Cfare eshte sarkoidoza?

Sarkoidoza eshte nje semundje inflamatore granulomatoze. Ne kete gjendje, qelizat e sistemit imunitar grumbullohen dhe formojne struktura te vogla te quajtura granuloma.

Granulomat mund te zhvillohen pothuajse ne cdo organ, por mushkerite dhe nyjet limfatike brenda kraharorit jane vendet qe preken me shpesh.

Tek disa paciente mund te preken gjithashtu lekura, syte, zemra, melcia, shpretka, veshkat, kockat ose sistemi nervor.

Ecuria e sarkoidozes ndryshon shume nga nje person tek tjetri. Tek disa njerez semundja mund te permiresohet ose te qetesohet pa trajtim. Tek te tjere mund te vazhdoje per vite dhe inflamacioni i zgjatur mund te coje ne demtim ose fibroze te organit te prekur.

Cfare e shkakton sarkoidozen?

Shkaku i sakte i sarkoidozes ende nuk dihet.

Mendohet se tek persona me nje predispozicion te caktuar gjenetik, sistemi imunitar mund te reagoje ne menyre jonormale ndaj nje faktori te jashtem.

Jane studiuar infeksione te ndryshme dhe ekspozime mjedisore, por deri tani nuk eshte identifikuar nje shkaktar i vetem qe shpjegon te gjitha rastet.

A eshte sarkoidoza semundje autoimune?

Sarkoidoza perfshin nje aktivizim jonormal te sistemit imunitar, por nuk klasifikohet ne menyre te thjeshte si nje semundje klasike autoimune.

Eshte me e sakte te pershkruhet si nje semundje inflamatore granulomatoze me ndermjetesim imunitar.

Kush ka rrezik me te larte per sarkoidoze?

Sarkoidoza mund te shfaqet tek cdo person. Disa faktore lidhen me nje mundesi me te larte per zhvillimin e saj:

• historia familjare e sarkoidozes;
• faktoret gjenetike;
• origjina afrikane ose skandinave;
• seksi femeror ne disa popullata;
• disa ekspozime profesionale ose mjedisore.

Sarkoidoza mund te shfaqet ne cdo moshe. Prania e nje faktori rreziku nuk do te thote se nje person do te zhvilloje patjeter semundjen.

Cilat jane simptomat e sarkoidozes?

Simptomat varen kryesisht nga organi i prekur. Disa paciente nuk kane fare simptoma dhe sarkoidoza mund te zbulohet rastesisht gjate nje radiografie ose ekzaminimi tjeter.

Simptomat e pergjithshme

• lodhje e vazhdueshme;
• temperature;
• humbje peshe pa shpjegim;
• ndjenje e pergjithshme dobesie;
• nyje limfatike te zmadhuara;
• dhimbje ose enjtje te kyceve.

Sarkoidoza e mushkerive

Mushkerite jane nder organet qe preken me shpesh. Simptomat mund te perfshijne:

• kolle te thate dhe te vazhdueshme;
• veshtiresi ne frymemarrje;
• fishkellime gjate frymemarrjes;
• dhimbje ose parehati ne kraharor.

Megjithate, nje person mund te kete sarkoidoze pulmonare edhe pa simptoma te dukshme.

Sarkoidoza e lekures

Sarkoidoza mund te shkaktoje ndryshime te ndryshme ne lekure. Nje nga manifestimet e njohura eshte eritema nodoze, e cila paraqitet me gunga te kuqe dhe te dhimbshme, shpesh ne pjesen e perparme te kembeve.

Sarkoidoza e syve

Prekja e syve mund te shkaktoje:

• skuqje;
• dhimbje te syrit;
• ndjeshmeri ndaj drites;
• lotim;
• shikim te turbullt.

Disa paciente mund te kene prekje te syve pa simptoma te dukshme. Per kete arsye, mjeku mund te rekomandoje kontroll oftalmologjik.

Sarkoidoza e zemres

Sarkoidoza kardiake eshte me pak e zakonshme se sarkoidoza pulmonare, por mund te jete serioze.

Shenjat mund te perfshijne:

• palpitacione;
• rrahje te crregullta te zemres;
• marramendje;
• humbje te ndjenjave;
• veshtiresi ne frymemarrje;
• ulje te funksionit te pompimit te zemres.

Sarkoidoza e sistemit nervor

Kur sarkoidoza prek sistemin nervor, quhet neurosarkoidoze.

Simptomat varen nga zona e prekur dhe mund te perfshijne:

• dobesi ose mpirje;
• dhimbje nervore;
• probleme me nervat e fytyres;
• dhimbje koke;
• probleme me shikimin;
• me rralle, kriza epileptike.

Organe te tjera qe mund te preken

Sarkoidoza mund te preke edhe melcine, shpretken, veshkat, gjendrat e peshtymes, muskujt ose kockat.

Si diagnostikohet sarkoidoza?

Nuk ekziston nje analize e vetme qe konfirmon sarkoidozen.

Diagnoza bazohet ne kombinimin e simptomave, historise mjekesore, ekzaminimit fizik, imazherise dhe, kur eshte e nevojshme, biopsise.

Nje pjese shume e rendesishme e diagnozes eshte perjashtimi i semundjeve te tjera qe mund te shkaktojne granuloma ose simptoma te ngjashme.

Radiografia e kraharorit

Radiografia mund te tregoje nyje limfatike te zmadhuara ne kraharor, ndryshime ne mushkeri ose fibroze.

CT e kraharorit

CT mund te jape nje pamje me te detajuar te mushkerive dhe nyjeve limfatike dhe mund te ndihmoje ne vleresimin e shtrirjes se semundjes.

Testet e funksionit pulmonar

Keto teste matin se sa mire funksionojne mushkerite dhe ndihmojne ne monitorimin e semundjes pulmonare me kalimin e kohes.

Analizat e gjakut dhe urines

Analizat mund te perdoren per te vleresuar funksionin e melcise, veshkave, nivelin e kalciumit dhe parametra te tjere sipas rastit.

Asnje analize e vetme e gjakut nuk duhet perdorur vetem per te konfirmuar ose perjashtuar sarkoidozen.

EKG dhe kontrolli i zemres

EKG mund te perdoret per te kerkuar crregullime te ritmit ose percimit elektrik te zemres.

Kur ekziston dyshim per sarkoidoze kardiake, mund te nevojiten teste te tjera si ekokardiografia, monitorimi Holter, MRI kardiake ose PET.

Kontrolli i syve

Ekzaminimi nga okulisti mund te rekomandohet per te identifikuar prekje okulare, edhe kur simptomat jane te lehta.

Biopsia

Kur eshte e nevojshme, mjeku mund te marre nje moster te vogel indi nga nje organ ose nyje limfatike e prekur.

Nen mikroskop kerkohet prania e granulomave karakteristike dhe, ne te njejten kohe, perjashtohen infeksione ose semundje te tjera.

Bronkoskopia

Kur mushkerite ose nyjet limfatike te kraharorit duhet te vleresohen, biopsia mund te merret gjate bronkoskopise ose me teknika te drejtuara nga ekografia bronkiale.

Si trajtohet sarkoidoza?

Jo cdo pacient me sarkoidoze ka nevoje per trajtim me ilace.

Tek disa persona semundja eshte e lehte dhe mund te qetesohet vetvetiu. Ne keto raste, mjeku mund te rekomandoje vetem monitorim periodik.

Trajtimi merret ne konsiderate kur:

• simptomat ndikojne ndjeshem ne cilesine e jetes;
• semundja po perparon;
• ekziston rrezik per demtim te nje organi;
• preken organe si zemra, syte ose sistemi nervor;
• funksioni i mushkerive po perkeqesohet.

Kortikosteroidet

Kortikosteroidet sistemike, vecanerisht prednisone ose prednisolone, jane trajtimi me i perdorur kur sarkoidoza kerkon terapi.

Keto barna ulin inflamacionin dhe aktivitetin e sistemit imunitar.

Perdorimi afatgjate mund te shkaktoje efekte anesore si shtim ne peshe, rritje te glukozes, tensionit arterial, osteoporoze dhe probleme te tjera. Per kete arsye nevojitet monitorim i rregullt.

Methotrexate dhe barna te tjera

Kur kortikosteroidet nuk jane te mjaftueshme, shkaktojne efekte anesore ose kerkohet trajtim afatgjate, specialisti mund te perdore barna qe modifikojne sistemin imunitar.

Methotrexate eshte nje nga alternativat me te perdorura.

Ne raste te perzgjedhura mund te perdoren gjithashtu barna si azathioprine, leflunomide, hydroxychloroquine ose terapi biologjike.

Zgjedhja varet nga organi i prekur, ashpersia e semundjes, semundjet e tjera te pacientit dhe efektet e mundshme anesore.

A mund te sherohet sarkoidoza?

Tek shume persona sarkoidoza mund te qetesohet dhe te kaloje ne remision, ndonjehere edhe pa trajtim.

Tek paciente te tjere semundja mund te zgjase per vite ose te rikthehet pas nje periudhe qetesie.

Ne nje pjese me te vogel te pacienteve mund te zhvillohet demtim i perhershem ose fibroze e organit te prekur.

Si monitorohet sarkoidoza?

Edhe kur nuk nevojitet trajtim aktiv, ndjekja mjekesore eshte e rendesishme.

Ne varesi te organit te prekur, mjeku mund te monitoroje:

• simptomat;
• funksionin pulmonar;
• radiografine ose CT-ne;
• analizat e gjakut dhe urines;
• zemren;
• syte;
• efektet anesore te trajtimit.

Cfare mund te beje pacienti?

Menyra e jeteses nuk e zevendeson trajtimin mjekesor, por disa masa ndihmojne ne ruajtjen e shendetit te pergjithshem.

• mos pini duhan;
• mbani aktivitet fizik sipas tolerances dhe udhezimit mjekesor;
• ushqehuni ne menyre te ekuilibruar;
• kujdesuni per gjumin dhe peshen trupore;
• respektoni kontrollet periodike;
• merrni barnat vetem sipas udhezimit te mjekut.

Pyetje te shpeshta per sarkoidozen

A eshte sarkoidoza ngjitese?

Jo. Sarkoidoza nuk transmetohet nga nje person tek nje person tjeter.

A eshte sarkoidoza kancer?

Jo. Sarkoidoza nuk eshte kancer. Megjithate, nyjet limfatike te zmadhuara ose ndryshimet ne imazheri mund te ngjajne me semundje te tjera, prandaj diagnoza duhet te vendoset me kujdes.

A mund te prek sarkoidoza zemren?

Po. Sarkoidoza kardiake mund te shkaktoje aritmi, crregullime te percimit, palpitacione, humbje te ndjenjave ose ulje te funksionit te zemres.

A mund te kem sarkoidoze pa simptoma?

Po. Disa paciente nuk kane simptoma dhe semundja mund te zbulohet rastesisht gjate nje radiografie ose ekzaminimi tjeter.

A duhet trajtuar cdo rast i sarkoidozes?

Jo. Shume paciente me semundje te lehte mund te monitorohen pa terapi. Trajtimi varet nga simptomat, organet e prekura dhe rreziku per demtim te tyre.

A mund te rikthehet sarkoidoza?

Po. Sarkoidoza mund te hyje ne remision dhe me pas te rikthehet tek disa paciente, ndaj kontrollet periodike mbeten te rendesishme.