Osteoporoza eshte nje semundje qe ka ndryshime te medha ne strukturen e kockave, e cila zakonisht karakterizohet nga humbja e densitetit te kockave dhe ulja e fortesise se tyre.
Kjo semundje behet me e rende ne menyre graduale dhe zakonisht nuk ka simptoma ne fazen e hershme.
Osteoporoza dobeson kockat dhe ben qe ato te jene me lehtesisht te lendueshme. Kjo mund te çoje ne lendime te shpeshta, veçanerisht te persona e moshuar. Frakturat e kockave te gjata dhe te shpines jane shpesh te lidhura me osteoporozen dhe mund te shkaktojne dhimbje te renda dhe ndikojne ne menyren e jetes se pacientit.

Nder faktoret me te rendesishem te rrezikut per zhvillimin e osteoporozes do te permendim:

• mosha e madhe
• gjinia (grate jane me te prirura te preken prej osteoporozes)
• trashegimia familjare
• ndikimi hormonal
• ndikimi i mungeses se aktivitetit fizik
• konsumi i paket i kalciumit ne diete
• konsumi i larte i alkoolit dhe i duhanit

Kush jane tre egzaminimet imazherike te cilat vendosin diagnozen e osteoporozes?

Per te diagnostikuar osteoporozen, per te vleresuar rrezikun e frakturave(thyerjeve te kockave) dhe per te percaktuar nevojen per trajtim, mjeku ka shume te ngjare te kerkoje nje egzaminim specifik te densitetit kockor.

Standarti i arte apo egzaminimi kryesor per vendosjen e diagnozes se kesaj semundje eshte osteodensitometria apo matesi i densitetit kockor. Ky ekzaminim perdoret per te matur densitetin mineral kockor. Kjo analize kryhet duke perdorur rrezet x me energji te dyfishte (DXA ose DEXA). Sasia e rrezeve X te absorbuara nga indet dhe kockat matet nga aparati DXA dhe tregon densitetin mineral te kockes.

Kjo paisje konverton informacionin e densitetit kockor ne rezultatin T-score dhe Z-score. Shkalla-T apo T-score tregon densitetin e kockave ne krahasim me nje popullate normale(zakonisht 30 vjec) dhe perdoret per te vleresuar rrezikun per te pasur nje thyerje kocke. Shkalla-Z apo Z-score mat masen e kockave ne krahasim me ato te grupmoshes tuaj. Ky numer mund te ndihmoje per te treguar nese keni nevoje per analiza te metejshme mjekesore.

Egzaminimet e meposhtme mund te kryhen per te percaktuar frakturat e kockave per shkak te osteoporozes:

• Radiografia e kockave
  Radiografia e kockave prodhon imazhe te kockave, si per shembull te dores, kyçit te dores, krahut, berrylit, shpatulles, kembes, kyçit te kembes, gjurin, kofshen, ijen, legenin ose shtyllen kurrizore. Ndihmon ne diagnostikimin e kockave te thyera, te cilat ndonjehere jane rezultat i osteoporozes.
• CT e shtylles kurrizore
  Skaneri apo CT e shtylles kurrizore kryhet per te vleresuar shtrirjen e fraktures. Mund te perdoret per te matur densitetin e kockave dhe per te percaktuar nese ka te ngjare te ndodhin fraktura vertebrale.
• MRI e shtylles kurrizore
  Imazhe me rezonance magnetike te shtylles kurrizore kryhet per te vleresuar frakturat vertebrale kur kemi faza te renda te semundjes si osteoporoza apo edhe kur thyerjet e kockave kane ndodhur per shkaqe te tjera.

Cfare tregon nje analize gjaku kur kemi osteoporoze?

Analiza e gjakut mund te ofroje informacione te rendesishme per shendetin e kockave, por ajo nuk eshte nje mjet i drejtperdrejte per diagnozen e osteoporozes. Per te diagnostikuar osteoporozen dhe vleresuar densitetin e kockave, zakonisht perdoret nje egzaminim specifik i quajtur densitometria e kockave, sic edhe e kemi permendur me siper.
Megjithate, analizat e gjakut mund te japin disa tregues qe lidhen me shendetin e kockave dhe rrezikun e osteoporozes, siç jane:

1. Niveli i kalciumit
   Analiza e gjakut mund te tregoje nivelet e kalciumit ne organizem. Kalciumi eshte nje mineral i rendesishem per shendetin e kockave, dhe nivelet e uleta te kalciumit mund te lidhen me humbjen e densitetit te kockave.
2. Niveli i vitamines D
   Vitaminë D eshte e nevojshme per absorbimin e kalciumit ne kocka. Nivelet e uleta te vitamines D mund te ndikojne ne shendetin e kockave dhe te rrisin rrezikun e osteoporozes.
3. Te tjere tregues te rendesishem jane edhe proteina C-reaktive (CRP) dhe treguesit e tjere te inflamacionit. Ato mund te jene te rendesishem ne vleresimin e pergjithshem te shendetit dhe te rrezikut te semundjeve te ndryshme, perfshire osteoporozen.

Megjithate, eshte e rendesishme te theksohet se nje analize e thjeshte e gjakut nuk eshte e mjaftueshme per diagnozen e osteoporozes. Diagnoza e sakte behet zakonisht permes densitometrise se kockave, qe perdor rreze X per te matur densitetin e kockave ne pika te caktuara te trupit.
Mjeku specialist qe merret me semundjet qe prekin kockat quhet ortoped.

Cila eshte skema e trajtimit qe ndiqet per osteoporozen?

Ka shume medikamente te miratuara per te zgjedhur trajtimin e osteoporozes duke perfshire:

• bisfosfonate(Fosamax, Actonel, etj)
• kalcitonin
• terapi hormonale
• frenues i ligandit RANK
• modulatorët selektivë të receptorit të estrogjenit (SERMs)
• analog i hormonit paratiroid.

Kerkohet nje recete nga mjeku per keto barna dhe kerkohet vleresim mjekesor perpara trajtimit.

Frakturat ose shtypja e vertebrave te shtylles kurrizore se mund te ndodhin si rezultat i osteoporozes. Ne keto raste, vertebroplastika dhe kifoplastika, te kryera nga nje radiolog, mund te jene nje opsion per te trajtuar frakturat e dhimbshme te shtylles kurrizore.
Ne disa raste te fraktures me kompresion(shtypje), mund te kerkohet trajtim kirurgjik, veçanerisht nese ka deshmi te ngushtimit te rende te kanalit kurrizor.

REFERENCAT

https://www.niams.nih.gov

https://www.radiologyinfo.org

https://medlineplus.gov

https://www.mayoclinic.org