Cilat barna perdoren per semundjet reumatizmale?

Trajtimi ndryshon sipas diagnozes. Artriti reumatoid, lupusi, artriti psoriatik, spondiloartriti dhe semundje te tjera reumatizmale nuk trajtohen domosdoshmerisht me te njejtat medikamente.

Ne artritin reumatoid, DMARD-et jane thelbesore sepse mund te ndikojne ecurine e semundjes. Antiinflamatoret dhe kortikosteroidet mund te lehtesojne simptomat, por nuk i zevendesojne DMARD-et kur keta jane te indikuar.

Per te kuptuar semundjen dhe trajtimin e saj, lexoni artritin reumatoid: simptomat dhe komplikacionet.

1. Cilat jane efektet anesore te antiinflamatoreve josteroide?

AIJS, si ibuprofeni, naprokseni, diklofenaku dhe celekoksibi, lehtesojne dhimbjen dhe inflamacionin, por mund te shkaktojne efekte gastrointestinale, renale dhe kardiovaskulare.

Problemet me stomakun

Mund te shfaqen urth, dhimbje barku, ulcere ose gjakderdhje nga aparati tretes. Rreziku rritet me dozat e larta, perdorimin e zgjatur dhe kombinimin me disa barna te tjera.

Edhe celekoksibi mund te shkaktoje komplikacione gastrointestinale. Nuk eshte pa rrezik.

Tensioni, zemra dhe veshkat

Disa AIJS mund te rrisin tensionin, te shkaktojne mbajtje lengjesh dhe te perkeqesojne funksionin renal. Mund te rrisin gjithashtu rrezikun e infarktit ose goditjes ne tru, ne varesi te barit dhe pacientit.

Si te zvogeloni rrezikun?

• Perdorni dozen me te ulet efektive per kohen me te shkurter te pershtatshme.
• Mos kombinoni dy AIJS pa udhezim mjekesor.
• Tregojini mjekut nese merrni aspirine, antikoagulante ose kortikosteroide.
• Diskutoni nevojen per mbrojtje gastrike kur ekziston rrezik i shtuar.
• Nese keni semundje renale, insuficience kardiake ose hipertension, kerkoni keshille para perdorimit.

Marrja me ushqim mund te zvogeloje shqetesimin e stomakut, por nuk parandalon me siguri ulcerat ose gjakderdhjen.

Per lidhjen e barnave me rrezikun vaskular, lexoni semundjet e zemres dhe faktoret e rrezikut.

2. Cilat jane efektet anesore te kortikosteroideve?

Kortikosteroidet mund te ulin shpejt inflamacionin, por efektet anesore behen me te mundshme me rritjen e dozes dhe kohezgjatjes.

Prednizoni dhe metilprednizoloni mund te perdoren per periudha te caktuara, sipas diagnozes dhe planit te mjekut.

Efektet e mundshme

• Rritje e glukozes ne gjak.
• Rritje e tensionit dhe mbajtje lengjesh.
• Shtim oreksi dhe peshe.
• Pagjumesi dhe ndryshime humori.
• Rritje e rrezikut te infeksioneve.
• Hollim i lekures dhe mavijosje.
• Osteoporoze dhe fraktura me perdorim te zgjatur.
• Supresion i prodhimit natyral te kortizolit.

Si mund te menaxhohen?

Mjeku mund te vleresoje dozen minimale efektive, kohezgjatjen, tensionin, glukozen dhe shendetin e kockave.

Kalciumi dhe vitamina D mund te rekomandohen kur ka indikacion, por nuk mjaftojne gjithmone per te parandaluar osteoporozen nga glukokortikoidet.

Tek disa paciente mund te nevojitet vleresim i densitetit kockor dhe trajtim specifik per mbrojtjen e kockave.

Si ndikon kortizoni tek personat me diabet?

Glukokortikoidet mund te rrisin glukozen ne gjak edhe tek persona pa diabet te diagnostikuar. Tek pacientet me diabet mund te nevojitet monitorim me i shpeshte dhe rregullim i trajtimit.

Per interpretimin e vlerave te glukozes, lexoni udhezuesin ne anglisht Normal Blood Sugar Level Chart, ku dallohen vlerat diagnostike nga objektivat e trajtimit.

3. Metotreksati: cilat jane efektet anesore dhe masat e sigurise?

Metotreksati eshte nje DMARD konvencional qe perdoret gjeresisht per artritin reumatoid. Ai mund te zvogeloje inflamacionin dhe te ngadalesoje demtimin e kyceve.

Efektet e mundshme

• Te perziera, te vjella ose parehati ne stomak.
• Plage ne goje.
• Lodhje pas marrjes se dozes.
• Rritje e enzimave te melcise.
• Ndryshime ne hemograme.
• Rralle, demtim serioz i mushkerive ose organeve te tjera.

Si te menaxhoni te perzierat?

Reumatologu mund te rekomandoje ndryshime ne menyren e administrimit, acid folik ose kalim nga tabletat ne injeksione nenlekurore.

Mos e ndani dozen javor ne dite te ndryshme dhe mos e ndryshoni vete skemen. Nese rekomandohet nje ndarje e dozes, ajo duhet te jete e percaktuar qarte nga mjeku.

Pse perdoret acidi folik?

Acidi folik ose foliniku mund te ndihmoje ne zvogelimin e disa efekteve anesore te metotreksatit. Doza dhe ditet e marrjes percaktohen nga mjeku.

Cfare analizash duhen?

Kontrollohen hemograma, enzimat hepatike dhe funksioni renal sipas nje orari qe ndryshon me fazen e trajtimit, dozen dhe rrezikun individual.

Kur duhet kontaktuar mjeku?

Temperatura, dhimbja e re e fytit, mavijosjet e pazakonta, plaget e shumta ne goje, gulcimi ose kolla e re e vazhdueshme mund te kerkojne vleresim te shpejte per toksicitet ose infeksion.

4. Efektet anesore te DMARD-eve te tjera konvencionale

DMARD-et konvencionale nuk kane te njejtin profil sigurie. Monitorimi duhet te pershtatet me secilin bar.

Hidroksiklorokina dhe kontrolli i syve

Hidroksiklorokina mund te demtoje retinen, vecanerisht me perdorim afatgjate ose faktore shtese rreziku.

Nevojitet vleresim fillestar nga okulisti dhe kontroll i vazhdueshem sipas kohes se trajtimit, dozes dhe gjendjes renale. Per shume paciente me rrezik standard, kontrolli vjetor i skriningut fillon jo me vone se pas 5 vitesh perdorim, ndersa pacientet me rrezik te larte mund te kene nevoje me heret.

Leflunomidi dhe shtatzania

Leflunomidi mund te demtoje fetusin. Para planifikimit te shtatzanise mund te nevojitet nderprerja dhe nje procedure specifike per eliminimin e barit nga organizmi, sipas udhezimit specialistik.

Mos u mbeshtesni vetem te kalimi i disa javeve pas nderprerjes se trajtimit.

Sulfasalazina dhe reaksionet ne lekure

Nje skuqje e lehte duhet t’i raportohet mjekut. Skuqja e perhapur me flluska, demtim te mukozave, temperature ose gjendje te renduar mund te tregoje reaksion serioz dhe kerkon urgjence.

5. Cilat jane efektet anesore te barnave biologjike?

Biologjiket veprojne mbi objektiva te caktuara te sistemit imunitar dhe mund te kontrollojne inflamacionin e semundjeve reumatizmale.

Shembuj jane adalimumab, etanercept, infliximab, abatacept, rituximab dhe tocilizumab.

Efektet me te zakonshme

• Dhimbje, skuqje ose enjtje ne vendin e injektimit.
• Dhimbje koke ose lodhje.
• Reaksione gjate infuzionit.
• Infeksione respiratore ose infeksione te tjera.

Rreziqet serioze

Disa biologjike rrisin rrezikun e infeksioneve serioze dhe mund te riaktivizojne tuberkulozin ose hepatitin B, ne varesi te barit.

Para trajtimit mund te nevojiten teste per tuberkulozin, hepatitin B dhe analiza te tjera.

Disa biologjike kane paralajmerime specifike. Per shembull, barnat anti-TNF mund te mos jene te pershtatshme ne forma te caktuara te insuficiences kardiake, ndersa rituximab kerkon vleresim te vecante per riaktivizimin e hepatitit B.

Si te veproni me reaksionet e lehta ne vendin e injektimit?

Nje komprese e ftohte mund te lehtesoje parehatine lokale. Mos aplikoni krem me kortizon ose medikamente te tjera pa udhezim, sidomos nese zona eshte e nxehte, shume e dhimbshme ose dyshohet infeksion.

Cfare te beni kur shfaqet temperature?

Kontaktoni menjehere ekipin trajtues kur keni temperature ose shenja infeksioni gjate terapise imunosupresive. Mjeku do te percaktoje nese duhet shtyre doza e radhes dhe cfare kontrollesh duhen kryer.

6. Frenuesit JAK: pse kane paralajmerime te vecanta?

Frenuesit JAK jane DMARD sintetike te synuara, jo barna biologjike. Ata perfshijne tofacitinib, baricitinib dhe upadacitinib.

Keta barna mund te jene efektive ne paciente te perzgjedhur, por kerkojne vleresim te kujdesshem te rrezikut.

Efektet dhe rreziqet e mundshme

• Infeksione serioze, perfshire herpes zoster.
• Ndryshime te hemogrames dhe analizave hepatike.
• Ndryshime te profilit lipidik.
• Ngjarje serioze kardiovaskulare, si infarkt ose goditje ne tru.
• Tromboze venoze ose emboli pulmonare.
• Rrezik i shtuar per disa malignitete ne popullata te caktuara.

FDA ka paralajmeruar per keto rreziqe pas studimeve te sigurise, sidomos ne paciente me faktore kardiovaskulare te rrezikut.

Cilet paciente kerkojne vemendje te vecante?

Duhanpirja aktuale ose e meparshme, mosha me e avancuar, semundjet kardiovaskulare, historia e trombozes dhe faktore te tjere duhet te diskutohen para zgjedhjes se terapise.

Nese keni histori semundjesh vaskulare, mund te lexoni semundjen e arterieve periferike, si informacion plotesues mbi rrezikun aterosklerotik.

7. Cilat analiza duhen bere gjate trajtimit reumatologjik?

Monitorimi varet nga bari, diagnoza dhe semundjet shoqeruese. Jo cdo pacient duhet te kryeje te gjitha analizat me te njejten frekuence.

Sa shpesh behen analizat?

Ne fillim te trajtimit dhe pas ndryshimit te dozes mund te nevojiten analiza me te shpeshta. Me pas intervali pershtatet sipas stabilitetit te rezultateve dhe protokollit.

Mos i anashkaloni analizat vetem sepse nuk ndieni efekte anesore. Disa ndryshime mund te zbulohen fillimisht vetem ne laborator.

8. Si te ulet rreziku i infeksioneve gjate trajtimit?

Disa DMARD, biologjike dhe kortikosteroide mund te ndikojne mbrojtjen imunitare ndaj infeksioneve.

• Kontaktoni mjekun kur shfaqen temperature, kolle e rende ose simptoma te tjera infeksioni.
• Respektoni higjienen e duarve.
• Diskutoni vaksinimet e rekomanduara para fillimit te terapise.
• Informoni mjekun per infeksione kronike ose histori tuberkulozi.
• Mos merrni antibiotike pa indikacion.

A lejohen vaksinat?

Shume vaksina jo te gjalla rekomandohen per pacientet qe marrin terapi imunosupresive, sipas moshes dhe rrezikut.

Vaksinat e gjalla kerkojne vleresim specifik dhe mund te mos jene te pershtatshme gjate imunosupresionit.

Orari i vaksinimit dhe ndryshimet e perkohshme te barnave duhen vendosur nga reumatologu. Mos e nderprisni trajtimin vete perpara vaksinimit.

9. Cfare duhet ditur per shtatzanine dhe planifikimin familjar?

Disa barna reumatologjike jane te papershtatshme per shtatzanine dhe kerkojne planifikim perpara konceptimit.

Metotreksati dhe leflunomidi mund te shkaktojne demtim fetal dhe nuk duhen perdorur ne shtatzani per semundje reumatizmale.

Per disa barna te tjera, perfshire disa biologjike, vendimi mund te ndryshoje sipas semundjes, fazes se shtatzanise dhe rekomandimeve specialistike.

Nese planifikoni shtatzani, konsultohuni me reumatologun perpara ndryshimit te barnave. Duhet vleresuar edhe rreziku nga aktiviteti i pakontrolluar i semundjes.

Nese zbuloni shtatzani gjate marrjes se metotreksatit ose leflunomidit, mos merrni dozen tjeter dhe kontaktoni urgjent mjekun per udhezime.

10. Si mund t’i menaxhoni efektet anesore te lehta?

Jo cdo efekt anesor kerkon nderprerjen e perhershme te trajtimit, por vendimi duhet te bazohet ne llojin e barit dhe ashpersine e simptomave.

Te perzierat

Mjeku mund te pershtase menyren ose kohen e marrjes se barit, te rishikoje suplementimin me folat per metotreksatin ose te keshilloje trajtim simptomatik.

Reaksioni lokal ne vendin e injektimit

Per skuqje te lehte dhe kalimtare mund te ndihmoje kompresimi i ftohte. Skuqja qe zgjerohet, temperatura ose dhimbja e forte kerkojne vleresim.

Pagjumesia

Nese lidhet me kortikosteroidet, diskutoni me mjekun kohen e marrjes se dozes. Mos ndryshoni vete skemen.

Rritja e tensionit ose glukozes

Regjistroni matjet dhe kontaktoni mjekun kur vlerat jane vazhdimisht mbi objektivin individual.

Per udhezime praktike te matjes, lexoni si te matni dhe kontrolloni tensionin e gjakut ne shtepi.

A duhet te nderprisni barin kur nuk keni me dhimbje?

Jo automatikisht. DMARD-et shpesh mbajne semundjen nen kontroll edhe kur simptomat jane permiresuar. Nderprerja pa plan mund te shkaktoje rikthim te inflamacionit.

Kur efektet anesore kerkojne ndihme urgjente?