Cfare jane guret ne temth?

Fshikeza e temthit eshte nje organ i vogel nen melci qe ruan dhe perqendron lengun biliar.

Bila prodhohet nga melcia dhe ndihmon ne tretjen dhe perthithjen e yndyrave ne zorren e holle.

Guret formohen kur disa perberes te biles precipitojne dhe krijojne material te forte.

Ata mund te jene:

• shume te vegjel, si kokrra rere;
• disa milimetra;
• ose disa centimetra.

Nje person mund te kete nje gur te vetem ose shume gure.

Cilat jane llojet kryesore te gureve?

Guret e kolesterolit

Jane lloji me i zakonshem ne shume vende.

Formohen kur bila behet e mbingopur me kolesterol dhe faktore te tjere favorizojne kristalizimin dhe rritjen e gurit.

Guret pigmentare

Permbajne me shume bilirubine dhe jane me te lidhur me situata si:

• hemoliza kronike;
• disa semundje te melcise;
• disa infeksione te sistemit biliar.

Ne praktike, per pacientin eshte me e rendesishme nese guret japin simptoma ose komplikacione sesa percaktimi i perberjes se tyre vetem nga pamja.

Pse formohen guret ne temth?

Formimi eshte multifaktorial.

Mund te favorizohet kur:

• bila permban shume kolesterol;
• ka sasi te rritur bilirubine;
• fshikeza nuk zbrazet mire ose shpesh;
• krijohen kushte qe favorizojne kristalizimin e perberesve te biles.

Nuk eshte e sakte te thuhet se guret krijohen thjesht sepse personi ka ngrene shume yndyre.

Kush ka me shume risk per gure ne temth?

Faktoret qe lidhen me risk me te larte perfshijne:

• moshen me te madhe;
• seksin femer;
• shtatzanine;
• ekspozimin me te madh ndaj estrogjenit;
• historine familjare;
• obezitetin;
• humbjen shume te shpejte ne peshe;
• dietat shume hipokalorike;
• operacionet bariatrike me renie te shpejte ne peshe;
• diabetin dhe insulin resistance;
• metabolic syndrome;
• cirrhosis;
• hemolytic anemia;
• Crohn disease ose semundje/operacione qe prekin ileumin;
• disa barna ne situata te caktuara.

Cfare ndodh kur guret nuk japin simptoma?

Shume gure zbulohen rastesisht gjate nje ekografie te bere per nje arsye tjeter.

Keta quhen shpesh silent gallstones.

Nese personi:

• nuk ka pasur simptoma biliare;
• fshikeza duket normale;
• dhe nuk ka problem ne kanalet biliare;

zakonisht nuk nevojitet operacion ose trajtim tjeter.

Si ndihet dhimbja tipike nga guret ne temth?

Kur nje gur bllokon perkohesisht daljen e fshikezes se temthit mund te shfaqet kolika biliare.

Pavaresisht emrit “kolike”, dhimbja shpesh eshte e vazhdueshme gjate episodit dhe jo domosdoshmerisht dhimbje qe vjen e iken cdo pak minuta.

Dhimbja zakonisht:

• ndodhet ne pjesen e siperme te djathte te barkut ose ne epigastrium;
• rritet relativisht shpejt ne intensitet;
• mund te perhapet drejt shpines ose shpatulles se djathte;
• mund te shoqerohet me nauze ose te vjella;
• zgjat zakonisht te pakten 30 minuta dhe mund te vazhdoje per disa ore.

Episodet mund te shfaqen pas nje vakti, sidomos kur vakti eshte i rende, por ushqimi nuk eshte gjithmone shkaktar i domosdoshem.

Cilat komplikacione mund te shkaktojne guret?

Komplikacionet kryesore jane:

• kolecistiti akut;
• koledokolitiaza;
• obstruksioni biliar dhe verdheza;
• kolangiti akut;
• pankreatiti akut biliar.

Me rralle mund te shfaqen komplikacione te tjera si empyema e fshikezes, perforimi, Mirizzi syndrome ose gallstone ileus.

Cfare eshte kolecistiti akut?

Kolecistiti akut zakonisht ndodh kur nje gur bllokon cystic duct dhe inflamacioni i fshikezes vazhdon.

Ndryshe nga nje kolike biliare e pakomplikuar, mund te shfaqen:

• dhimbje e vazhdueshme per disa ore;
• ndjeshmeri e forte ne pjesen e siperme te djathte;
• temperature;
• nauze ose te vjella;
• rritje e leukociteve dhe markereve inflamatore.

Ekografia mund te tregoje jo vetem guret, por edhe shenja inflamacioni.

Tek pacientet e pershtatshem, trajtimi perfshin kolecistektomi laparoskopike te hershme, zakonisht gjate fazes akute ose shtrimit perkates.

Cfare ndodh kur guri kalon ne common bile duct?

Guri mund te largohet nga fshikeza dhe te hyje ne common bile duct.

Ai mund:

• te kaloje spontanisht ne duoden;
• te mbetet ne kanal pa simptoma per nje periudhe;
• te shkaktoje bllokim te rrjedhjes se biles;
• te shkaktoje verdheze;
• te shkaktoje kolangit;
• te shkaktoje pankreatit biliar.

Shenja qe mund te sugjerojne obstruksion biliar perfshijne:

• verdheze;
• urine te erret;
• feçe te zbehta;
• kruarje ne disa paciente;
• bilirubine dhe enzima hepatike te ndryshuara.

Cfare eshte kolangiti akut?

Kolangiti eshte infeksion i sistemit biliar qe mund te zhvillohet kur kanali biliar eshte i bllokuar.

Kombinimi klasik perfshin:

• dhimbje ne kuadrantin e siperm djathtas;
• temperature ose te dridhura;
• verdheze.

Megjithate, jo cdo pacient i ka te treja.

Si mund te shkaktojne guret pankreatit?

Nje gur i vogel mund te kalojne ne common bile duct dhe te bllokoje perkohesisht zonen ku derdhen kanalet biliare dhe pankreatike.

Kjo mund te shkaktoje pankreatit akut biliar.

Simptomat mund te perfshijne:

• dhimbje te forte ne epigastrium;
• dhimbje qe perhapet drejt shpines;
• nauze;
• te vjella;
• rritje te lipases ne gjak.

Jo cdo pacient me pankreatit biliar ka nevoje per ERCP urgjent.

ERCP urgjent perdoret sidomos kur pankreatiti shoqerohet me kolangit ose ka evidence te obstruksionit biliar qe vazhdon.

Ne pankreatitin akut biliar te lehte, kolecistektomia zakonisht planifikohet gjate te njejtit shtrim, para daljes nga spitali, per te ulur riskun e nje episodi tjeter.

Si diagnostikohen guret ne temth?

Vleresimi fillon me historine, ekzaminimin fizik, analizat e gjakut dhe imazherine.

Analizat e gjakut

Sipas simptomave mund te kerkohen:

• hemograma;
• bilirubina;
• ALT dhe AST;
• alkaline phosphatase;
• GGT;
• CRP;
• lipase kur dyshohet pankreatit;
• funksioni renal dhe elektrolitet ne paciente me te vjella ose semundje te rende.

Analizat normale nuk perjashtojne nje kolike biliare te pakomplikuar.

Ekografia abdominale

Ekografia eshte testi imazherik i linjes se pare per guret ne fshikezen e temthit.

Mund te tregoj:

• gure ne fshikez;
• sludge;
• trashje te murit te fshikezes;
• leng perreth fshikezes;
• zgjerim te kanaleve biliare;
• shenja te tjera qe ndihmojne diagnozen e kolecistitit.

Megjithate, ekografia nuk i identifikon gjithmone guret ne common bile duct.

Po CT?

CT mund te jete e dobishme per diagnoza alternative dhe komplikacione, por disa gure ne temth mund te mos duken mire ne CT.

Prandaj CT nuk e zevendeson ekografine si testi kryesor per kolelitiazen e thjeshte.

HIDA scan

Hepatobiliary scintigraphy mund te perdoret ne situata te zgjedhura, vecanerisht kur dyshohet kolecistit akut por ekografia nuk jep nje pergjigje te qarte.

Kur perdoren MRCP ose EUS?

Kur ekziston dyshim per gur ne common bile duct, por nuk ka evidence te mjaftueshme per te kaluar direkt ne ERCP, mund te perdoret:

• MRCP – magnetic resonance cholangiopancreatography;
• EUS – endoscopic ultrasound.

Te dyja mund te identifikojne koledokolitiazen me saktesi te larte dhe shmangin nje ERCP diagnostik te panevojshem.

MRCP

MRCP perdor MRI per te krijuar pamje te kanaleve biliare dhe pankreatike pa futur instrumente ne kanal.

Eshte jo invazive dhe nuk perdor rrezatim jonizues.

EUS

EUS perdor nje sonde ultratingulli ne maje te endoskopit dhe lejon ekzaminim shume te afert te kanalit biliar dhe pankreasit.

Mund te jete vecanerisht i dobishem per gure te vegjel qe nuk shihen qarte ne ekzaminime te tjera.

Cfare eshte ERCP dhe kur perdoret?

ERCP kombinon endoskopine dhe imazherine me kontrast per te hyre ne kanalet biliare dhe pankreatike.

Sot perdoret kryesisht si procedure terapeutike.

Gjate ERCP, gastroenterologu mund:

• beje sphincterotomy;
• heqe gure nga common bile duct;
• perdore balloon ose basket;
• vendose stent kur drenazhi biliar eshte i nevojshem;
• perdore teknika te avancuara per gure te medhenj ose te veshtire.

Kur duhet trajtuar kolelitiaza?

Cfare eshte kolecistektomia laparoskopike?

Kolecistektomia eshte heqja e fshikezes se temthit.

Ne shumicen e rasteve kryhet me laparoskopi, permes disa prerjeve te vogla ne bark.

Kirurgu heq fshikezen bashke me guret, jo vetem guret brenda saj.

Kjo behet sepse fshikeza qe ka formuar gure ka risk te krijoje perseri gure nese lihen strukturat ne vend.

Pse nuk hiqen vetem guret nga fshikeza?

Heqja e vetem e gureve pa hequr fshikezen nuk eshte trajtimi standard per kolelitiazen simptomatike, sepse guret mund te formohen perseri.

Kur nevojitet kirurgji e hapur?

Shumica e operacioneve kryhen laparoskopikisht.

Kirurgjia e hapur ose konvertimi nga laparoskopi ne operacion te hapur mund te nevojitet kur anatomia ose inflamacioni e bejne vazhdimin laparoskopik te pasigurt.

Konvertimi ne kirurgji te hapur eshte vendim sigurie dhe nuk duhet konsideruar “deshtim” i kirurgut.

A mund te shkrihen guret me ilaçe?

Ne shumicen e pacienteve simptomatike, terapia me ilaçe nuk zevendeson kolecistektomine.

Bile acids si ursodiol mund te perdoren ne situata te zgjedhura per disa gure te vegjel te kolesterolit, vecanerisht kur kirurgjia nuk mund te kryhet.

Kufizimet perfshijne:

• funksionon vetem per disa lloje guresh;
• trajtimi mund te kerkoje muaj ose vite;
• jo te gjithe guret treten;
• guret mund te rikthehen pas trajtimit.

Cfare duhet te hani kur keni gure ne temth?

Nuk ekziston nje diete qe shkrin guret ekzistues ne fshikez.

Nese disa ushqime shkaktojne vazhdimisht dhimbje biliare, mund t’i kufizoni perkohesisht deri ne vleresimin dhe trajtimin definitiv.

Shume paciente tolerojne me mire:

• vakte me te vogla;
• sasi me te moderuara yndyre;
• ushqime me fibra;
• fruta dhe perime;
• drithera integrale;
• yndyra te shendetshme ne sasi te arsyeshme.

Nuk ka nevoje qe te gjithe pacientet te ndjekin nje diete pa yndyre.

Pas operacionit

Shumica e njerezve mund te kthehen gradualisht ne nje diete normale.

Nuk eshte zakonisht e nevojshme te shmangen pergjithmone ushqimet qe shkaktonin sulme para heqjes se fshikezes.

A mund te jetohet normalisht pa fshikezen e temthit?

Po.

Fshikeza e temthit ruan bilen, por nuk e prodhon ate.

Pas kolecistektomise:

• melcia vazhdon te prodhoje bile;
• bila kalon direkt permes kanaleve biliare ne duoden;
• tretja vazhdon normalisht tek shumica e njerezve.

Disa paciente mund te kene perkohesisht:

• feçe me te buta;
• urgjence pas vakteve;
• fryrje;
• veshtiresi me vakte shume yndyrore.

Tek nje pjese e vogel, diarreja mund te vazhdoje dhe duhet vleresuar per shkaqe si bile acid diarrhea.