Zgjebja (Scabies): Simptomat, Transmetimi dhe Trajtimi
Permbledhje e shpejte
Zgjebja (scabies) eshte nje infestim parazitar i lekures i shkaktuar nga marimanga mikroskopike Sarcoptes scabiei var. hominis. Shenja kryesore eshte kruarja intensive, shpesh me e forte gjate nates, e shoqeruar me pucrra dhe ndonjehere vija te holla ne lekure. Zgjebja transmetohet kryesisht me kontakt te afert dhe te zgjatur lekure-me-lekure. Personi i diagnostikuar dhe kontaktet e aferta duhet zakonisht te trajtohen ne te njejten kohe per te parandaluar riinfektimin.
Cfare eshte zgjebja?
Zgjebja eshte nje infestim i lekures nga nje parazit shume i vogel i quajtur Sarcoptes scabiei var. hominis.
Marimanga femer futet ne shtresen me siperfaqesore te lekures dhe krijon tunele te vegjel ku vendos vezet.
Reagimi i sistemit imunitar ndaj marimangave, vezeve dhe produkteve te tyre shkakton kruarjen dhe skuqjen karakteristike.
Zgjebja nuk shkaktohet nga papastertia.
Cdo person mund te infektohet. Ajo perhapet me lehte kur ka kontakt te afert midis njerezve, si ne familje, konvikte, institucione kujdesi ose situata te tjera ku njerezit jetojne ne afersi.
Si transmetohet zgjebja?
Rruga kryesore eshte kontakti i drejtperdrejte dhe relativisht i zgjatur lekure-me-lekure me nje person te infektuar.
Kjo mund te ndodhe gjate:
- • jeteses ne te njejten familje;
- • kontaktit te afert fizik;
- • kujdesit trupor per nje person te infektuar;
- • kontaktit seksual;
- • ndarjes se shtratit per nje kohe te zgjatur.
A transmetohet me rroba dhe carcafe?
Tek zgjebja klasike, transmetimi permes rrobave, peshqireve dhe carcafeve eshte me pak i zakonshem sesa transmetimi direkt lekure-me-lekure.
Megjithate, sendet personale mund te luajne rol, vecanerisht tek zgjebja me kore, ku numri i paraziteve mund te jete shume i larte.
A transmetohet nga nje shtrengim i shpejte duarsh?
Zakonisht jo. Kontakti i shkurter, si nje shtrengim i zakonshem i dores, zakonisht nuk mjafton per transmetimin e zgjebjes klasike.
A mund ta marr nga ndenjesja e tualetit?
Kjo nuk konsiderohet rruge tipike e transmetimit te zgjebjes klasike. Marimangat mbijetojne vetem per nje kohe te kufizuar larg lekures se njeriut.
A mund ta marrim zgjeben nga qeni ose macja?
Zgjebja e njeriut shkaktohet nga varianti njerezor Sarcoptes scabiei var. hominis.
Kafshet mund te kene lloje te tjera marimangash qe ne disa raste mund te shkaktojne kruarje ose irritim kalimtar tek njeriu, por ato zakonisht nuk shumohen dhe nuk krijojne infestim te qendrueshem te zgjebjes njerezore.
Sa kohe pas infektimit shfaqen simptomat?
Ne infektimin e pare, kruarja dhe skuqja mund te mos shfaqen per disa jave.
Shpesh simptomat fillojne rreth 4 deri ne 8 jave pas kontaktit te pare.
Gjate kesaj kohe personi mund ta transmetoje zgjeben edhe pse ende nuk ka kruarje.
Po nese personi ka pasur zgjebe me pare?
Ne nje riinfestim, sistemi imunitar e njeh me shpejt parazitin dhe simptomat mund te fillojne shume me heret, shpesh brenda disa ditesh.
Cilat jane simptomat e zgjebjes?
Shenja me tipike eshte kruarja intensive.
Ajo shpesh behet me e forte gjate nates dhe mund te pengoje gjumin.
Simptoma te tjera perfshijne:
- • pucrra te vogla te kuqe;
- • skuqje;
- • gervishtje dhe plage nga kruarja;
- • vija te holla dhe te perdredhura ne lekure;
- • noduse qe kruhen, vecanerisht ne zonen gjenitale;
- • infeksion bakterial sekondar nga gervishtja.
Cfare jane tunelet e zgjebjes?
Tunelet jane vija shume te holla, pak te ngritura ose te perdredhura, qe mund te duken te bardha, gri ose me ngjyre te lekures.
Ato krijohen kur marimanga femer leviz ne shtresen siperfaqesore te lekures.
Nuk jane gjithmone te dukshme, prandaj mungesa e tyre nuk e perjashton zgjeben.
Ne cilat pjese te trupit shfaqet zgjebja?
Tek te rriturit dhe femijet me te medhenj, zonat tipike perfshijne:
- • midis gishterinjve;
- • kycet e duarve;
- • berrylat;
- • sqetullat;
- • belin;
- • vithet;
- • rreth kerthizes;
- • penisin dhe skrotumin;
- • rreth thithave te gjirit.
Po tek foshnjat dhe femijet e vegjel?
Tek foshnjat dhe femijet e vegjel mund te perfshihen edhe:
- • koka;
- • fytyra;
- • qafa;
- • pellembet;
- • shputat.
Tek te rriturit e shendetshem, koka dhe fytyra zakonisht nuk jane zona tipike te zgjebjes klasike.
Si diagnostikohet zgjebja?
Shpesh diagnoza mund te vendoset nga kombinimi i:
- • kruarjes tipike, vecanerisht gjate nates;
- • shperndarjes karakteristike te skuqjes;
- • pranise se tuneleve;
- • rasteve te ngjashme tek familjaret ose partneret.
A nevojitet analize?
Jo ne cdo rast.
Kur diagnoza nuk eshte e qarte, mjeku mund te perdore dermatoskopi ose te marre material nga lekura per ekzaminim mikroskopik, duke kerkuar marimangat, vezet ose produkte te tyre.
Nje moster negative nuk e perjashton gjithmone zgjeben.
Tek zgjebja klasike numri i paraziteve mund te jete relativisht i vogel, ndaj marimanga mund te mos kapet ne mostren e analizuar.
Si trajtohet zgjebja?
Trajtimi behet me barna qe vrasin marimangat, te quajtura skabicide.
Permethrin 5%
Permethrin 5% eshte nje nga trajtimet lokale me te perdorura.
Tek te rriturit zakonisht aplikohet ne te gjithe trupin sipas udhezimit te mjekut ose fletes shpjeguese dhe lihet per kohen e rekomanduar para larjes.
Shpesh nevojitet nje aplikim i dyte pas rreth nje jave per te eliminuar marimangat e dala nga vezet qe kane mbetur.
Ivermectin nga goja
Ivermectin oral mund te perdoret ne disa raste dhe ka efikasitet te mire, por zakonisht nevojiten dy doza te ndara ne kohe sepse nuk eliminon ne menyre te besueshme te gjitha vezet.
Perzgjedhja midis trajtimit lokal dhe oral varet nga mosha, pesha, shtatzenia, lloji i zgjebjes, barna te tjera dhe gjendja shendetesore.
Shtatzenia dhe femijet kerkojne zgjedhje te kujdesshme te barit.
Ivermectin oral nuk rekomandohet rutinisht ne shtatzeni dhe siguria e tij tek femijet nen 15 kg nuk eshte vendosur mire. Tek foshnjat dhe femijet e vegjel duhet perdorur vetem preparati dhe menyra e aplikimit e rekomanduar nga pediatri ose mjeku.
Si aplikohet kremi tek femijet?
Tek foshnjat dhe femijet e vegjel zgjebja mund te preke koken, qafen dhe fytyren, ndaj zona qe duhet trajtuar mund te jete me e gjere se tek nje i rritur.
Duhet ndjekur saktesisht preparati i pershkruar dhe udhezimi i mjekut, duke shmangur syte dhe gojen.
A duhet te trajtohen edhe familjaret?
Po, kjo eshte nje nga pjeset me te rendesishme te trajtimit.
Personat qe jetojne ne te njejten shtepi dhe kontaktet e aferta ose seksuale duhet te vleresohen dhe zakonisht trajtohen ne te njejten kohe, edhe kur nuk kane ende simptoma.
Kjo behet sepse periudha pa simptoma mund te zgjase disa jave dhe nje person mund ta transmetoje parazitin para se te filloje kruarja.
Trajtimi vetem i nje personi mund te coje ne riinfektim.
Nese nje partner ose anetar familjeje mbetet i patrajtuar, paraziti mund te transmetohet perseri edhe pasi trajtimi fillestar ka funksionuar.
Cfare duhet bere me rrobat, carcafet dhe peshqiret?
1
Lani rrobat dhe carcafet e perdorura.
Perdorni uje te nxehte dhe tharje me temperature te larte kur materiali
e lejon.
2
Lani edhe peshqiret.
Temperaturat mbi rreth 50°C per te pakten 10 minuta mund te vrasin
marimangat dhe vezet.
3
Izoloni sendet qe nuk mund te lahen.
Vendosini ne nje qese plastike te mbyllur per disa dite deri ne nje jave.
4
Mos ndani rroba, peshqire ose shtrat.
Shmangni ndarjen e tyre deri sa trajtimi te jete kryer.
Marimangat e zgjebjes zakonisht nuk mbijetojne me shume se rreth 2–3 dite larg lekures se njeriut.
Mos sperkatni shtepine me insekticide.
Spray-t insekticide, tymosja dhe pesticidet e ambientit nuk rekomandohen per trajtimin e zgjebjes dhe mund te shkaktojne dem pa ofruar perfitim.
Pse vazhdon kruarja pas trajtimit?
Kruarja mund te vazhdoje edhe pasi marimangat jane vrare sepse sistemi imunitar vazhdon te reagoje ndaj materialeve te mbetura ne lekure.
Tek disa persona kruarja mund te vazhdoje per disa jave dhe madje mund te duket me e forte ne ditet e para pas trajtimit.
Kruarja e vazhdueshme nuk do te thote automatikisht se trajtimi ka deshtuar.
Me shqetesuese jane shfaqja e tuneleve te rinj, pucrrave te reja tipike ose vazhdimi i simptomave pa permiresim pas disa javesh.
Kur mund te nevojitet trajtim perseri?
Kontaktoni mjekun nese:
- • shfaqen tunele te rinj;
- • shfaqen lezionet tipike te reja;
- • kruarja vazhdon pa permiresim pas 2–4 javesh;
- • trajtimi nuk eshte aplikuar ne menyre korrekte;
- • kontaktet e aferta nuk jane trajtuar;
- • dyshohet diagnoze tjeter.
Cfare eshte zgjebja me kore?
Zgjebja me kore, e quajtur edhe crusted scabies, eshte nje forme shume me e rende dhe shume me ngjitese.
Lekura mund te kete pllaka te trasha, me luspa ose kore dhe te permbaje nje numer shume me te madh marimangash sesa zgjebja klasike.
Mund te shfaqet me shpesh tek:
- • persona me sistem imunitar te dobesuar;
- • te moshuarit;
- • persona me crregullime neurologjike;
- • persona qe nuk mund te ndiejne ose te reagojne normalisht ndaj kruarjes.
Zgjebja me kore kerkon trajtim mjekesor intensiv.
Shpesh trajtohet me kombinim te permethrin topik dhe ivermectin oral ne nje skeme te pershtatur sipas ashpersise. Gjithashtu kerkon masa me rigoroze per kontaktet dhe ambientin per shkak te transmetueshmerise se larte.
A mund te infektohet lekura nga kruarja?
Po. Gervishtja mund te demtoje barrierin e lekures dhe te lejoje infeksion bakterial sekondar.
Shenja qe mund te sugjerojne infeksion perfshijne:
- • dhimbje qe rritet;
- • enjtje;
- • skuqje qe perhapet;
- • qelb;
- • kore te verdha;
- • temperature.
Ne kete situate duhet vleresim mjekesor dhe mund te nevojitet trajtim per infeksionin bakterial.
Pyetje te shpeshta per zgjeben
Burime mjekesore te perdorura per rishikimin:
- • World Health Organization – Scabies.
- • CDC – Clinical Care of Scabies.
- • CDC – Treatment of Scabies.
- • CDC – Clinical Overview of Crusted Scabies.
- • NHS – Scabies.
Informacion mjekesor:
Ky artikull ka qellim edukativ dhe nuk zevendeson ekzaminimin ose trajtimin individual nga mjeku. Shume semundje te lekures mund te shkaktojne kruarje dhe skuqje, ndaj diagnoza duhet rishikuar nese trajtimi per zgjebe nuk funksionon si pritej.
Keni kruarje ose skuqje dhe dyshoni per zgjebe?
Per nje pyetje jo-urgjente mund te pershkruani ku ndodhet skuqja, kur filloi kruarja, nese eshte me e forte naten dhe nese persona te tjere ne familje kane simptoma te ngjashme. Mos perfshini te dhena personale identifikuese.
AUTORJA E ARTIKULLIT
Mjeke Familjeje · Informacion edukativ për pacientët dhe familjet.
