AMENORREA(MUNGESA E MENSTRUACIONEVE)
Përgjigjja e shkurtër
Amenorrea është mungesa e menstruacioneve. Vlerësimi i amenorresë primare rekomandohet nëse menstruacionet nuk kanë filluar deri në moshën 15 vjeç, ose më herët nëse zhvillimi pubertal vonohet. Amenorrea sekondare zakonisht vlerësohet kur menstruacionet mungojnë për 3 muaj te një grua me cikle më parë të rregullta ose për 6 muaj te ciklet e parregullta. Hapi i parë është përjashtimi i shtatzënisë kur ajo është biologjikisht e mundur.
Mungesa e menstruacioneve nuk është diagnozë më vete; ajo është një shenjë që mund të lidhet me shtatzëninë, ushqyerjen me gji, menopauzën, ndryshimet hormonale, stresin, çrregullimet metabolike ose problemet strukturore. Shkaku përcakton nëse dhe si nevojitet trajtim.
Çfarë është amenorrea dhe kur duhet kontrolluar?
Amenorrea mund të jetë fiziologjike në shtatzëni, gjatë disa periudhave të ushqyerjes me gji ose pas menopauzës, por mund të tregojë edhe një problem shëndetësor. Nëse cikli juaj është vonuar, sidomos nëse ka mundësi shtatzënie, bëni një test shtatzënie dhe kërkoni këshillë mjekësore sipas rrethanave.
Për ndryshimet e zakonshme të ciklit shihni udhëzuesin për ciklin menstrual.
Cili është dallimi mes amenorresë primare dhe sekondare?
Amenorrea primare
Është mungesa e menstruacionit të parë. Vlerësimi rekomandohet kur menarka nuk ka ndodhur deri në moshën 15 vjeç, ose nëse kanë kaluar më shumë se tre vjet nga fillimi i zhvillimit të gjirit. Mungesa e zhvillimit të gjirit deri rreth moshës 13 vjeç kërkon gjithashtu vlerësim më të hershëm. Shkaqet mund të jenë hormonale, gjenetike ose anatomike.
Amenorrea sekondare
Është ndërprerja e menstruacioneve te dikush që i ka pasur më parë. Në përgjithësi kërkon kontroll pas tre muajsh mungese me cikle më parë të rregullta, ose gjashtë muajsh me cikle të parregullta. Këto pragje nuk janë arsye për të pritur nëse keni dhimbje të forta ose simptoma alarmi.
Cilat janë shkaqet më të zakonshme të mungesës së menstruacioneve?
- Shtatzënia: duhet përjashtuar së pari te personat ku është e mundur.
- Ushqyerja me gji dhe menopauza: mund të shoqërohen me mungesë fiziologjike të menstruacioneve. Mësoni edhe për menopauzën.
- Sindroma e vezoreve policistike (PCOS): mund të shkaktojë ovulim të rrallë, menstruacione të parregullta, akne ose shtim qimesh.
- Amenorrea hipotalamike funksionale: mund të lidhet me mungesë energjie ushqimore, humbje peshe, aktivitet fizik intensiv ose stres psikologjik; mund të ndodhë edhe pa peshë shumë të ulët trupore.
- Çrregullimet e tiroides dhe prolaktina e lartë: mund të ndikojnë në ovulacion.
- Insuficienca ovariane primare (POI): ulje e funksionit të vezoreve përpara moshës 40 vjeç.
- Barna dhe kontraceptivë hormonalë: disa metoda mund të pakësojnë ose ndalojnë gjakderdhjen menstruale.
- Shkaqe anatomike: përfshijnë disa anomali të traktit riprodhues ose ngjitje brenda mitrës pas procedurave të caktuara.
Lista nuk tregon që secili shkak ka të njëjtën mundësi. Mjeku vendos cilat duhen hetuar duke u nisur nga mosha, historia dhe simptomat.
Cilat simptoma mund ta shoqërojnë amenorrenë?
Përveç mungesës së menstruacioneve, mund të shfaqen akne, qime të shtuara në fytyrë, rrjedhje qumështi nga gjiri pa ushqyerje me gji, dhimbje koke, ndryshime shikimi, afshe të nxehta, thatësi vaginale ose ndryshime të peshës. Këto shenja orientuese nuk janë të mjaftueshme për të diagnostikuar shkakun.
Një histori e ushqyerjes së kufizuar, stërvitjes së tepruar, frakturave nga stresi ose lodhjes mund të sugjerojë mungesë energjie dhe çrregullime të boshtit hormonal.
Cilat analiza nevojiten për diagnostikimin e amenorresë?
Testi i shtatzënisë
Testi i shtatzënisë në urinë ose gjak është hapi i parë kur shtatzënia është e mundur, pavarësisht nëse përdoret kontracepsion. Nëse rezultati është negativ shumë herët dhe dyshimi mbetet, mjeku mund të kërkojë përsëritje.
Analizat hormonale
Analizat fillestare shpesh përfshijnë TSH, prolaktinën dhe FSH; estradioli ndihmon në interpretimin e funksionit ovarian dhe të boshtit hormonal. Sipas shenjave klinike mund të kërkohen LH dhe androgjenet (për shembull, testosteroni). Vlerat interpretohen së bashku, jo të shkëputura nga simptomat.
Ekografia dhe MRI-ja
Ekografia pelvike ndihmon për të vlerësuar mitrën, vezoret dhe disa ndryshime strukturore. MRI-ja e hipofizës nuk bëhet rutinë te çdo amenorre; përdoret kur ka indikacione të veçanta, si prolaktinë e lartë e vazhdueshme ose shenja të tjera që sugjerojnë problem të hipofizës.
Nëse dyshohet POI ose amenorre hipotalamike, mund të nevojiten analiza shtesë dhe vlerësim i shëndetit kockor. Një vlerësim i synuar është më i dobishëm sesa kryerja e të gjitha analizave pa indikacion.
Si trajtohet amenorrea?
Trajtimi varet nga shkaku. Për amenorrenë hipotalamike funksionale mund të nevojiten rritje e marrjes së energjisë ushqimore, ndryshime të ngarkesës fizike dhe mbështetje për stresin ose çrregullimet e të ngrënit. Te PCOS trajtimi mund të synojë rregullimin e ciklit, mbrojtjen e endometrit dhe menaxhimin metabolik. Çrregullimet e tiroides ose prolaktinës kërkojnë trajtim specifik. POI kërkon vlerësim specialistik, përfshirë diskutimin mbi hormonet dhe shëndetin e kockave.
Kontraceptivët hormonalë mund të krijojnë gjakderdhje të rregullt te disa paciente, por nuk korrigjojnë domosdoshmërisht shkakun e amenorresë. Në amenorrenë hipotalamike, pilula vetëm për të nxitur gjakderdhjen nuk rekomandohet si zëvendësim i korrigjimit të mungesës së energjisë.
A ndikon mungesa e menstruacioneve në fertilitet dhe kocka?
Nëse ovulacioni mungon, shtatzënia mund të jetë më e vështirë; megjithatë, amenorrea nuk nënkupton automatikisht infertilitet të përhershëm. Gjendjet e zgjatura me estrogjen të ulët mund të ndikojnë densitetin kockor. Në raste të përzgjedhura mjeku mund të rekomandojë osteodensitometrinë (DXA). Objektivat e trajtimit duhet të mbështesin edhe shëndetin afatgjatë, jo vetëm rikthimin e gjakderdhjes.
Kur duhet vizituar mjeku dhe cilat shenja janë urgjente?
Planifikoni një konsultë kur arrihen kriteret e mësipërme, nëse menstruacionet mungojnë para moshës së pritshme ose shoqërohen me ndryshime të tjera të rëndësishme. Adoleshentet pa zhvillim të pritshëm pubertal duhet të vlerësohen më herët.
Kërkoni ndihmë urgjente nëse mungesa e ciklit shoqërohet me test pozitiv shtatzënie dhe dhimbje të forta barku, marramendje/të fikët ose gjakderdhje, sepse duhet përjashtuar shtatzënia jashtë mitrës. Dhimbja e kokës e fortë dhe e papritur me çrregullim shikimi gjithashtu kërkon vlerësim urgjent.
Pyetje të shpeshta
Sa muaj pa menstruacione konsiderohen amenorre?
Te ciklet më parë të rregullta, tre muaj pa menstruacione kërkojnë vlerësim; te ciklet e parregullta, gjashtë muaj. Mos prisni nëse keni simptoma shqetësuese.
Kur duhet kontrolluar një vajzë që nuk ka pasur ende menstruacione?
Zakonisht deri në moshën 15 vjeç, ose më herët kur zhvillimi i pubertetit mungon apo është i vonuar.
A mund të shkaktojë stresi mungesë menstruacionesh?
Po, veçanërisht kur shoqërohet me kufizim ushqimi ose aktivitet fizik të tepruar. Gjithsesi, nuk duhet të supozohet se stresi është shkaku pa përjashtuar shkaqet e tjera.
A mund të jem shtatzënë nëse nuk më vijnë menstruacionet?
Po. Ovulacioni mund të ndodhë përpara menstruacionit të ardhshëm. Testi i shtatzënisë është i rëndësishëm kur shtatzënia është e mundur.
A do të thotë amenorrea se nuk mund të kem fëmijë?
Jo domosdoshmërisht. Ndikimi mbi fertilitetin varet nga shkaku dhe shumë probleme kanë mundësi trajtimi.
Artikuj të lidhur
Referenca mjekësore
Keni pyetje për mungesën e menstruacioneve?
Mund të përdorni formularin e PyetMjekun për pyetje jo urgjente. Një përgjigje online nuk zëvendëson testin e shtatzënisë, ekzaminimin ose konsultën gjinekologjike.
Shënim: Përmbajtja ka karakter edukativ dhe nuk zëvendëson vlerësimin ose trajtimin individual nga mjeku.
