ENDOMETRIOZA
Përgjigjja e shkurtër
Endometrioza është një sëmundje kronike në të cilën ind i ngjashëm me shtresën e brendshme të mitrës (endometrin) gjendet jashtë mitrës. Mund të shkaktojë dhimbje të forta menstruale, dhimbje pelvike, shqetësime gjatë marrëdhënieve seksuale dhe probleme me fertilitetin. Ekografia normale nuk e përjashton endometriozën, ndërsa trajtimi mund të fillojë edhe pa laparoskopi, sipas vlerësimit gjinekologjik.
Endometrioza prek më shpesh vezoret, peritoneumin dhe indet e legenit, por mund të përfshijë edhe zorrët, fshikëzën urinare dhe, rrallë, zona jashtë legenit. Dhimbja nuk pasqyron gjithmonë përhapjen e sëmundjes: forma të kufizuara mund të japin simptoma të forta, ndërsa disa gra kanë pak ose aspak simptoma.
Çfarë është endometrioza dhe si ndryshon nga adenomioza?
Vatrat e endometriozës përmbajnë ind të ngjashëm me endometrin dhe mund të shkaktojnë inflamacion, dhimbje, kiste ovariane (endometrioma) dhe ngjitje ndërmjet organeve. Mekanizmi është më kompleks sesa thjesht gjaku menstrual që nuk mund të dalë nga barku; jo çdo vatër sillet njësoj si endometriumi i mitrës.
Te adenomioza, ind i ngjashëm me endometrin gjendet brenda muskulit të murit të mitrës. Dy gjendjet janë të ndryshme, megjithëse mund të bashkëjetojnë.
Cilat janë simptomat më të zakonshme?
- Dhimbje të forta gjatë menstruacioneve (dismenorre), që mund të pengojnë shkollën, punën ose aktivitetet e zakonshme.
- Dhimbje të vazhdueshme ose të përsëritura në fund të barkut dhe legen.
- Dhimbje gjatë ose pas marrëdhënieve seksuale.
- Dhimbje gjatë jashtëqitjes ose urinimit, shpesh më të theksuara pranë menstruacioneve.
- Menstruacione të bollshme, lodhje, fryrje barku ose simptoma të ngjashme me problemet e zorrëve.
- Vështirësi për të mbetur shtatzënë.
Simptomat mund të ngatërrohen me sindromën e zorrës së irrituar, infeksionet pelvike, kistet ovariane ose çrregullimet e ciklit menstrual. Një dhimbje menstruale që kufizon jetën e përditshme meriton vlerësim, edhe te adoleshentet.
Çfarë e shkakton endometriozën?
Shkaku i saktë mbetet i panjohur. Mund të përfshihen menstruacionet retrograde, faktorët gjenetikë, proceset imunitare dhe inflamacioni. Këto janë mekanizma të mundshëm dhe nuk vërtetojnë që çdo rast krijohet në të njëjtën mënyrë.
Rreziku mund të jetë më i lartë kur ekziston histori familjare me endometriozë. Ciklet e shkurtra dhe ekspozimi më i gjatë ndaj menstruacioneve janë faktorë të studiuar, por nuk përcaktojnë diagnozën. Endometrioza nuk shkaktohet nga mungesa e higjienës dhe nuk është infeksion seksualisht i transmetueshëm.
Si diagnostikohet endometrioza?
Historia, ekzaminimi dhe ekografia
Gjinekologu pyet për lidhjen e dhimbjes me menstruacionet, aktivitetin seksual, urinimin, jashtëqitjen dhe fertilitetin. Sipas rekomandimeve NICE, ekografia transvaginale është një test fillestar i rëndësishëm kur dyshohet endometrioza, edhe nëse ekzaminimi pelvik është normal. Nëse nuk është e përshtatshme, mund të përdoret ekografia transabdominale.
Çfarë tregojnë MRI-ja dhe laparoskopia?
MRI-ja pelvike ose ekografia e specializuar mund të ndihmojnë në zbulimin dhe vlerësimin e endometriozës së thellë. Një ekografi ose MRI normale nuk e përjashton sëmundjen. Laparoskopia mund të merret në konsideratë në raste të zgjedhura, edhe kur imazheria është normale, por nuk është kusht për të filluar çdo trajtim. Vendimi varet nga simptomat, rezultatet e ekzaminimeve dhe preferencat e pacientes.
A ndihmon analiza CA-125?
CA-125 nuk rekomandohet për të vendosur ose përjashtuar diagnozën e endometriozës. Nuk ka një analizë gjaku rutinë të vërtetuar që e konfirmon me siguri sëmundjen. Informacion shtesë mbi këtë analizë gjeni te udhëzuesi për CA-125.
Si trajtohet endometrioza?
Trajtimi synon lehtësimin e simptomave dhe përmirësimin e cilësisë së jetës, duke marrë parasysh dëshirën për shtatzëni, efektet anësore dhe përhapjen e sëmundjes. Nuk ka një trajtim që garanton shërimin përfundimtar të endometriozës.
Medikamentet kundër dhimbjes
Antiinflamatorët josteroidë, si ibuprofeni ose naprokseni, mund të përdoren për dhimbjen, kur janë të përshtatshëm. Nuk janë të sigurt për të gjithë, për shembull në disa sëmundje të veshkave ose ulçerë, dhe duhen përdorur sipas këshillës mjekësore.
Trajtimi hormonal
Opsionet mund të përfshijnë kontraceptivë hormonalë të kombinuar, progestogjenë dhe sistemin intrauterin që çliron levonorgestrel. Në raste të përzgjedhura përdoren agonistë ose antagonistë të GnRH-së, ndonjëherë me terapi shoqëruese për të kufizuar humbjen e densitetit kockor dhe simptomat e mungesës së estrogjenit. Efektet anësore dhe kundërindikacionet duhen diskutuar me mjekun.
Trajtimi hormonal mund të ulë dhimbjen, por shumë prej këtyre barnave pengojnë ovulacionin gjatë përdorimit dhe nuk janë trajtim për të rritur drejtpërdrejt mundësinë e shtatzënisë. Simptomat mund të rikthehen pas ndërprerjes.
Kirurgjia
Kirurgjia laparoskopike mund të largojë vatrat e endometriozës, kistet ose ngjitjet në raste të zgjedhura. Për endometriomat ovariane, mjeku duhet të peshojë lehtësimin e simptomave kundrejt ndikimit të mundshëm të operacionit në rezervën ovariane.
Heqja e mitrës (histerektomia) nuk është zgjidhje rutinë dhe nuk garanton zhdukjen e endometriozës. Mund të shqyrtohet vetëm në situata të veçanta, kur trajtimet e tjera nuk kanë funksionuar dhe nuk planifikohet shtatzëni; vendimi kërkon këshillim specialistik.
Mbështetja e përditshme
Fizioterapia e dyshemesë pelvike, menaxhimi multidisiplinar i dhimbjes dhe mbështetja psikologjike mund të ndihmojnë disa paciente. Këto nuk e zëvendësojnë trajtimin gjinekologjik, por mund të ulin ndikimin e dhimbjes kronike.
A pengon endometrioza shtatzëninë?
Endometrioza mund të ndikojë fertilitetin përmes inflamacionit, ndryshimeve anatomike, ngjitjeve dhe faktorëve të tjerë. Megjithatë, shumë gra me endometriozë mbeten shtatzëna, spontanisht ose me ndihmë mjekësore. Endometrioza nuk do të thotë infertilitet i pashmangshëm.
Kur shtatzënia është prioritet, trajtimi përcaktohet sipas moshës, rezervës ovariane, tubave, faktorëve mashkullorë dhe shkallës së sëmundjes. Në disa raste mund të merren në konsideratë operacioni, inseminimi ose fertilizimi in vitro (IVF). Shtypja hormonale e ovulacionit nuk rekomandohet vetëm për të rritur mundësinë e shtatzënisë.
Shtatzënia nuk është kurë për endometriozën. Simptomat mund të zbuten përkohësisht, por sëmundja mund të vazhdojë ose të rikthehet.
Cilat janë komplikacionet dhe kur kërkohet ndihmë?
Endometrioza mund të shkaktojë dhimbje kronike, lodhje, vështirësi në marrëdhëniet intime dhe probleme me fertilitetin. Disa studime tregojnë një lidhje me rritje të rrezikut relativ për disa nënlloje të kancerit ovarian, por rreziku absolut mbetet i ulët; shumica dërrmuese e grave me endometriozë nuk zhvillojnë kancer ovarian. Endometrioza nuk duhet përshkruar si kancer ose gjendje që shndërrohet zakonisht në kancer.
Simptomat mund të vazhdojnë edhe pas menopauzës, ndonëse shpesh zbuten. Gjatë menopauzës, çdo simptomë e re ose masë pelvike duhet vlerësuar sipas rastit.
Kur duhet kërkuar ndihmë urgjente?
Dhimbja e papritur dhe shumë e fortë pelvike, të fikëtit, gjakderdhja e rëndë, temperatura me dhimbje barku ose dhimbja me një test pozitiv shtatzënie mund të tregojnë urgjenca të tjera (përfshirë shtatzëninë jashtë mitrës). Kërkoni menjëherë ndihmë mjekësore. Për dhimbje që përsëriten, pengojnë jetën e përditshme ose nuk përgjigjen ndaj trajtimit, planifikoni vizitë gjinekologjike.
Pyetje të shpeshta për endometriozën
A mund të kem endometriozë me ekografi normale?
Po. Ekografia mund të mos zbulojë disa vatra, sidomos ato sipërfaqësore. Një rezultat normal nuk e përjashton diagnozën kur simptomat vazhdojnë.
A është laparoskopia e detyrueshme për të filluar trajtimin?
Jo. Trajtimi fillestar mund të nisë në bazë të vlerësimit klinik dhe ekzaminimeve. Laparoskopia shqyrtohet në rrethana të caktuara, duke përfshirë rastet me simptoma të vazhdueshme ose dyshimin për forma të thella.
A e shëron histerektomia endometriozën?
Jo domosdoshmërisht. Vatrat jashtë mitrës mund të vazhdojnë të shkaktojnë simptoma; operacioni diskutohet vetëm për raste të përzgjedhura.
A mund të mbetem shtatzënë me endometriozë?
Po. Shumë gra mbeten shtatzëna, ndërsa të tjera mund të kenë nevojë për vlerësim të fertilitetit dhe trajtim të specializuar.
A është CA-125 analizë për diagnozën e endometriozës?
Jo. CA-125 nuk rekomandohet si test i vetëm për diagnostikim ose përjashtim të endometriozës.
Artikuj të lidhur në PyetMjekun
Referenca mjekësore
Keni pyetje për endometriozën, dhimbjet menstruale ose fertilitetin? Bëj një pyetje.
Informacioni është edukativ dhe nuk zëvendëson konsultën gjinekologjike. Mos prisni përgjigje online në situata urgjente.
Shënim: Përmbajtja është edukative dhe nuk përbën diagnozë ose udhëzim individual për trajtim.
