe nuk duhet te thuhet se ekspozimi ne diell eshte nje shkak i provuar i melanomes uveale.

Megjithate, syzet qe bllokojne UVA dhe UVB mbeten te rekomanduara per mbrojtjen e syve dhe lekures rreth tyre.

Si diagnostikohet melanoma uveale?

Kur dyshohet nje tumor, pacienti duhet te vleresohet nga okulisti dhe, kur eshte e nevojshme, nga nje specialist i onkologjise okulare.

Vleresimi mund te perfshije:

• ekzaminim te zgjeruar te syrit;
• oftalmoskopi;
• fotografi te fundusit;
• ultratinguj okulare;
• OCT ne situata te caktuara;
• angiografi fluorescein ose indocyanine green ne paciente te zgjedhur;
• imazheri te tjera sipas vendit dhe natyres se tumorit.

Ultratingulli okulistik ndihmon ne vleresimin e madhesise, formes dhe karakteristikave te mases.

A duhet gjithmone biopsi?

Jo.

Nje melanoma uveale tipike shpesh mund te diagnostikohet me ekzaminim okulistik dhe imazheri pa biopsi.

Biopsia mund te konsiderohet kur:

• diagnoza nuk eshte e qarte;
• duhet dalluar nga nje tumor tjeter;
• kerkohet informacion molekular ose gjenetik per prognozen;
• rezultati mund te ndikoje ndjekjen ose mundesite terapeutike.

Analiza molekulare e tumorit mund te jape informacion mbi riskun e metastazimit, por nuk zevendeson vleresimin klinik.

Ku mund te perhapet melanoma uveale?

Melanoma uveale mund te perhapet nepermjet gjakut.

Organi me i shpeshte i metastazimit eshte melcia.

Mund te preken edhe:

• mushkerite;
• kockat;
• zona te tjera te trupit.

Per kete arsye, pas diagnozes mund te nevojitet vleresim sistemik dhe me pas ndjekje afatgjate sipas riskut individual.

Si trajtohet melanoma uveale qe eshte ende ne sy?

Trajtimi varet nga:

• madhesia e tumorit;
• pozicioni;
• shikimi ne syrin e prekur;
• gjendja e syrit tjeter;
• rreziku i perhapjes;
• mosha dhe gjendja e pergjithshme e pacientit.

Vezhgimi i kujdesshem

Nje lezion shume i vogel dhe i pasigurt mund te monitorohet me ekzaminime dhe fotografi te perseritura per te pare nese rritet ose zhvillon karakteristika me shqetesuese.

Brachytherapy me pllake

Nje pllake e vogel radioaktive vendoset perkohesisht ne siperfaqen e jashtme te syrit, ne pozicionin perkates me tumorin.

Kjo eshte nje nga trajtimet kryesore per shume melanoma uveale te lokalizuara.

Proton beam radiotherapy

Rrezatimi me protone mund te drejtohet me precizion te larte ndaj tumorit dhe perdoret ne qendra te specializuara.

Radioterapi stereotaktike

Tek disa paciente mund te perdoren teknika stereotaktike per te dhene rrezatim te fokusuar.

Kirurgjia

Ne disa tumore mund te konsiderohet heqja kirurgjikale e tumorit ose pjeseve te prekura te syrit.

Enukleacioni

Heqja e kokerdhokut te syrit mund te nevojitet kur tumori eshte shume i madh, syri ka humbur funksionin, shkakton dhimbje ose trajtimet qe ruajne syrin nuk jane te pershtatshme.

Si trajtohet melanoma uveale metastatike?

Kur semundja eshte perhapur jashte syrit, trajtimi ndryshon dhe zakonisht menaxhohet nga nje ekip multidisiplinar i onkologjise.

Ne varesi te situates mund te perdoren:

• terapi sistemike;
• imunoterapi ose terapi te synuara ne paciente te zgjedhur;
• trajtime lokale te metastazave hepatike;
• ablacion;
• embolizim ose teknika te tjera hepatike;
• radioterapi;
• kirurgji ne raste shume te zgjedhura;
• studime klinike.

Tebentafusp

Tebentafusp eshte nje terapi specifike sistemike per disa te rritur me melanoma uveale te parezekueshme ose metastatike qe jane HLA-A*02:01 pozitive.

Kjo do te thote se nuk eshte trajtim per cdo pacient me melanoma uveale; nevojitet testim HLA dhe vleresim specialistik.

Kanceri i syrit tek femijet: retinoblastoma

Retinoblastoma eshte nje kancer i rralle qe fillon ne retine dhe prek kryesisht femijet e vegjel.

Nje shenje klasike mund te jete leukocoria, ku pupila duket e bardhe ne vend qe te jape refleksin e zakonshem te kuq, sidomos ne fotografi.

Shenja te tjera mund te perfshijne:

• strabizem te ri;
• skuqje ose enjtje te syrit;
• ulje te shikimit;
• ndryshim ne pamjen e syrit.

Disa forma te retinoblastomes lidhen me variante te trasheguara ne gjenin RB1, ndaj ne familje te caktuara mund te nevojitet keshillim dhe testim gjenetik.

A ka screening rutinor per kancerin e syrit?

Per popullaten me risk mesatar nuk ekziston nje program i rekomanduar screening-u specifik per melanomen uveale.

Megjithate, ekzaminimet okulistike rutine mund te zbulojne rastesisht nje lezion pigmentues ose tumor qe nuk ka dhene ende simptoma.

Personat me lezione pigmentare okulare te njohura ose sindroma gjenetike te caktuara mund te kene nevoje per ndjekje me te specializuar.