Cfare eshte tensioni i larte i gjakut?

Hipertensioni arterial eshte gjendja kur presioni i gjakut ne arterie mbetet i rritur ne menyre te vazhdueshme. Ai mund te demtoje zemren, trurin, veshkat dhe enet e gjakut.

Tensioni shprehet me dy numra, per shembull 140/90 mmHg.

• Presioni sistolik: numri i pare, qe tregon presionin ne arterie kur zemra kontraktohet.
• Presioni diastolik: numri i dyte, qe tregon presionin ne arterie kur zemra relaksohet midis rrahjeve.

Ne gjuhen e perditshme, 120/80 mmHg shpesh quhet “12 me 8”, ndersa 140/90 mmHg “14 me 9”.

A shkakton gjithmone simptoma tensioni i larte?

Jo. Shumica e personave me hipertension nuk kane simptoma specifike. Dhimbja e kokes ose marramendja nuk jane menyra te besueshme per te ditur nese tensioni eshte i larte.

Prandaj, diagnoza mbeshtetet ne matje te sakta dhe te perseritura, jo vetem ne menyren se si ndihet personi.

Per komplikacionet kardiovaskulare, lexoni semundjet e zemres: simptomat dhe faktoret e rrezikut.

Si te matni sakte tensionin e gjakut ne shtepi?

Matja e sakte eshte hapi i pare perpara se te vendosni nese tensioni eshte vertet i rritur.

1. Perdorni nje aparat te validuar me manshete ne pjesen e siperme te krahut dhe me madhesi te pershtatshme.
2. Shmangni duhanin, kafeinen dhe aktivitetin fizik per te pakten 30 minuta para matjes.
3. Zbrazni fshikezen e urines nese eshte e nevojshme.
4. Uluni qete per te pakten 5 minuta.
5. Mbajeni shpinen te mbeshtetur dhe kembet ne dysheme, pa i kryqezuar.
6. Vendoseni krahun mbi nje siperfaqe ne nivelin e zemres.
7. Vendoseni mansheten mbi lekure, jo mbi veshje.
8. Mos flisni dhe mos levizni gjate matjes.
9. Beni dy matje me nje interval prej 1-2 minutash dhe shenoni rezultatet.

Sa here ne dite duhet matur tensioni?

Kur mjeku kerkon nje regjister per vleresim, matjet mund te kryhen ne mengjes dhe ne mbremje per 3-7 dite, me nga dy matje per seance.

Matjet ne mengjes zakonisht behen para mengjesit dhe para barnave, por ndiqni orarin qe ju ka percaktuar mjeku. Mos vononi ose ndryshoni barnat vetem per te kryer nje matje.

Shenoni daten, oren, tensionin sistolik, diastolik dhe pulsin. Mjeku mund te llogarise mesataren e regjistrit.

Cilat vlera te tensionit konsiderohen te larta?

Kufijte e hipertensionit varen nga udhezimi klinik dhe nga vendi ku kryhet matja. Matja ne shtepi nuk interpretohet gjithmone me te njejtin prag si matja ne klinike.

Nje matje e vetme nuk konfirmon diagnozen. Objektivi i trajtimit mund te ndryshoje sipas moshes, diabetit, semundjeve te veshkave, shtatzanise dhe gjendjes se pergjithshme.

A eshte 140/90 mmHg nje urgjence?

Jo zakonisht, nese nuk ka simptoma te renda. Megjithate, matjet e vazhdueshme ne kete nivel duhen vleresuar nga mjeku dhe mund te kerkojne trajtim.

Cfare te beni menjehere nese tensioni del i larte ne shtepi?

Fillimisht kontrolloni nese matja eshte e sakte dhe nese ekzistojne simptoma alarmi.

Hapi 1: Vleresoni simptomat

Nese keni dhimbje gjoksi, veshtiresi ne frymemarrje, dobesi te papritur, probleme ne te folur ose shikim, kerkoni urgjencen pa pritur qe tensioni te ulet.

Hapi 2: Nese nuk keni simptoma, pushoni dhe mateni perseri

Uluni qete, me shpinen te mbeshtetur, dhe perseriteni matjen. Shmangni panikun dhe matjet e vazhdueshme cdo pak sekonda.

Hapi 3: Regjistroni vleren

Shenoni tensionin, pulsin, oren dhe barnat qe merrni. Kjo ndihmon mjekun te vleresoje nese duhet ndryshuar trajtimi.

Hapi 4: Veproni sipas rezultatit

Nese tensioni mbetet mbi 180 sistolik ose mbi 120 diastolik, por nuk keni simptoma alarmi, kontaktoni menjehere mjekun ose sherbimin shendetesor per udhezime.

Nese keni simptoma qe sugjerojne demtim akut te organeve, telefononi 112 pavaresisht nese nje matje pasuese rezulton pak me e ulet.

1. Ulni sasine e kripes ne ushqim

Reduktimi i natriumit eshte nje nder masat me te rendesishme ushqimore per kontrollin e tensionit.

OBSH rekomandon qe te rriturit te konsumojne me pak se 5 gram kripe ne dite, qe korrespondon me me pak se 2 gram natrium.

Ky kufi perfshin kripen e shtuar gjate gatimit dhe kripen qe ndodhet tashme ne ushqime.

Si ta zvogeloni kripen?

• Lexoni etiketat per permbajtjen e natriumit.
• Kufizoni sallamet, proshuten, ushqimet e konservuara dhe produktet shume te kripura.
• Perdorni ereza, hudher, limon ose bime aromatike ne vend te nje pjese te kripes.
• Kufizoni kubet e koncentrateve, salcat e kripura dhe ushqimet e gatshme.
• Mos shtoni automatikisht kripe ne tavoline.

A jane te sigurta zevendesuesit e kripes?

Disa produkte zevendesojne natriumin me kalium. Ato mund te mos jene te sigurta per persona me semundje renale, kalium te larte ne gjak ose qe marrin disa barna antihipertensive.

Mos perdorni rregullisht suplemente kaliumi ose kripe me kalium pa u keshilluar me mjekun.

2. Ndiqni nje menyre ushqyerjeje te tipit DASH

Dieta DASH favorizon ushqimet qe ndihmojne kontrollin e tensionit dhe shendetin kardiovaskular.

Ajo perfshin perime, fruta, bishtajore, drithera te plota, arra, fara dhe produkte qumeshti me permbajtje te ulet yndyre kur jane te pershtatshme.

Gjithashtu kufizon natriumin, yndyrnat e ngopura dhe produktet shume te perpunuara.

Cfare mund te konsumoni me shpesh?

• Perime te fresketa ose te ngrira pa sasi te teperta kripe.
• Fruta te plota.
• Fasule, thjerreza dhe qiqra.
• Tershere dhe drithera te plota.
• Peshk dhe burime proteinash me pak yndyre te ngopur.
• Vaj ulliri dhe yndyrna te pangopura.

Per nje plan me te hollesishem, lexoni dieten DASH per uljen e hipertensionit.

A ndihmojne bananet dhe ushqimet me kalium?

Kaliumi nga ushqimet mund te ndihmoje ne kontrollin e tensionit te disa persona. Megjithate, kufizimet individuale varen nga funksioni renal dhe medikamentet.

3. Ulni peshen e tepert kur eshte e nevojshme

Renia graduale ne peshe mund te permiresoje tensionin tek personat me mbipeshe ose obezitet.

Perfitimi nuk eshte identik tek te gjithe. Edhe ndryshimet modeste te qendrueshme mund te kene vlere.

Synoni nje plan qe kombinon ushqyerjen e pershtatshme, aktivitetin fizik dhe ndjekjen mjekesore kur eshte e nevojshme.

Perimetri i belit mund te ofroje informacion shtese mbi rrezikun metabolik, por interpretimi ndryshon sipas popullates.

Nese keni edhe glukoze te rritur, trigliceride te larta ose HDL te ulet, lexoni sindromin metabolik dhe faktoret e rrezikut.

4. Beni aktivitet fizik rregullisht

Aktiviteti fizik aerobik ndihmon ne uljen e tensionit dhe permireson shendetin e zemres.

Per shumicen e te rriturve, synimi i pergjithshem eshte te pakten 150 minuta aktivitet aerobik me intensitet mesatar ne jave, sipas aftesive fizike.

Mund te perfshini:

• Ecje te shpejte.
• Biciklete.
• Not.
• Kercim.
• Ushtrime te pershtatshme per forcimin e muskujve.

Nese keni tension shume te larte te pakontrolluar, dhimbje gjoksi ose semundje kardiake me simptoma, konsultohuni me mjekun perpara aktivitetit intensiv.

Mos perdorni ushtrimet intensive si menyre per te ulur menjehere nje tension shume te larte.

5. Ndaloni duhanin dhe shmangni nikotinen

Ndalimi i duhanit ul rrezikun e infarktit, goditjes ne tru dhe semundjeve vaskulare.

Nikotina mund te rrise perkohesisht tensionin dhe pulsin. Duhanpirja demton gjithashtu enet e gjakut.

Nese e keni te veshtire ta lini, kerkoni mbeshtetje profesionale dhe trajtime te pershtatshme per nderprerjen e duhanit.

6. Kufizoni ose shmangni alkoolin

Alkooli i tepert mund te rrise tensionin dhe te pengoje kontrollin e tij.

Nese nuk konsumoni alkool, mos filloni te pini per arsye shendetesore.

Nese konsumoni, ulja e sasise ose shmangia e tij mund te ndihmoje. Kufijte praktike duhen pershtatur me shendetin individual, medikamentet dhe rreziqet e tjera.

Personat me semundje te melcise, shtatzani ose situata te tjera specifike mund te kene nevoje ta shmangin plotesisht.

7. Permiresoni cilesine e gjumit

Gjumi i pamjaftueshem ose i crregullt mund te lidhet me tension te rritur.

Shumica e te rriturve kane nevoje per rreth 7-9 ore gjume ne nate, megjithese nevojat individuale ndryshojne.

Si te permiresoni gjumin?

• Mbani orar te rregullt fjetjeje dhe zgjimi.
• Shmangni sasite e medha te kafeines ne oret e vona.
• Kufizoni alkoolin para gjumit.
• Mbani dhomen te qete, te erret dhe me temperature komode.
• Kufizoni perdorimin e ekraneve para fjetjes kur ju pengojne gjumin.

A ndikon apnea e gjumit?

Po. Apnea obstruktive e gjumit mund te lidhet me hipertension te vazhdueshem ose rezistent ndaj trajtimit.

Gerrhitja e forte, nderprerjet e verejtura te frymemarrjes dhe pergjumja gjate dites jane arsye per te diskutuar me mjekun mundesine e vleresimit te gjumit.

8. Menaxhoni stresin pa e ngaterruar me trajtimin e hipertensionit

Stresi mund te rrise perkohesisht tensionin, por hipertensioni kronik nuk shkaktohet gjithmone nga ankthi.

Teknikat e relaksimit mund te ndihmojne ne mireqenien e pergjithshme dhe ne uljen e reagimit ndaj stresit.

Provoni:

• Frymemarrje te ngadalte dhe te qete.
• Ecje ne natyre.
• Pushime te rregullta nga puna.
• Aktivitete qe ju pelqejne.
• Mbështetje psikologjike kur stresi ose ankthi jane te vazhdueshem.

Megjithate, relaksimi nuk zevendeson barnat, kontrollin mjekesor ose urgjencen ne situata serioze.

A mund ta ule nje caj tensionin menjehere?

Nuk ka prova te mjaftueshme qe caji i kamomilit ose hibiskusit trajton ne menyre te sigurt nje rritje te rende dhe akute te tensionit.

Disa produkte bimore mund te nderveprojne me medikamente. Mos i perdorni si zevendesim te trajtimit.

9. Mbani regjister dhe ndiqni planin e trajtimit

Kontrolli afatgjate i tensionit kerkon matje te perseritura, ndjekje te rregullt dhe perdorim korrekt te medikamenteve kur jane te pershkruara.

Regjistri duhet te perfshije:

• daten dhe oren e matjes;
• tensionin sistolik dhe diastolik;
• pulsin kur shfaqet ne aparat;
• simptomat e mundshme;
• barnat dhe ndryshimet e fundit te trajtimit.

Mos i ndryshoni dozat ne baze te nje matjeje te vetme, pervec nese keni nje plan te shkruar dhe te individualizuar nga mjeku.

Nese tensioni eshte vazhdimisht mbi objektivin e percaktuar, mjeku mund te rishikoje trajtimin dhe faktoret qe e ndikojne.

Cilat barna perdoren per hipertensionin dhe cfare duhet shmangur?

Barnat per hipertensionin zgjidhen sipas gjendjes se pacientit dhe zakonisht veprojne per kontroll afatgjate te tensionit.

Grupet kryesore perfshijne:

Perdorimi i ketyre barnave kerkon vleresim te funksionit renal, elektroliteve dhe faktoreve te tjere kur indikohet.

Cfare duhet te bej nese kam tension te larte gjate shtatzanise?

Hipertensioni gjate shtatzanise dhe pas lindjes kerkon vleresim te vecante, sepse mund te lidhet me preeklampsine.

Vlerat 140/90 mmHg ose me lart, kur konfirmohen, kerkojne kontakt me ekipin obstetrikal. Presioni sistolik 160 mmHg ose me lart, ose diastolik 110 mmHg ose me lart, kerkon vleresim urgjent.

Dhimbja e forte e kokes, turbullimi i shikimit, dhimbja ne pjesen e siperme te barkut, gulcimi ose konvulsionet jane shenja qe kerkojne ndihme te menjehershme.

Shmangni vetemjekimin. Disa barna te zakonshme per hipertensionin nuk jane te pershtatshme gjate shtatzanise.