1. Miopia, hipermetropia dhe astigmatizmi

Miopia, hipermetropia dhe astigmatizmi quhen gabime refraktive. Ato ndodhin kur forma ose fuqia optike e syrit ben qe drita te mos fokusohet saktesisht mbi retine.

Miopia

Miopia e ben shikimin ne distance te turbullt. Drita fokusohet perpara retines, shpesh sepse syri eshte relativisht me i gjate ose forma e kornese ose lentes ndikon menyren e fokusimit.

Miopia shpesh fillon ne femijeri. Faktoret gjenetike kane rol te rendesishem. Femijet qe kalojne me shume kohe jashte duket se kane risk me te ulet per zhvillimin e miopise.

Nuk eshte e sakte te thuhet se drita e telefonit ose kompjuterit “shkakton miopi” ne menyre te drejtperdrejte. Puna e zgjatur afer dhe koha e paket jashte jane pjese e nje tabloje me komplekse.

Miopia e larte lidhet me risk me te madh per probleme si shkeputja e retines.

Hipermetropia

Hipermetropia ndodh kur drita tenton te fokusohet prapa retines. Shpesh lidhet me nje sy relativisht me te shkurter ose me karakteristikat optike te kornese dhe lentes.

Objektet afer mund te jene te turbullta, por hipermetropia e konsiderueshme mund te ndikoje edhe shikimin ne distance. Femijet dhe te rinjte ndonjehere e kompensojne perkohesisht duke perdorur akomodimin.

Astigmatizmi

Astigmatizmi ndodh kur kornea ose lentja ka forme qe e thyen driten ndryshe ne drejtime te ndryshme.

Mund te shkaktoje:

• shikim te turbullt ose te deformuar;
• sforcim te syve;
• dhimbje koke;
• veshtiresi me shikimin naten.

Gabimet refraktive korrigjohen zakonisht me syze ose lente kontakti. Ne paciente te rritur te zgjedhur mund te konsiderohet edhe kirurgjia refraktive.

Per me shume informacion mund te lexoni LASIK, PRK dhe kirurgjine refraktive me laser.

2. Strabizmi dhe ambliopia

Strabizmi do te thote qe syte nuk jane te drejtuar ne te njejtin drejtim. Nje sy mund te devijoje brenda, jashte, lart ose poshte.

Shkaqet jane te ndryshme dhe nuk kufizohen vetem tek “muskujt qe nuk punojne mire”. Problemi mund te lidhet me kontrollin neurologjik te levizjeve te syve, refraksionin, semundje okulare ose gjendje te tjera.

Strabizmi nuk eshte i njejte me “syrin dembel”

Ambliopia eshte zhvillim jo normal i shikimit, zakonisht ne femijeri. Strabizmi mund te shkaktoje ambliopi, por ambliopia mund te shfaqet edhe nga:

• diference e madhe e dioptrise mes dy syve;
• gabime refraktive te pakorrigjuara;
• katarakte ne femijeri;
• pengesa te tjera qe nuk lejojne zhvillimin normal te shikimit.

Trajtimi mund te perfshije syze, trajtimin e ambliopise me patching ose atropine, prizma, ushtrime ne indikacione specifike dhe kirurgji te muskujve te syrit.

3. Katarakta

Katarakta eshte turbullim i lentes natyrale te syrit.

Eshte shume e zakonshme me rritjen e moshes, por mund te lidhet edhe me:

• diabetin;
• duhanin;
• perdorimin afatgjate te disa kortikosteroideve;
• trauma okulare;
• ekspozim te konsiderueshem ndaj rrezatimit UV;
• faktore te tjere.

Simptomat mund te perfshijne:

• shikim te turbullt ose mjegullt;
• ngjyra qe duken me te zbehta;
• glare dhe ndjeshmeri ndaj drites;
• halos rreth dritave;
• veshtiresi me drejtimin e automjetit naten;
• ndryshime te shpeshta te dioptrise.

Ne fazat e hershme mund te ndihmojne syzet dhe ndricimi me i mire. Kur katarakta pengon aktivitetet e perditshme, trajtimi perfundimtar eshte kirurgjia, ku lentja e turbulluar hiqet dhe zevendesohet me nje lente intraokulare artificiale.

4. Glaukoma

Glaukoma eshte nje grup semundjesh qe demtojne nervin optik dhe mund te shkaktojne humbje te pakthyeshme te shikimit.

Presioni i larte intraokular eshte nje faktor shume i rendesishem risku, por glaukoma mund te zhvillohet edhe kur presioni matet brenda intervalit qe konsiderohet normal.

Glaukoma me kend te hapur

Forma me e zakonshme shpesh zhvillohet gradualisht dhe mund te mos jape simptoma derisa te kete ndodhur demtim i konsiderueshem i fushepamjes.

Per kete arsye, kontrollet okulistike kane rendesi tek personat me risk.

Glaukoma akute me kend te mbyllur

Kjo eshte situate krejt tjeter dhe mund te shkaktoje:

• dhimbje shume te forte te syrit;
• sy te kuq;
• shikim te turbullt;
• halos rreth dritave;
• dhimbje koke;
• nauze ose te vjella.

Trajtimi i glaukomes mund te perfshije pika per uljen e presionit, laser ose kirurgji. Qellimi eshte te ruhet shikimi qe ka mbetur; demtimi i nervit optik zakonisht nuk mund te rikthehet.

5. Retinopatia diabetike

Retinopatia diabetike zhvillohet kur diabeti demton enet e vogla te gjakut ne retine.

Nje nga problemet kryesore eshte se mund te jete e avancuar pa shkaktuar simptoma ne fazat e para.

Me progresion mund te shfaqen:

• shikim i turbullt;
• floaters ose pika te erreta;
• zona boshe ose te erreta ne fushepamje;
• veshtiresi ne lexim;
• humbje shikimi.

Kontrolli i glukozes, tensionit arterial dhe lipideve ndihmon ne uljen e riskut te progresionit.

Trajtimi okulistik mund te perfshije:

• injeksione intravitreale anti-VEGF;
• laser ne indikacione te caktuara;
• vitrektomi ne raste te avancuara.

Tek diabeti tip 2 rekomandohet ekzaminim i zgjeruar i syrit ne kohen e diagnozes. Tek diabeti tip 1, ekzaminimi fillestar tek te rriturit rekomandohet rreth 5 vjet pas fillimit te diabetit. Intervali pasues individualizohet sipas rezultateve dhe riskut.

Per informacion me te zgjeruar mund te lexoni edhe komplikacionet e diabetit dhe semundjet diabetike te syrit.

6. Degjenerimi makular i lidhur me moshen

Degjenerimi makular i lidhur me moshen, ose AMD, demton makulen, pjesen e retines qe na jep shikimin e holle qendror.

Mund te shkaktoje veshtiresi ne:

• lexim;
• njohjen e fytyrave;
• drejtimin e automjetit;
• punet qe kerkojne detaje te imta.

AMD e thate

Forma e thate eshte me e zakonshme dhe zakonisht perparon gradualisht. Ne fazat e hershme mund te mos jape simptoma.

Ne disa paciente me AMD te ndermjetme, suplementet specifike AREDS2 mund te ulin riskun e progresionit drejt semundjes se avancuar. Ato nuk jane vitamina universale per syte.

Per geographic atrophy, nje forme e avancuar e AMD se thate, ne disa vende ekzistojne terapi intravitreale te synuara qe mund te ngadalesojne zgjerimin e zones se atrofise. Ato nuk rikthejne shikimin e humbur dhe nuk jane te pershtatshme per cdo pacient.

AMD e lagesht

AMD neovaskulare ose “e lagesht” lidhet me formimin e eneve jonormale te gjakut nen retine dhe mund te shkaktoje perkeqesim me te shpejte.

Nje shenje e rendesishme eshte kur vijat e drejta fillojne te duken te shtrembera ose te valezuara.

Trajtimi kryesor eshte zakonisht me injeksione intravitreale anti-VEGF.

7. Syri i thate

Syri i thate eshte nje problem shume i zakonshem dhe ndodh kur lotet nuk prodhohen ne sasi te mjaftueshme ose nuk kane cilesine e duhur per te mbajtur siperfaqen okulare te lubrifikuar.

Mund te shkaktoje:

• djegie;
• pickim;
• ndjesi rere ose trupi te huaj;
• skuqje;
• lotim paradoksal;
• shikim qe turbullohet perkohesisht.

Mund te lidhet me moshen, ekranet, disa barna, semundje autoimune, ambient te thate, lente kontakti ose probleme te gjendrave te qepallave.

Trajtimi varet nga shkaku dhe mund te perfshije lot artificial, kujdes te qepallave dhe trajtime te tjera okulistike.

Per masa parandaluese dhe kujdes te perditshem mund te lexoni udhezuesin per kujdesin dhe mbrojtjen e syve.

8. Shkeputja e retines

Shkeputja e retines ndodh kur retina largohet nga pozicioni ku normalisht qendron e lidhur me indet poshte saj.

Eshte nje urgjence okulistike.

Shenjat tipike jane:

• shume floaters ose “miza” te reja qe shfaqen papritur;
• shkelqime ose flash-e drite;
• nje hije e erret ne fushepamje;
• ndjesia e nje perdeje qe mbulon nje pjese te shikimit;
• humbje progresive e nje pjese te fushepamjes.

Faktore qe mund ta rrisin riskun perfshijne:

• miopine e larte;
• traumen e syrit;
• kirurgjine e kataraktes;
• shkeputje te meparshme te retines;
• histori familjare;
• disa semundje te retines.

Shfaqja e papritur e floaters dhe flash-eve nuk do te thote gjithmone shkeputje retine, por kerkon vleresim te shpejte per ta perjashtuar.