Cfare jane markuesit tumoral?

Markuesit tumoral jane substanca ose karakteristika biologjike qe mund te gjenden tek disa persona me kancer.

Ata mund te prodhohen nga vete qelizat kancerogjene ose nga qelizat normale te organizmit ne pergjigje ndaj tumorit.

Markuesit tradicionale jane shpesh proteina qe maten ne:

• gjak;
• urine;
• lengje te tjera trupore.

Sot termi perfshin edhe ndryshime qe analizohen ne qelizat e tumorit, si mutacione gjenetike, proteina specifike dhe modele te tjera molekulare.

A jane markuesit tumoral analiza screening per kancerin?

Ne shumicen e rasteve, jo.

Nje test screening duhet te jete mjaftueshem i ndjeshem per te zbuluar semundjen dhe mjaftueshem specifik per te mos dhene shume rezultate pozitive tek njerezit qe nuk kane semundje.

Shumica e markuesve tumoral ne gjak nuk i plotesojne keto kushte per depistim te popullates se pergjithshme.

Pse jo?

Sepse:

• disa persona me kancer kane markues normal;
• disa semundje beninje mund ta rrisin markuesin;
• inflamacioni mund te ndryshoje disa markues;
• mosha, duhanpirja, shtatzania ose semundjet e melcise mund te ndikojne ne disa rezultate;
• nje vlere e vetme nuk tregon gjithmone se nga cili organ vjen problemi.

Po PSA?

PSA eshte nje nga perjashtimet e rendesishme sepse mund te perdoret ne depistimin e kancerit te prostates tek burra te zgjedhur pas diskutimit te perfitimeve dhe rreziqeve.

Edhe PSA nuk eshte test diagnostik per kancerin dhe mund te rritet nga gjendje beninje te prostates.

Per cfare perdoren markuesit tumoral?

1. Per te ndihmuar ne diagnoze

Disa markues mund ta mbeshtesin diagnozen kur ekziston nje mase, simptoma ose gjetje ne imazheri.

Megjithate, diagnoza e shumices se tumoreve solide kerkon konfirmim patologjik me biopsi.

2. Per te percaktuar prognozen

Disa markues japin informacion se sa agresive mund te jete semundja ose cili eshte rreziku per progresion.

3. Per te zgjedhur trajtimin

Biomarkuesit e tumorit mund te tregojne nese nje terapi e synuar ose imunoterapi ka mundesi te funksionoje.

Shembuj jane HER2, EGFR, KRAS, BRAF, PD-L1 dhe MSI/dMMR.

4. Per te monitoruar trajtimin

Kur nje markues ishte i larte para trajtimit dhe lidhet me tumorin, matjet e perseritura mund te ndihmojne ne vleresimin e pergjigjes.

5. Per te kontrolluar rikthimin e semundjes

Tek disa kancere, markuesi mund te matet periodikisht pas trajtimit per te ndihmuar ne zbulimin e rikthimit.

Cfare do te thote kur nje markues tumoral eshte i larte?

Nje rezultat i larte nuk diagnostikon automatikisht kancerin.

Mund te kete disa shpjegime:

• nje tumor qe prodhon markuesin;
• nje semundje beninje;
• inflamacion;
• semundje te melcise ose veshkave;
• shtatzani per markues te caktuar;
• variacion laboratorik.

Po nese markuesi eshte normal?

Edhe nje rezultat normal nuk e perjashton kancerin.

Jo te gjitha qelizat tumorale prodhojne nje markues ne sasi te matshme dhe jo cdo person me te njejtin lloj kanceri ka te njejtin profil biologjik.

Markuesit tumoral me te njohur

CA 125

CA 125 perdoret kryesisht tek kanceri ovarian per te monitoruar pergjigjen ndaj trajtimit dhe per te vleresuar rikthimin e semundjes.

Mund te jete i larte edhe ne gjendje jo kancerogjene, perfshire disa probleme gjinekologjike.

Per kete arsye, CA 125 nuk rekomandohet si analize e vetme screening per grate pa simptoma dhe me rrezik mesatar.

CA 15-3 dhe CA 27.29

CA 15-3 dhe CA 27.29 jane markues te lidhur kryesisht me kancerin e gjirit.

Mund te perdoren ne disa paciente me kancer te avancuar te gjirit per te ndjekur ecurine e semundjes dhe pergjigjen ndaj trajtimit.

Ata nuk perdoren per screening dhe nuk zevendesojne mamografine, biopsine ose imazherine.

Lexoni artikullin e dedikuar: CA 15-3: cfare tregon analiza dhe kur perdoret .

PSA

PSA, ose prostate-specific antigen, prodhohet nga prostata.

Mund te rritet nga:

• kanceri i prostates;
• hiperplazia beninje e prostates;
• prostatiti;
• faktore te tjere qe ndikojne ne prostate.

Prandaj PSA eshte specifik per organin, por jo specifik vetem per kancerin.

Kur perdoret per depistim, vendimi duhet individualizuar sipas moshes, rrezikut dhe preferencave te pacientit.

CEA

CEA, ose carcinoembryonic antigen, perdoret me shpesh ne menaxhimin e kancerit kolorektal.

Mund te ndihmoje ne:

• vleresimin para trajtimit;
• monitorimin e pergjigjes;
• kontrollin per rikthim ne situata te caktuara.

CEA mund te rritet edhe nga semundje beninje dhe tek duhanpiresit.

Nuk perdoret si screening i popullates per kancer kolorektal.

AFP – alfa fetoproteina

AFP mund te jete i dobishem tek:

• karcinoma hepatocelulare;
• disa tumore germinale te testikujve;
• disa tumore germinale ovariane.

Mund te rritet edhe ne semundje jo malinje te melcise.

Gjithashtu AFP eshte normalisht shume me i larte gjate shtatzanise, prandaj interpretimi ne kete kontekst eshte krejt i ndryshem.

Nje AFP i larte nuk vendos diagnozen e kancerit dhe nje AFP normal nuk e perjashton ate.

Lexoni me shume: testi AFP – vlerat dhe interpretimi .

CA 19-9

CA 19-9 lidhet me se shumti me kancerin e pankreasit dhe disa tumore te rrugeve biliare.

Perdoret kryesisht per te ndihmuar ne monitorimin e nje semundjeje te diagnostikuar dhe jo si screening tek persona te shendetshem.

Mund te rritet gjithashtu nga gjendje beninje, perfshire bllokimin e rrugeve biliare dhe inflamacionin e pankreasit.

Beta-2 mikroglobulina (B2M)

Beta-2 mikroglobulina mund te matet ne gjak dhe perdoret ne disa kancere hematologjike, vecanerisht:

• mieloma multiple;
• disa limfoma;
• disa leucemi.

Tek mieloma multiple ka rendesi sidomos per vleresimin prognostik.

Megjithate, B2M ndikohet edhe nga funksioni i veshkave dhe gjendje te tjera, prandaj nuk eshte analize specifike vetem per kancerin.

Lexoni edhe: mieloma multiple .

Markues te tjere qe mund te hasni

hCG

Human chorionic gonadotropin mund te perdoret si markues tek disa tumore germinale testikulare ose ovariane.

Shtatzania duhet gjithmone te merret parasysh gjate interpretimit.

Calcitonina

Calcitonina mund te perdoret ne diagnostikimin dhe monitorimin e karcinomes medulare te tiroides.

Thyroglobulina

Thyroglobulina perdoret kryesisht per monitorimin pas trajtimit te disa kancereve te diferencuara te tiroides dhe jo si test i thjeshte screening per kancerin e tiroides.

Markuesit tumoral nuk jane vetem analiza gjaku

Onkologjia moderne perdor gjithnje e me shume biomarkues qe analizohen direkt ne indin tumoral ose, ne disa raste, ne ADN tumorale qe qarkullon ne gjak.

A mund te ndryshojne markuesit gjate trajtimit?

Po. Profili biologjik i nje tumori mund te ndryshoje me kalimin e kohes ose pas trajtimeve te ndryshme.

Kjo eshte arsyeja pse ne disa raste onkologu mund te rekomandoje nje biopsi te re ose ritestim molekular kur semundja rikthehet ose perparon.

Si realizohet nje test i markuesve tumoral?

Analiza e gjakut

Shume markues si AFP, CEA, CA 125, CA 15-3, CA 19-9, PSA dhe B2M mund te maten ne nje moster gjaku.

Ne shumicen e rasteve merret gjak nga nje vene e krahut.

Analiza e urines

Disa biomarkues mund te analizohen ne urine. Lloji i mostres varet nga testi konkret.

Biopsia

Per biomarkues si HER2, receptorat hormonale, EGFR, KRAS ose PD-L1 zakonisht nevojitet ind tumoral nga biopsia ose operacioni.

Si duhet lexuar rezultati?

Mos e interpretoni markuesin vetem duke krahasuar numrin me nje kufi te internetit.

Mjeku merr parasysh:

• intervalin e laboratorit;
• diagnozen;
• rezultatet e meparshme;
• trajtimin qe po merrni;
• imazherine;
• semundjet e tjera;
• ndryshimin e markuesit me kalimin e kohes.

Pyetje te shpeshta per markuesit tumoral