Astigmatizmi
Përgjigjja e shkurtër
Astigmatizmi është një gabim refraktiv i zakonshëm i syrit që shkakton shikim të turbullt ose të shtrembëruar, si afër ashtu edhe larg. Ndodh kur kornea ose thjerrëza e syrit nuk e përqendron dritën njëtrajtshëm në retinë. Mund të korrigjohet me syze ose lente kontakti; në disa të rritur mund të merret në konsideratë edhe kirurgjia refraktive. Te fëmijët, astigmatizmi i pakorrigjuar mund të ndikojë në zhvillimin normal të shikimit.
Astigmatizmi është i ndryshëm nga strabizmi: astigmatizmi ndikon në fokusimin e dritës, ndërsa strabizmi në drejtimin e syve. Shpesh mund të shoqërohet me miopi ose hipermetropi.
Çfarë është astigmatizmi dhe si ndikon te shikimi?
Në një sy me fokusim të rregullt, kornea dhe thjerrëza e përqendrojnë dritën për të krijuar një figurë të qartë në retinë. Në astigmatizëm, sipërfaqja optike është më e lakuar në një drejtim sesa në një tjetër, prandaj drita nuk fokusohet në një pikë të vetme. Kjo sjell pamje të paqartë, të zgjatur ose të deformuar.
Astigmatizmi mund të jetë i rregullt, kur lakimet kryesore kanë drejtim të qëndrueshëm, ose i parregullt, kur sipërfaqja e kornesë nuk është uniforme. Forma e parregullt kërkon vlerësim të posaçëm, për shembull kur dyshohet keratokonusi.
Astigmatizmi matet në dioptri (D). Receta e syzeve mund të përfshijë vlerën cilindrike (CYL) dhe boshtin (AXIS), të cilat përshkruajnë fuqinë dhe drejtimin e korrigjimit. Nuk ka një kufi të vetëm universal që i ndan të gjithë pacientët në tri kategori fikse rëndese; rëndësi kanë edhe mprehtësia e shikimit, mosha dhe shëndeti i syrit.
Cilat janë shkaqet e astigmatizmit?
Astigmatizmi shpesh është i pranishëm që në fëmijëri dhe mund të ketë prirje familjare. Ai mund të shfaqet ose të ndryshojë edhe gjatë rritjes, pas dëmtimeve të syrit, ndërhyrjeve okulare ose për shkak të ndryshimeve të kornesë.
A ka lidhje astigmatizmi me keratokonusin?
Po. Keratokonusi është një gjendje në të cilën kornea hollohet dhe merr gradualisht formë më konike. Kjo mund të shkaktojë astigmatizëm të parregullt dhe ndryshime progresive të shikimit, sidomos gjatë adoleshencës ose moshës së re. Një recetë syzesh që ndryshon shpesh ose shikimi që mbetet i turbullt pavarësisht korrigjimit janë arsye për të kontrolluar kornenë.
Diabeti i pakontrolluar mund të sjellë luhatje të përkohshme të refraksionit si pasojë e ndryshimeve të thjerrëzës, por kjo nuk do të thotë se diabeti është shkak i zakonshëm i astigmatizmit. Nëse keni diabet dhe vini re ndryshim shikimi, kërkoni kontroll okulistik. Lexoni edhe si ndikon diabeti në shikim.
Cilat janë simptomat e astigmatizmit?
- Shikim i turbullt ose i shtrembëruar, afër dhe larg.
- Nevojë për të ngushtuar sytë për të parë qartë.
- Lodhje e syve, veçanërisht gjatë leximit ose punës në ekran.
- Dhimbje koke në disa persona.
- Vështirësi për të dalluar detajet, sidomos natën ose gjatë drejtimit të automjetit.
Astigmatizmi i lehtë mund të mos japë simptoma. Këto shenja nuk janë specifike dhe mund të shfaqen edhe në sëmundje të tjera të syrit. Nëse ndryshojnë papritur, duhet kërkuar vlerësim mjekësor.
Pse është i rëndësishëm astigmatizmi te fëmijët?
Fëmijët shpesh nuk e kuptojnë se shohin turbullt dhe mund të mos ankohen. Astigmatizmi i konsiderueshëm, veçanërisht kur njëri sy është më i prekur, mund të pengojë zhvillimin normal të shikimit dhe të kontribuojë në ambliopi (syri dembel). Ambliopia nuk është e njëjta gjë me astigmatizmin.
Prindërit duhet të kërkojnë kontroll kur fëmija afron shumë librin, ngushton sytë, ka vështirësi në shkollë ose gjatë leximit, apo kur depistimi i shikimit është jo normal. Syri mund të duket plotësisht normal nga jashtë. Syzet e përshkruara në kohën e duhur ndihmojnë zhvillimin e shikimit dhe nuk e bëjnë syrin më të varur nga syzet.
Okulisti pediatrik mund të përdorë pika që relaksojnë fokusimin (cikloplegji) për të matur më saktë nevojën për syze te fëmijët.
Si diagnostikohet astigmatizmi?
Diagnoza vendoset me ekzaminim të syve nga profesionisti i kujdesit okulistik. Ai kontrollon mprehtësinë e shikimit, mat gabimin refraktiv dhe vlerëson shëndetin e syrit. Në varësi të nevojës, përdoren:
- Testi i mprehtësisë vizuale: leximi i shkronjave ose simboleve për të matur sa qartë shihni.
- Refraksioni dhe autorefraktometria: përcaktimi i fuqisë së syzeve dhe komponentit cilindrik.
- Keratometra: mat lakimin e sipërfaqes së përparme të kornesë.
- Topografia ose tomografia korneale: përdoren kur dyshohet astigmatizëm i parregullt, keratokonus ose para disa ndërhyrjeve refraktive.
- Ekzaminimi i zgjeruar i syrit: përdoret sipas nevojës për të përjashtuar probleme të tjera të shikimit.
Numri i dioptrive i vetëm nuk tregon nëse keni një sëmundje të kornesë. Kontrolli i rregullt dhe vlerësimi i ndryshimeve të recetës janë të rëndësishëm.
Si korrigjohet dhe trajtohet astigmatizmi?
| Metoda | Kur përdoret? |
|---|---|
| Syze me lente cilindrike | Zgjedhje e zakonshme dhe e sigurt për fëmijët dhe të rriturit; përmirësojnë fokusimin e dritës. |
| Lente kontakti | Lente torike ose lloje të posaçme, sipas recetës dhe gjendjes së kornesë; kërkojnë higjienë rigoroze. |
| Kirurgji refraktive | Mundësi për disa të rritur me recetë të qëndrueshme dhe sy të përshtatshëm, pas vlerësimit të plotë. |
Syzet nuk e ndryshojnë përgjithmonë formën e kornesë; ato korrigjojnë mënyrën si përqendrohet drita. Nëse astigmatizmi është i lehtë dhe nuk pengon shikimin, jo gjithmonë është i nevojshëm korrigjimi.
A bëhet operacioni me laser te fëmijët?
Kirurgjia refraktive me laser për korrigjimin rutinë të astigmatizmit zakonisht nuk rekomandohet nën moshën 18 vjeç, sepse receta mund të jetë ende në ndryshim. Edhe te të rriturit kërkohet qëndrueshmëri e refraksionit, trashësi dhe formë e përshtatshme e kornesë dhe mungesë e kundërindikacioneve. Operacioni ka përfitime, kufizime dhe rreziqe, ndaj nuk është zgjidhje për të gjithë.
Për të kuptuar indikacionet dhe rreziqet e procedurave, shihni kirurgjinë e syve me laser (LASIK dhe PRK).
Po nëse zbulohet keratokonus?
Keratokonusi nuk duhet trajtuar si astigmatizëm i thjeshtë. Mund të kërkojë lente të specializuara dhe, kur ka përparim, trajtime si cross-linking korneal, pas vlerësimit nga specialisti i kornesë.
Kur duhet të vizitoni okulistin?
Kërkoni kontroll okulistik nëse shikimi është vazhdimisht i turbullt, keni dhimbje koke gjatë leximit, receta ndryshon shpesh ose syzet nuk e përmirësojnë shikimin si më parë. Te fëmijët vlerësimi i hershëm është veçanërisht i rëndësishëm për të parandaluar ambliopinë.
Shenja që kërkojnë ndihmë urgjente
Humbja e papritur e shikimit, dhimbja e fortë e syrit, syri shumë i skuqur me dhimbje, dëmtimi i syrit ose shikimi i turbullt që shfaqet papritur nuk janë tipike për astigmatizmin e zakonshëm. Kërkoni vlerësim urgjent. Nëse mbani lente kontakti dhe keni skuqje, dhimbje ose rënie të shikimit, hiqni lentet dhe kërkoni ndihmë mjekësore menjëherë.
Pyetje të shpeshta për astigmatizmin
A është astigmatizmi i njëjtë me strabizmin?
Jo. Astigmatizmi është gabim i fokusimit të dritës, ndërsa strabizmi është devijim i drejtimit të syve.
A shërohet astigmatizmi me syze?
Syzet e korrigjojnë pamjen gjatë përdorimit, por nuk e ndryshojnë përgjithmonë lakimin e kornesë.
A mund të ketë një fëmijë astigmatizëm pa simptoma?
Po. Fëmijët shpesh nuk ankohen edhe kur njëri sy sheh turbullt, ndaj depistimi dhe kontrolli okulistik janë të rëndësishëm.
A mund të përkeqësohet astigmatizmi me moshën?
Po, mund të ndryshojë gjatë jetës. Përkeqësimi i shpejtë ose astigmatizmi i parregullt kërkon kontroll për probleme të kornesë, si keratokonusi.
A mund të bëj LASIK për astigmatizmin?
Disa të rritur mund të jenë kandidatë, por vendimi varet nga receta, shëndeti i syrit, trashësia dhe forma e kornesë dhe faktorë të tjerë.
Artikuj të lidhur
Referenca mjekësore
Keni pyetje për astigmatizmin ose shikimin e fëmijës?
Për pyetje jo urgjente mund të përdorni PyetMjekun. Për diagnostikim, syze dhe trajtim individual nevojitet kontroll okulistik.
Ky material ka qëllim informues dhe nuk zëvendëson ekzaminimin, diagnostikimin ose trajtimin individual nga okulisti.
