Cilat jane llojet e humbjes se degjimit?

Humbja e degjimit nuk eshte nje diagnoze e vetme. Ajo klasifikohet sipas pjeses se sistemit te degjimit ku ndodhet problemi.

Humbja mund te jete e lehte, mesatare, e rende ose e thelle dhe mund te preke vetem nje vesh ose te dy veshet.

Edhe humbja vetem ne nje vesh mund te ndikoje ne perceptimin e zerit ne ambient me zhurme, lokalizimin e tingujve dhe funksionimin ne klase.

Cfare mund ta shkaktoje humbjen e degjimit tek femijet?

Shkaqet ndryshojne sipas moshes dhe llojit te humbjes.

Shkaqe kongjenitale ose gjenetike

Disa femije lindin me ndryshim te degjimit per shkak te varianteve gjenetike. Mund te kete ose jo persona te tjere ne familje me te njejtin problem.

Shkaqe te tjera para ose rreth lindjes mund te perfshijne:

• infeksione kongjenitale, perfshire cytomegalovirus, CMV;
• rubeole kongjenitale;
• prematuritet ose probleme te renda neonatale;
• hiperbilirubinemi te rende;
• disa anomali te veshit ose nervit auditor;
• disa sindroma gjenetike.

Shkaqe qe zhvillohen pas lindjes

• otitis media me effusion, pra leng ne veshin e mesem;
• otitis media kronik;
• dyll i impaktuar;
• trup i huaj ne kanalin e veshit;
• meningit;
• disa infeksione virale;
• trauma e kokes ose veshit;
• ekspozimi ndaj zhurmave shume te forta;
• disa barna ototoksike;
• humbje gjenetike progresive qe shfaqet me vone.

Lengu ne veshin e mesem dhe degjimi

Otitis media with effusion, ose OME, do te thote se ka leng pas daulles se veshit pa shenjat tipike te nje infeksioni akut.

Kjo eshte shume e zakonshme tek femijet dhe mund te shkaktoje humbje konduktive te perkohshme ose luhatese.

Prindi mund te vereje qe femija:

• kerkon perseritjen e fjaleve;
• ngre zerin e televizorit;
• duket sikur nuk degjon kur ka zhurme ne sfond;
• flet me ze me te larte;
• ka veshtiresi ne klase;
• ka vonese ose ndryshim ne te folur.

Shume raste permiresohen spontanisht, sidomos kur lengu ka qene i pranishem per nje kohe te shkurter.

A mund ta demtoje zhurma degjimin e femijes?

Po.

Zhurma shume e forte mund te demtoje qelizat shqisore te veshit te brendshem. Demtimi mund te ndodhe gradualisht nga ekspozime te perseritura ose menjehere pas nje tingulli ekstremisht te forte.

Burime te mundshme perfshijne:

• kufje me volum shume te larte;
• koncerte;
• fishekzjarre;
• arme zjarri;
• makineri ose pajisje shume te zhurmshme;
• lodra qe prodhojne tinguj shume te forte prane veshit.

Pas nje ekspozimi te forte femija mund te kete:

• degjim te mjegulluar;
• ndjesi sikur veshi eshte i bllokuar;
• zhurme ose fishkellime ne vesh, tinnitus.

Ndonjehere simptomat permiresohen, por ekspozimi i perseritur mund te shkaktoje demtim te pakthyeshem.

Si mund te ulet rreziku?

• ulni volumin;
• beni pushime nga kufjet;
• rrisni distancen nga altoparlantet dhe burimet e zhurmes;
• perdorni mbrojtje degjimi ne ambiente shume te zhurmshme;
• mos lejoni fishekzjarre ose shpethime shume prane femijes.

Cilat shenja mund te tregojne problem me degjimin?

Shenjat ndryshojne sipas moshes.

Tek foshnjat

Diskutoni me pediatrin nese foshnja:

• nuk reagon ndaj tingujve te forte;
• nuk duket se qetesohet ose reagon ndaj zerit te kujdestarit;
• nuk fillon te lokalizoje tingujt me rritjen;
• nuk belbezon ose zhvillimi i tingujve duket i vonuar;
• reagon ndaj disa tingujve por jo ndaj te tjereve;
• duket se degjon vetem kur personi eshte ne nje ane te caktuar.

Tek femijet e vegjel

• nuk pergjigjet rregullisht kur thirret ne emer;
• ka vonese ne zhvillimin e fjaleve ose fjalive;
• duket sikur nuk kupton udhezime te thjeshta;
• kerkon shpesh perseritjen e fjaleve;
• e sheh fytyren e personit me kujdes kur ai flet;
• ngre volumin e televizorit ose pajisjeve.

Tek femijet e moshes shkollore

• veshtiresi per te kuptuar mesuesin, sidomos ne klase me zhurme;
• renie te performances shkollore;
• duket i pavemendshem;
• kerkon shpesh “cfare?” ose “perserite”;
• flet shume forte;
• ankohet per tinnitus;
• ka veshtiresi te kuptoje nga vjen nje tingull;
• ka infeksione ose leng te perseritur ne vesh.

Degjimi dhe zhvillimi i gjuhes

Degjimi eshte nje nga rruget kryesore per zhvillimin e gjuhes se folur, por femijet mund te komunikojne dhe te zhvillojne gjuhe edhe permes modaliteteve te tjera, perfshire gjuhen e shenjave.

Disa pika orientuese te zhvillimit auditiv dhe komunikativ jane:

Keto jane pika orientuese dhe jo nje test diagnostik. Femijet zhvillohen me ritme te ndryshme.

Nese ka vonese ne komunikim, vleresimi duhet te perfshije degjimin edhe kur prindi mendon se femija “degjon disa gjera”.

Screening-u i degjimit tek te porsalindurit

Degjimi mund te testohet qe ne ditet e para te jetes pa i kerkuar foshnjes te pergjigjet me vetedije ndaj tingullit.

Nje benchmark i perdorur gjeresisht ne programet e zbulimit te hershem eshte:

• deri ne 1 muaj: screening i degjimit;
• deri ne 3 muaj: vleresim audiologjik diagnostik nese screening-u nuk kalohet;
• deri ne 6 muaj: fillimi i sherbimeve te nderhyrjes se hershme kur konfirmohet humbje degjimi.

Nese nje foshnje e ka kaluar screening-un, por me vone prindi ka shqetesime, degjimi duhet testuar perseri. Screening-u neonatal nuk zbulon cdo humbje qe mund te zhvillohet me vone.

Si testohet degjimi tek femijet?

Testi zgjidhet sipas moshes, zhvillimit dhe llojit te problemit qe dyshohet.

Otoacoustic emissions, OAE

Nje probe e vogel vendoset ne kanalin e veshit dhe mat pergjigjen e kokleas ndaj tingujve.

Femija nuk ka nevoje te shtype buton ose te jape pergjigje me fjale.

Automated auditory brainstem response, AABR

Perdoret shpesh ne screening-un neonatal. Elektroda te vogla regjistrojne pergjigjen e sistemit auditor ndaj tingullit.

Auditory brainstem response, ABR

ABR diagnostik jep informacion me te hollesishem mbi pergjigjen e rruges auditive.

Tek foshnjat e vogla mund te behet gjate gjumit natyral. Tek disa femije me te medhenj mund te nevojitet sedacion, ne varesi te testit dhe qendres.

Timpanometria

Timpanometria ndihmon ne vleresimin e daulles dhe veshit te mesem dhe eshte vecanerisht e dobishme kur dyshohet leng ne veshin e mesem.

Audiometria sipas moshes

Audiologu mund te perdore:

• visual reinforcement audiometry tek femijet e vegjel;
• conditioned play audiometry tek femijet qe mund te bashkepunojne permes lojes;
• pure-tone audiometry tek femijet me te medhenj.

Po testi me diapazon?

Testet me diapazon mund te japin informacion shtese tek nje femije me i madh qe bashkepunon, por nuk zevendesojne audiometrine pediatrike ose testet objektive.

Si trajtohen problemet e degjimit tek femijet?

Trajtimi varet nga shkaku dhe lloji i humbjes.

Dylli i impaktuar

Nese dylli bllokon kanalin dhe ndikon degjimin, ai mund te hiqet me metoda te pershtatshme nga profesionisti shendetesor.

Mos fusni shkopinj pambuku ose sende te tjera thelle ne vesh, sepse mund ta shtyjne dyllin me tej ose te demtojne kanalin dhe daullen.

Trupi i huaj

Rruaza, pjese lodrash, ushqim ose sende te tjera mund te bllokojne kanalin.

Heqja duhet bere me kujdes. Perpjekjet e perseritura ne shtepi mund ta shtyjne objektin me thelle.

Otitis media dhe OME

Nje infeksion akut mund te kerkoje trajtim sipas moshes, simptomave dhe ekzaminimit.

Lengu i veshit te mesem pa infeksion akut shpesh ndiqet per nje periudhe sepse mund te largohet spontanisht.

Nese lengu vazhdon dhe shoqerohet me humbje degjimi, vonese gjuhesore ose probleme funksionale, mund te diskutohen alternativa si:

• monitorimi audiologjik;
• mbeshtetja ne klase;
• pajisje degjimi ne raste te zgjedhura;
• tuba timpanostomie ne femije te zgjedhur.

Humbja sensorineurale

Nuk ka nje trajtim te vetem per te gjitha format.

Plani mund te perfshije:

• aparate degjimi;
• implant koklear ne femije qe plotesojne kriteret;
• teknologji ndihmese per degjimin;
• terapi te gjuhes dhe komunikimit;
• gjuhe te shenjave sipas nevojave dhe zgjedhjes se familjes;
• mbeshtetje edukative;
• trajtim te shkakut kur ekziston nje shkak i trajtueshem.

Aparate degjimi dhe implant koklear

Aparatet e degjimit

Aparatet amplifikojne dhe perpunojne tingullin. Ato mund te perdoren edhe tek foshnjat kur audiologu pediatrik konfirmon indikacionin.

Pajisja duhet programuar sipas matjeve audiologjike dhe duhet kontrolluar rregullisht ndersa femija rritet.

Implanti koklear

Implanti koklear nuk eshte thjesht nje aparat degjimi me i forte.

Ai anashkalon pjese te demtuara te veshit te brendshem dhe stimulon elektrikisht sistemin auditor.

Mund te merret ne konsiderate tek femijet me humbje sensorineurale te rende ose te thelle qe nuk perfitojne mjaftueshem nga aparatet e degjimit, sipas vleresimit te ekipit te implantit koklear.

Vleresimi perfshin degjimin, zhvillimin, komunikimin, anatomine, shendetin e pergjithshem dhe nevojat e familjes.

Mbeshtetja e komunikimit

Qellimi nuk eshte vetem qe femija te “degjoje me shume”, por qe te kete akses te plote ne komunikim dhe gjuhe.

Plani mund te perfshije gjuhe te folur, gjuhe te shenjave ose nje kombinim, ne varesi te femijes dhe familjes.

Si mund te mbrojme degjimin e femijeve?

Jo cdo humbje degjimi mund te parandalohet, vecanerisht format gjenetike, por disa rreziqe mund te ulen.

• ndiqni programin e vaksinimit;
• kerkoni trajtim per infeksione te vazhdueshme te veshit;
• mbrojeni femijen nga zhurmat shume te forta;
• kontrolloni volumin dhe kohezgjatjen e perdorimit te kufjeve;
• perdorni mbrojtje degjimi kur zhurma nuk mund te shmanget;
• mos fusni sende ne kanalin e veshit;
• perdorni barna ototoksike vetem kur jane te indikuara dhe nen monitorimin perkates;
• mos neglizhoni screening-un dhe shqetesimet e prindit.

Disa infeksione te parandalueshme me vaksina mund te shkaktojne komplikacione te degjimit. Prandaj imunizimi eshte pjese edhe e mbrojtjes se shendetit te veshit.

Cfare duhet te beni nese dyshoni se femija nuk degjon mire?

1. Shenoni situatat ne te cilat vini re problemin.
2. Diskutojeni me pediatrin ose mjekun e familjes.
3. Kerkoni test objektiv te degjimit kur shqetesimi vazhdon.
4. Mos prisni vetem sepse femija ka kaluar screening-un ne lindje.
5. Nese testi screening del jonormal, ndiqni vleresimin diagnostik audiologjik.
6. Nese konfirmohet humbje, filloni sa me heret planin e komunikimit dhe rehabilitimit.