Cfare eshte inkontinenca fekale?

Inkontinenca fekale quhet humbja e pavullnetshme e kontrollit mbi kalimin e feceve.

Mund te jete:

• nje rrjedhje e vogel e feceve te lengshme;
• njolla te perseritura ne te brendshme;
• pamundesi per ta shtyre jashteqitjen deri ne tualet;
• kalim i feceve pa e ndier fare;
• humbje me e madhe e jashteqitjes se formuar.

Termi “anal incontinence” mund te perdoret ne nje kuptim me te gjere dhe mund te perfshije edhe pamundesine per te kontrolluar gazrat.

Cilat jane llojet kryesore?

Si kontrollohet normalisht jashteqitja?

Kontrolli normal kerkon bashkepunimin e disa strukturave.

Rektumi

Duhet te jete ne gjendje te zgjerohet dhe te mbaje feçet pa krijuar menjehere urgjence te pakontrollueshme.

Sfinkteri anal intern

Ndihmon ne mbajtjen e kanalit anal te mbyllur ne menyre te pavullnetshme.

Sfinkteri anal ekstern dhe dyshemeja pelvike

Mund te kontraktohen me vullnet kur personi duhet ta shtyje jashteqitjen.

Ndjeshmeria rektale

Nervat duhet ta informojne trurin se rektumi po mbushet dhe, deri ne nje mase, te ndihmojne ne dallimin mes gazit, feceve te lengshme dhe feceve te formuara.

Konsistenca e feceve

Feçet shume te lengshme jane me te veshtira per t’u kontrolluar se feçet e formuara.

Prandaj inkontinenca mund te shfaqet edhe kur muskujt nuk kane nje demtim te madh anatomik.

Cilat jane shkaqet e inkontinences fekale?

Shpesh ekziston me shume se nje faktor.

Shkaqet mund te perfshijne:

• diarre kronike ose episode te shpeshta diarree;
• kapsllek me impaktim fekal dhe overflow;
• demtim te sfinkterit anal pas lindjes vaginale;
• operacione te meparshme anorektale;
• trauma;
• rectal prolapse;
• rectocele dhe crregullime te tjera te dyshemese pelvike;
• semundje inflamatore te zorres ose proctitis;
• radioterapi te legenit;
• demtim neurologjik;
• neuropati nga diabeti;
• semundje neurologjike;
• ulje te levizshmerise;
• demence ose veshtiresi per te arritur ne tualet;
• ndryshime pas operacioneve te rektumit.

Si mund te shkaktoje diarreja inkontinence?

Feçet e lengshme mbushin rektumin shpejt dhe jane shume me te veshtira per t’u mbajtur se feçet e formuara.

Prandaj nje person me sfinkter relativisht funksional mund te kete aksidente vetem kur ka diarre.

Shkaqe te diarres qe duhet te trajtohen mund te perfshijne:

• infeksione;
• IBS me diarre;
• inflammatory bowel disease;
• microscopic colitis;
• bile acid diarrhea;
• celiac disease;
• efekte te barnave.

Per nje vleresim me te plote mund te lexoni shkaqet e jashteqitjeve te shpeshta dhe diarres.

Si mund te shkaktoje kapslleku rrjedhje feçesh?

Kjo mund te duket paradoksale, por kapslleku eshte nje shkak i rendesishem i inkontinences.

Kur feçe shume te forta mbeten ne rektum, mund te krijohet fecal impaction.

Feçet me te lengshme nga pjesa me e siperme e zorres mund te kalojne rreth mases se forte dhe te rrjedhin pa kontroll.

Kjo quhet shpesh overflow incontinence.

A mund te shfaqet inkontinenca vite pas lindjes?

Po.

Lindja vaginale mund te demtoje:

• sfinkterin anal ekstern;
• sfinkterin intern;
• nervat e dyshemese pelvike.

Risku mund te jete me i larte pas nje obstetric anal sphincter injury, forceps delivery, femije me peshe te madhe ose trauma te tjera obstetrike.

Disa demtime njihen menjehere pas lindjes, por tek disa gra simptomat shfaqen vetem vite me vone kur shtohen faktore te tjere si mosha, diarreja ose ndryshimet e dyshemese pelvike.

Cilat probleme neurologjike mund te shkaktojne inkontinence?

Nervat kontrollojne ndjeshmerine rektale, sfinkterin dhe dyshemene pelvike.

Problemet mund te lidhen me:

• spinal cord injury;
• multiple sclerosis;
• stroke;
• Parkinson disease;
• demence;
• neuropati diabetike;
• demtim te nervave te legenit;
• cauda equina syndrome.

Nje ndryshim i ri i kontrollit te zorreve i shoqeruar me simptoma neurologjike duhet vleresuar me kujdes.

Si diagnostikohet inkontinenca fekale?

Hapi i pare eshte historia e detajuar dhe ekzaminimi.

Mjeku mund te pyese:

• sa shpesh ndodhin episodet;
• nese rrjedhja eshte lengshme apo e formuar;
• nese e ndieni urgjencen;
• nese rrjedhja ndodh pa e kuptuar;
• nese ka diarre ose kapsllek;
• nese ka gjak;
• nese keni pasur lindje vaginale;
• operacione anorektale;
• semundje neurologjike;
• diabet;
• barnat qe perdorni;
• sa ndikon problemi ne jeten e perditshme.

Ditari i jashteqitjeve

Per disa jave mund te jete e dobishme te shenoni:

• numrin e jashteqitjeve;
• konsistencen;
• episodet e rrjedhjes;
• urgjencen;
• ushqimet;
• barnat;
• situatat kur ndodhin aksidentet.

Kjo mund te zbuloje modele qe nuk jane te dukshme nga kujtesa.

Ekzaminimi anorektal

Digital rectal examination mund te jape informacion per:

• tonusin ne pushim;
• forcen e kontraktimit;
• feçet e impaktuara;
• masa ose probleme lokale;
• rectal prolapse;
• koordinimin e dyshemese pelvike.

Cilat teste mund te nevojiten?

Jo cdo pacient ka nevoje per te gjitha testet.

Anorectal manometry

Mund te mat:

• presionin e sfinktereve;
• ndjeshmerine e rektumit;
• kapacitetin rektal;
• koordinimin anorektal.

Mund te ndihmoje ne raste te zgjedhura dhe ne planifikimin e rehabilitimit, por rezultati nuk e percakton i vetem ashpersine ose trajtimin.

Endoanal ultrasound

Eshte vecanerisht i dobishem kur dyshohet defekt anatomik i sfinkterit, per shembull pas nje demtimi obstetrik ose operacioni.

Megjithate, nje defekt ne imazh nuk do te thote automatikisht se ai eshte shkaku i vetem i simptomave.

Defecography ose MRI defecography

Mund te perdoret kur dyshohet:

• rectal prolapse;
• internal intussusception;
• rectocele;
• problem kompleks i evakuimit.

Elektromiografia dhe testet e nervit pudendal

Testet neurofiziologjike nuk jane ekzaminime rutinë te linjes se pare per cdo pacient me inkontinence. Perdoren vetem ne situata te zgjedhura kur rezultati pritet te ndryshoje menaxhimin.

Kolonoskopia

Inkontinenca fekale ne vetvete nuk eshte arsye qe cdo pacient te beje kolonoskopi.

Kolonoskopia mund te indikohet sipas:

• screening-ut per kancer kolorektal;
• gjakderdhjes;
• anemise;
• ndryshimit te ri te zakonit te jashteqitjes;
• diarres kronike;
• humbjes se pashpjeguar ne peshe;
• dyshimit per inflammatory bowel disease ose semundje tjeter te kolonit.

Si trajtohet inkontinenca fekale?

Trajtimi fillon duke identifikuar faktoret qe mund te korrigjohen.

Qellimet jane:

• feçe me konsistence me te kontrollueshme;
• evakuim me te parashikueshem;
• permiresim te forces dhe koordinimit te dyshemese pelvike;
• zvogelim te urgjences;
• mbrojtje te lekures;
• permiresim te cilesise se jetes.

A duhet te hiqen shume ushqime nga dieta?

Jo ne menyre automatike.

Lista fikse si “mos hani fasule, lakra, qumesht, fruta dhe kafe” nuk eshte e pershtatshme per cdo pacient.

Me e dobishme eshte te mbahet nje food and stool diary dhe te identifikohen faktoret individuale.

Tek disa persona simptomat mund te perkeqesohen nga:

• kafeina;
• alkooli;
• embelsuesit sugar alcohol;
• ushqime qe shkaktojne diarre individualisht;
• sasi shume te medha yndyre.

Fibrat

Soluble fiber, si psyllium, mund te ndihmoje disa paciente duke rritur formen dhe konsistencen e feceve.

Por nese problemi kryesor eshte impaktimi ose kapslleku i rende, trajtimi duhet pershtatur dhe jo thjesht te shtohen fibra pa vleresim.

Cfare barnash mund te perdoren?

Trajtimi varet nga konsistenca e feceve dhe shkaku.

Kur ka diarre

Loperamide mund te perdoret tek disa paciente me feçe te lengshme per te zvogeluar frekuencen dhe urgjencen.

Nuk duhet perdorur verbërisht kur ka:

• gjak ne fece;
• temperature te larte;
• dyshim per C. difficile;
• kolit akut inflamator;
• fecal impaction me overflow.

Kur ka kapsllek ose impaktim

Mund te nevojitet trajtim me:

• disimpaction;
• laxatives te pershtatshem;
• fiber sipas situates;
• plan te rregullt per jashteqitjen.

Trajnimi i zorreve

Nje orar i rregullt per tualetin mund ta beje jashteqitjen me te parashikueshme.

Per disa persona eshte e dobishme te provohet tualeti ne nje kohe te caktuar, shpesh pas ushqimit kur gastrocolic reflex eshte aktiv.

Ne raste me probleme komplekse te evakuimit mund te perdoren programe te specializuara, suppositories, enemas ose transanal irrigation nen drejtim profesional.

Pelvic floor therapy dhe biofeedback

Rehabilitimi i dyshemese pelvike nuk eshte vetem “beni Kegel”.

Nje program i specializuar mund te punoje mbi:

• forcen e sfinkterit ekstern;
• qendrueshmerine e kontraktimit;
• koordinimin e muskujve;
• ndjeshmerine rektale;
• kontrollin e urgjences.

Biofeedback

Biofeedback perdor informacion vizual ose auditiv nga sensore per ta ndihmuar pacientin te mesoje kontraktimin dhe koordinimin me te mire.

Mund te merret ne konsiderate kur trajtimi fillestar nuk ka dhene kontroll te mjaftueshem.

Cfare eshte sacral neuromodulation?

Sacral neuromodulation, SNM, perdor impulse elektrike te lehta ne nervat sakrale qe ndikojne funksionin anorektal dhe te dyshemese pelvike.

Zakonisht trajtimi fillon me nje faze prove.

Nese episodet e inkontinences permiresohen mjaftueshem gjate proves, mund te vendoset pajisja definitive.

SNM mund te perdoret edhe tek paciente qe kane defekt anatomik te sfinkterit.

Si cdo implant, SNM mund te kerkoje rregullime, zevendesim baterie ose revision dhe duhet ndjekur ne kohe.

Kur perdoret sphincteroplasty?

Sphincteroplasty mund te merret ne konsiderate kur ekziston nje defekt i qarte i external anal sphincter, sidomos pas nje demtimi obstetrik ose traumatik.

Operacioni bashkon ose mbivendos skajet e muskulit te demtuar.

Bulking injections

Injektimi i materialeve bulking ne kanalin anal eshte perdorur per inkontinence, por udhezimet moderne nuk e rekomandojne rutinë si trajtim standard per shkak te rezultateve modeste dhe qendrueshmerise se kufizuar.

Artificial anal sphincter

Pajisjet artificiale te sfinkterit dhe dynamic graciloplasty jane perdorur me shume ne te kaluaren.

Per shkak te komplikacioneve, infeksioneve, erozionit dhe nevojes per revision, ato nuk jane me trajtime rutinë dhe ne shume vende jane zevendesuar kryesisht nga sacral neuromodulation.

Colostomy

Stoma mund te jete nje opsion i vlefshem per paciente me inkontinence te rende qe:

• nuk kane perfituar nga trajtimet e tjera;
• nuk jane kandidate per alternativa te tjera;
• ose zgjedhin stomen per te rifituar kontroll dhe cilesi jete.

Nuk duhet paraqitur vetem si “deshtimi i fundit”. Per nje pacient te zgjedhur mire mund te jete nje zgjidhje e pranueshme dhe e parashikueshme pas diskutimit te plote te avantazheve dhe disavantazheve.

Si mbrohet lekura nga rrjedhjet?

Kontakti i shpeshte me feçet mund te shkaktoje irritim, djegie dhe demtim te lekures perianale.

Mund te ndihmojne:

• pastrim i bute me uje;
• shmangia e ferkimit agresiv;
• tharja e kujdesshme;
• barrier creams sipas rekomandimit;
• pads absorbuese;
• nderresa te pershtatshme;
• ndryshimi i shpejte i materialit te ndotur.

Keto masa nuk trajtojne shkakun, por mund te permiresojne ndjeshem komfortin dhe cilesine e jetes.

Po tek femijet?

Tek femijet e vegjel qe ende po mesojne kontrollin e tualetit, aksidentet mund te jene pjese e zhvillimit.

Megjithate, tek nje femije mbi 4 vjec qe eshte toilet trained, rrjedhja e perseritur e feceve duhet vleresuar.

Nje nga shkaqet me te zakonshme eshte kapslleku kronik me retension dhe overflow.

Shkaqe te tjera mund te perfshijne:

• probleme te toilet training;
• crregullime neurologjike;
• anomali anorektale;
• semundje gastrointestinale;
• probleme psikologjike ose zhvillimore ne situata te caktuara.

Femija nuk duhet turperuar ose denuar per episodet e inkontinences.

Kur duhet planifikuar nje vizite?

Flisni me mjekun nese:

• rrjedhja perseritet;
• ju duhet te perdorni pads rregullisht;
• nuk arrini ne tualet ne kohe;
• rrjedhja ndodh pa e ndier;
• simptomat ndikojne punen, udhetimet, aktivitetin social ose jeten seksuale;
• ka diarre ose kapsllek kronik;
• ka prolaps rektal;
• keni histori te demtimit obstetrik;
• simptomat jane te reja ose po perkeqesohen.