Cfare eshte leucemia tek femijet?

Leucemia pediatrike eshte nje semundje malinje e qelizave qe formojne gjakun, zakonisht me origjine ne palcen e kockave. Ne leucemine akute, qelizat jonormale dhe te papjekura, te quajtura blaste, mund te shumohen dhe te pengojne prodhimin normal te qelizave te gjakut.

Palca e kockave eshte indi brenda kockave ku prodhohen shumica e qelizave te gjakut.

Tri grupet kryesore te qelizave jane:

• Eritrocitet: transportojne oksigjenin ne inde.
• Leukocitet: marrin pjese ne mbrojtjen kunder infeksioneve.
• Trombocitet: ndihmojne ne ndalimin e gjakderdhjes.

Kur qelizat leucemike zevendesojne qelizat normale ne palcen e kockave, mund te zhvillohen anemia, trombocitopenia dhe crregullime te funksionit imunitar.

Leucemia eshte nje nga format me te shpeshta te kancerit te femijerise, por kanceri tek femijet mbetet relativisht i rralle.

Cilat jane llojet kryesore te leucemise tek femijet?

Shumica e leucemive pediatrike jane akute. Dy format kryesore jane ALL dhe AML. Ato ndryshojne nga qelizat ku fillon semundja, ndryshimet gjenetike dhe trajtimi.

Cfare eshte leucemia akute limfoblastike (ALL)?

ALL zhvillohet nga qeliza pararendese limfoide dhe eshte forma me e zakonshme e leucemise tek femijet. Klasifikimi perfshin nenlloje B-ALL dhe T-ALL, si edhe ndryshime te ndryshme gjenetike qe ndikojne ne trajtim.

Cfare eshte leucemia akute mieloide (AML)?

AML zhvillohet nga qeliza pararendese mieloide. Nenllojet e saj percaktohen nga karakteristikat qelizore dhe ndryshimet gjenetike.

Nje nenlloj i vecante, leucemia akute promielocitare (APL), kerkon njohje te shpejte sepse mund te shoqerohet me crregullime te renda te koagulimit dhe ka trajtim specifik.

A eshte CLL e zakonshme tek adoleshentet?

Jo. Leucemia limfocitare kronike (CLL) eshte kryesisht semundje e te rriturve te moshuar dhe eshte jashtezakonisht e rralle ne femijeri. Ajo nuk duhet paraqitur si nje forme e zakonshme tek adoleshentet.

Cilat jane simptomat e leucemise tek femijet?

Simptomat me te zakonshme lidhen me prodhimin e pamjaftueshem te qelizave normale te gjakut dhe grumbullimin e qelizave leucemike ne inde.

A mund te shkaktoje leucemia dhimbje ne kembe?

Po. Disa femije me leucemi mund te kene dhimbje te kockave ose kyceve, ecje me veshtiresi ose refuzim per te ecur.

Megjithate, dhimbja e kembeve tek femijet ka shume shkaqe me te zakonshme. Dyshimi rritet kur dhimbja eshte e vazhdueshme, progresive ose shoqerohet me zbehje, ethe, mavijosje apo gjetje te tjera shqetesuese.

A jane petekiet nje shenje e leucemise?

Petekiet jane pika te vogla te kuqe ose vjollce ne lekure qe zakonisht nuk zbardhen kur ushtrohet presion mbi to. Ato mund te ndodhin kur trombocitet jane te uleta, por kane edhe shkaqe te tjera, perfshire infeksione.

Petekiet e reja me temperature, gjendje te renduar ose gjakderdhje kerkojne vleresim urgjent.

A do te thote lodhja, zbehja ose temperatura se femija ka leucemi?

Jo. Keto simptoma jane jo specifike dhe ne shumicen e rasteve shkaktohen nga gjendje me te zakonshme se leucemia.

Per shembull:

• Zbehja dhe lodhja mund te lidhen me anemi nga mungesa e hekurit.
• Temperatura shpesh shkaktohet nga infeksionet.
• Gjendrat limfatike te zmadhuara mund te shfaqen pas infeksioneve virale.
• Dhimbjet e gjymtyreve mund te lidhen me trauma ose probleme muskuloskeletore.

Megjithate, kombinimi i disa shenjave, zgjatja e tyre ose perkeqesimi progresiv duhet te nxise vleresim te shpejte nga pediatri.

Cfare e shkakton leucemine tek femijet?

Ne shumicen e rasteve, shkaku i sakte i leucemise pediatrike nuk mund te identifikohet. Semundja lidhet me ndryshime gjenetike te fituara ne qelizat gjakformuese, ndersa nje pjese e vogel e femijeve kane predispozita te trasheguara.

Prania e nje faktori rreziku nuk do te thote se femija do te zhvilloje leucemi.

Faktoret e njohur te rrezikut

• Disa sindroma gjenetike, perfshire sindromen Down dhe predispozita te caktuara per kancer.
• Sindroma te trasheguara te pamjaftueshmerise se palces ose riparimit te ADN-se, si anemia Fanconi dhe ataksia-telangiektazia.
• Ekspozimi ndaj dozave te larta te rrezatimit jonizues.
• Disa trajtime te meparshme me kimioterapi ose radioterapi.
• Histori familjare e rralle, vecanerisht disa raste tek binjaket identike.

A shkaktohet leucemia nga ushqimi, stresi ose perdorimi i telefonit?

Nuk ka prova te mjaftueshme qe dieta e zakonshme, stresi emocional i femijes ose perdorimi normal i telefonit celular shkaktojne leucemi pediatrike.

Prinderit nuk duhet te fajësojne veten ose femijen per zhvillimin e semundjes.

A rekomandohet kontrolli periodik per te gjithe femijet?

Nuk ekziston nje program universal i rekomanduar per depistimin e leucemise tek femijet pa simptoma.

Femijet me sindroma te caktuara gjenetike ose rrezik te larte mund te ndjekin programe specifike monitorimi, te percaktuara nga specialistet.

Si diagnostikohet leucemia tek femijet?

Diagnostikimi fillon me vleresimin klinik dhe analizat e gjakut, por klasifikimi perfundimtar zakonisht kerkon ekzaminime te specializuara te palces se kockave.

1. Hemograma e plote

Hemograma mat hemoglobinen, leukocitet dhe trombocitet. Ajo mund te tregoje:

• anemi;
• trombocitopeni;
• leukocite shume te larta, normale ose te uleta;
• ndryshime te formules leukocitare.

Numri i leukociteve nuk eshte domosdoshmerisht i larte tek te gjithe femijet me leucemi.

2. Strishoja e gjakut periferik

Strishoja lejon vleresimin mikroskopik te formes dhe pamjes se qelizave te gjakut.

Prania e blasteve ne gjak mund te ngreje dyshim te forte per leucemi akute, por mungesa e tyre ne nje moster periferike nuk e perjashton gjithmone semundjen.

3. Aspirimi dhe biopsia e palces se kockave

Keto ekzaminime ndihmojne ne konfirmimin e diagnozes dhe percaktimin e llojit te leucemise.

Mostra zakonisht merret nga kocka e legenit. Tek femijet procedura kryhet me masa te pershtatshme per kontrollin e dhimbjes, sedacionin ose anestezine.

4. Imunofenotipizimi me citometri rrjedhese

Flow cytometry identifikon markuesit ne qelizat anormale dhe ndihmon ne dallimin e ALL, AML dhe nenllojeve te tyre.

5. Citogjenetika dhe testet molekulare

Keto analiza identifikojne ndryshime kromozomale dhe gjenetike qe mund te ndikojne ne klasifikim, prognoze dhe zgjedhjen e terapise.

Shembuj jane ndryshimet BCR::ABL1 ne disa forma ALL dhe ndryshime te tjera gjenetike ne ALL ose AML.

6. Punksioni lumbar

Punksioni lumbar mund te perdoret per te vleresuar pranine e qelizave leucemike ne lengun cerebrospinal dhe per te administruar kimioterapi intratekale.

Ai eshte pjese e protokolleve te shumta per ALL. Tek AML, indikacionet dhe koha e procedures varen nga protokolli dhe gjendja klinike.

Nuk eshte testi i pare universal per cdo femije me dyshim per leucemi.

Cfare eshte semundja reziduale e matshme (MRD)?

MRD, ose measurable residual disease, tregon pranine e nje sasie shume te vogel qelizash leucemike qe mund te mbeten pas trajtimit dhe nuk shihen domosdoshmerisht ne mikroskopin e zakonshem.

MRD mund te matet me metoda te ndjeshme si citometria rrjedhese ose teste molekulare, sipas llojit te leucemise.

Rezultati i MRD ndihmon ekipin onkologjik te vleresoje pergjigjen ndaj trajtimit dhe te pershtase intensitetin e terapise ne protokolle te caktuara.

Interpretimi i MRD varet nga metoda laboratorike, koha e matjes, nenlloji i leucemise dhe protokolli i trajtimit.

A do te thote MRD pozitive se trajtimi ka deshtuar?

Jo automatikisht. MRD pozitive mund te tregoje rrezik me te larte per rikthim ne disa situata, por duhet interpretuar nga ekipi specialist. Ndonjehere rezultati udheheq ndryshimin ose intensifikimin e trajtimit.

Si trajtohet leucemia tek femijet?

Trajtimi varet nga lloji i leucemise, karakteristikat gjenetike, pergjigjja ndaj terapise dhe rreziku individual. Ai duhet te planifikohet nga nje ekip i specializuar ne hematologji-onkologji pediatrike.

Trajtimi i ALL

Kimioterapia eshte nje pjese themelore e trajtimit te ALL. Protokollet shpesh perfshijne disa faza:

1. Induksioni: synon arritjen e remisionit.
2. Konsolidimi dhe intensifikimi: synojne eliminimin e qelizave leucemike te mbetura.
3. Mirembajtja: trajtim i zgjatur per disa forma ALL, sipas protokollit.

Trajtimi mund te perfshije gjithashtu profilaksine ose trajtimin e perfshirjes se sistemit nervor qendror me kimioterapi intratekale.

Imunoterapia dhe terapite e synuara per ALL

Tek pacientet e perzgjedhur mund te perdoren:

• blinatumomab, nje terapi qe drejton qelizat T kunder qelizave B leucemike;
• inotuzumab ozogamicin ne situata te caktuara;
• terapia CAR-T per disa raste B-ALL, veçanerisht kur semundja eshte rikthyer ose nuk i pergjigjet trajtimit;
• frenues te tirozin-kinazes per ALL me BCR::ABL1.

Jo te gjitha keto terapi perdoren per cdo femije ose ne cdo faze. Indikacionet varen nga nenlloji, mosha, trajtimet e meparshme dhe miratimet rregullatore.

Trajtimi i AML

AML zakonisht trajtohet me kimioterapi intensive ne faza induksioni dhe konsolidimi. Ne disa raste mund te perdoren terapi te synuara ose transplant i qelizave staminale hematopoietike.

Gemtuzumab ozogamicin mund te jete pjese e trajtimit per paciente te perzgjedhur me AML.

Nenlloji APL ka trajtim specifik qe mund te perfshije acidin all-trans retinoik (ATRA) dhe trioksid arseniku, sipas protokollit.

Transplanti i qelizave staminale

Transplanti hematopoietik nuk kerkohet per cdo femije me leucemi. Ai mund te konsiderohet ne forma me rrezik te larte, semundje rezistente ose rikthim te leucemise.

Vendimi merr parasysh perfitimin e mundshem, toksicitetin dhe alternativat terapeutike.

Trajtimi mbeshtetes

Gjate trajtimit mund te nevojiten:

• transfuzione eritrocitesh ose trombocitesh;
• antibiotike ose antifungale sipas indikacionit;
• trajtim i te perzierave dhe dhimbjes;
• mbeshtetje ushqimore;
• monitorim i funksionit te organeve;
• mbeshtetje psikologjike per femijen dhe familjen.

A sherohet leucemia tek femijet? Sa jane mundesite e mbijeteses?

Shume femije me leucemi mund te sherohen, sidomos me format e zakonshme te ALL. Megjithate, prognoza ndryshon ndjeshem sipas llojit dhe karakteristikave te semundjes.

Sipas te dhenave te publikuara nga National Cancer Institute, mbijetesa pesevjecare per ALL tek femijet nen 15 vjec ne Shtetet e Bashkuara eshte afersisht 90%.

Kjo eshte nje statistike ne nivel popullate dhe nuk tregon shanset e sakta te nje femije te vecante.

Cilet faktore ndikojne ne prognoze?

• Lloji dhe nenlloji i leucemise.
• Mosha ne momentin e diagnozes.
• Numri fillestar i leukociteve ne disa forma.
• Ndryshimet kromozomale dhe molekulare.
• Perfshirja e organeve te tjera.
• Pergjigjja ndaj trajtimit fillestar.
• Rezultatet e MRD.
• Rikthimi ose rezistenca ndaj terapise.

ALL dhe AML nuk kane te njejten prognoze. Edhe brenda te njejtit lloj, ndryshimet biologjike mund te jene te rendesishme.

Cfare do te thote remision?

Remisioni tregon se semundja nuk zbulohet me ne nivelin e percaktuar nga kriteret e perdorura per vleresim.

Remisioni nuk eshte gjithmone sinonim i sherimit perfundimtar. Per kete arsye trajtimi dhe ndjekja vazhdojne sipas protokollit edhe pas arritjes se remisionit.

Cfare duhet te dine prinderit gjate trajtimit?

Gjate kimioterapise, infeksionet dhe gjakderdhjet mund te zhvillohen me shpejt tek femijet me imunitet te ulet ose trombocite te pakta.

Temperatura gjate trajtimit

Nese femija ka neutropeni ose merr kimioterapi, temperatura mund te jete shenje e nje infeksioni serioz edhe kur nuk ka simptoma te tjera.

Shume protokolle perdorin temperaturen 38.0 grade Celsius ose me shume si prag qe kerkon kontakt urgjent, por prinderit duhet te ndjekin pikerisht kufirin dhe planin e dhene nga qendra onkologjike.

Mos prisni per nje vizite rutinore dhe mos jepni barna per uljen e temperatures perpara kontaktit me ekipin kur kjo bie ndesh me planin e percaktuar.

Ushqyerja dhe higjiena

Femija mund te kete ndryshime te oreksit, te perziera ose veshtiresi gjate ngrenies. Dietologu dhe ekipi mjekesor mund te rekomandojne nje plan te pershtatur.

Higjiena e duarve, siguria ushqimore dhe shmangia e kontakteve me persona me infeksione te dukshme jane te rendesishme, sipas udhezimeve te qendres.

Vaksinimet

Orari i vaksinimit mund te ndryshoje gjate kimioterapise ose pas transplantit. Vaksinat e gjalla mund te jene te kunderindikuara ne periudha te imunosupresionit.

Vendimet per vaksinat duhet te merren nga ekipi onkologjik dhe pediatri.

Mbështetja psikologjike

Diagnoza dhe trajtimi mund te ndikojne ne gjumin, shkollimin, marredheniet shoqerore dhe mireqenien emocionale te femijes.

Mbështetja psikologjike dhe komunikimi i pershtatur me moshen jane pjese te rendesishme te kujdesit.

Si ndiqen femijet pas trajtimit te leucemise?

Femijet qe perfundojne trajtimin kane nevoje per monitorim te planifikuar per rikthimin e semundjes dhe efektet e mundshme afatgjata te terapise.

Ndjekja mund te perfshije:

• vizita te rregullta klinike;
• hemograme dhe analiza te tjera sipas protokollit;
• vleresim te rritjes dhe zhvillimit;
• kontroll te funksionit kardiak kur trajtimi mund te kete ndikim ne zemer;
• vleresim te shendetit kockor dhe endokrin sipas ekspozimeve;
• kontroll te te mesuarit, perqendrimit dhe mireqenies psikologjike;
• keshillim per shendetin riprodhues kur eshte i pershtatshem per moshen.

Jo cdo femije zhvillon komplikacione te vonshme. Kontrolli individualizohet sipas barnave, dozave dhe trajtimeve te marra.

Kur duhet ndihme urgjente?

Shumica e simptomave te zakonshme te femijerise nuk tregojne leucemi. Megjithate, disa situata kerkojne kontroll urgjent, sidomos tek femijet qe kane tashme diagnoze hematologjike ose marrin trajtim onkologjik.