Cfare eshte psoriaza?

Psoriaza, e njohur edhe si psoriasis, eshte nje semundje inflamatore kronike qe lidhet me nje aktivizim jo normal te sistemit imunitar.

Sinjalet inflamatore bejne qe procesi i rinovimit te lekures te pershpejtohet dhe qelizat te grumbullohen ne siperfaqe, duke krijuar pllaka dhe luspa karakteristike.

Semundja mund te shfaqet ne cdo moshe dhe shpesh kalon ne periudha:

• perkeqesimi ose flare;
• permiresimi;
• periudha relativisht te qeta.

A eshte psoriaza ngjitese?

Jo.

Psoriaza nuk shkaktohet nga nje mikroorganizem qe transmetohet nga nje person tek tjetri.

Nuk mund ta merrni duke:

• prekur lekuren e personit;
• perqafuar;
• perdorur te njejten pishine;
• ndarjen e rrobave ose peshqireve ne kushte normale higjienike;
• kontakt seksual.

Pse shfaqet psoriaza?

Nuk ekziston nje shkak i vetem.

Psoriaza zhvillohet nga nderveprimi midis:

• predispozites gjenetike;
• sistemit imunitar;
• faktoreve te mjedisit.

Historia familjare mund ta rrise mundesine e zhvillimit te semundjes, por jo cdo person me nje familjar me psoriasis do ta zhvilloje ate.

Cfare mund te shkaktoje nje flare?

Faktoret ndryshojne nga nje person tek tjetri dhe mund te perfshijne:

• infeksione, sidomos infeksioni streptokoksik ne disa raste guttate;
• demtim te lekures, prerje, gervishtje ose djegie nga dielli;
• stres fizik ose emocional;
• duhanpirje;
• konsum te larte alkooli;
• disa barna;
• nderprerje te papershtatshme te disa trajtimeve.

Cilat jane simptomat e psoriasis?

Pamja ndryshon sipas llojit dhe ngjyres se lekures.

Simptomat mund te perfshijne:

• pllaka te trasha me kufij relativisht te qarte;
• luspa te bardha ose argjendta;
• kruarje;
• djegie ose ndjeshmeri;
• carje te lekures;
• gjakderdhje pas traumatizimit ose gervishtjes;
• tharje te lekures;
• ndryshime te thonjve.

Si duket ne lekure me ngjyre te ndryshme?

Ne lekure me te hapur, pllakat shpesh duken te kuqe ose roze.

Ne lekure me te erret mund te duken:

• vjollce;
• kafe;
• gri;
• me ndryshim me pak te dukshem te skuqjes.

Pas qetesimit mund te mbetet per nje kohe hiperpigmentim ose hipopigmentim.

Ku shfaqet me shpesh?

• berrylat;
• gjunjet;
• skalpi;
• pjesa e poshtme e shpines;
• zona rreth kerthizes;
• thonjte;
• palosjet e lekures;
• shuplakat dhe shputat;
• organet gjenitale.

Cilat jane llojet kryesore te psoriasis?

Psoriasis apo ekzeme?

Psoriaza dhe ekzema mund te shkaktojne skuqje, kruarje dhe luspezim, por nuk jane e njejta semundje.

Psoriaza shpesh krijon pllaka me kufij me te qarte dhe luspa me te trasha, ndersa ekzema shpesh shoqerohet me kruarje intensive, tharje dhe inflamacion me pamje tjeter.

Megjithate, vetem pamja nuk mjafton ne cdo rast.

Lexoni edhe udhezuesin per ekzemen .

Si preken skalpi dhe thonjte?

Psoriasis e skalpit

Mund te shkaktoje pllaka dhe luspa ne skalp dhe mund te shtrihet ne:

• vijen e flokeve;
• pas vesheve;
• qafe.

Mund te ngaterrohet me dermatitin seborrheik, infeksionin mykotik ose semundje te tjera te skalpit.

Psoriasis e thonjve

Mund te shkaktoje:

• gropa te vogla ne siperfaqen e thoit;
• ndryshim ngjyre;
• trashje;
• grumbullim materiali nen thua;
• ndarje te thoit nga shtrati;
• therrmim ose deformim.

Cfare eshte artriti psoriatik?

Disa persona me psoriasis zhvillojne inflamacion te nyjeve, tendinave ose shtylles kurrizore. Kjo quhet artrit psoriatik.

Shenjat qe duhen raportuar jane:

• nyje te enjtura ose te dhimbshme;
• ngurtesi ne mengjes qe permiresohet me levizje;
• gisht i dores ose kembes i enjtur ne teresi;
• dhimbje thembre;
• dhimbje ose enjtje ne tendinen e Akilit;
• dhimbje mesi me tipare inflamatore;
• ndryshime te theksuara ne thonj.

Per informacion te pergjithshem mbi inflamacionin e nyjeve mund te lexoni edhe udhezuesin per artritin .

A mund te ndikoje psoriasis ne shendetin e pergjithshem?

Po. Psoriaza, sidomos kur eshte e moderuar ose e rende, mund te shoqerohet me rrezik me te larte per disa probleme te tjera.

Mjeku mund te vleresoje:

• artritin psoriatik;
• obezitetin;
• hipertensionin;
• diabetin;
• yndyrnat ne gjak;
• rrezikun kardiovaskular;
• depresionin ose ankthin;
• duhanpirjen dhe perdorimin e alkoolit.

Si vendoset diagnoza?

Ne shumicen e rasteve diagnoza vendoset nga dermatologu duke pare:

• pamjen e lezioneve;
• zonat ku ndodhen;
• thonjte;
• skalpin;
• historine personale dhe familjare;
• simptomat e nyjeve.

A ka analize gjaku per psoriasis?

Jo. Nuk ekziston nje analize gjaku qe konfirmon psoriasis.

Analizat mund te kerkohen per arsye te tjera, per shembull para fillimit te nje trajtimi sistemik ose per te vleresuar semundje shoqeruese.

A nevojitet biopsi?

Jo ne shumicen e rasteve.

Nje biopsi e vogel e lekures mund te merret kur pamja nuk eshte tipike ose duhet dalluar nga:

• ekzema;
• infeksioni mykotik;
• lichen planus;
• semundje te tjera inflamatore ose dermatologjike.

Si vleresohet ashpersia e psoriasis?

Nuk duhet pare vetem sa perqind e trupit eshte e prekur.

Dermatologu merr parasysh:

• siperfaqen e trupit te prekur;
• trashjen, skuqjen dhe luspezimin;
• fytyren;
• skalpin;
• organet gjenitale;
• shuplakat dhe shputat;
• thonjte;
• kruarjen dhe dhimbjen;
• ndikimin ne pune, gjume dhe jete sociale;
• artritin psoriatik.

Ne dermatologji mund te perdoren mjete si PASI, BSA dhe DLQI.

Si trajtohet psoriasis e lehte?

Shume paciente me semundje te kufizuar trajtohen fillimisht me barna qe vendosen direkt ne lekure.

Kortikosteroidet lokale

Kortikosteroidet lokale ulin inflamacionin dhe perdoren gjeresisht per psoriasis me pllaka.

Forca dhe kohezgjatja varen nga zona.

Analoget e vitamines D

Barna si calcipotriol mund te perdoren vetem ose ne kombinim me kortikosteroidin.

Keto jane barna lokale dhe nuk jane e njejta gje me marrjen e vitaminave D nga goja.

Frenuesit e kalcineurines

Tacrolimus ose pimecrolimus mund te perdoren ne zona te ndjeshme, si fytyra ose palosjet, ne raste te zgjedhura dhe nen drejtimin e dermatologut.

Trajtime te tjera lokale

Ne varesi te vendit, zones dhe preparateve te disponueshme mund te perdoren:

• tazarotene;
• roflumilast lokal;
• tapinarof;
• acid salicilik per luspezim te trashe;
• anthralin;
• preparate me coal tar;
• emolliente dhe hidratues.

Jo te gjitha preparatet jane te disponueshme ne cdo vend dhe zgjedhja ndryshon sipas zones se lekures.

Kur perdoret fototerapia?

Fototerapia me rreze ultraviolet te kontrolluara mund te perdoret kur psoriasis:

• eshte me e perhapur;
• nuk kontrollohet mjaftueshem me trajtimet lokale;
• eshte guttate ne raste te pershtatshme;
• kerkon nje alternative ndaj barnave sistemike.

Narrowband UVB eshte nje nga format me te perdorura.

Kur nevojiten barna sistemike?

Trajtimi sistemik merret ne konsiderate kur semundja:

• eshte e perhapur;
• nuk kontrollohet me trajtim lokal;
• prek zona me ndikim te madh;
• ndikon ndjeshem ne cilesine e jetes;
• kerkon trajtim me te fuqishem;
• shoqerohet me artrit psoriatik.

Methotrexate

Methotrexate eshte nje trajtim sistemik i perdorur prej kohesh per psoriasis te moderuar ose te rende dhe mund te jete i dobishem edhe kur ka artrit.

Kerkojne monitorim analizat e gjakut dhe funksioni i melcise, sipas planit te mjekut.

Ciklosporina

Ciklosporina mund te jape kontroll relativisht te shpejte te semundjes ne situata te zgjedhura.

Mund te ndikoje tensionin arterial dhe funksionin e veshkave, ndaj kerkon monitorim.

Acitretina

Acitretina eshte retinoid sistemik dhe mund te perdoret ne forma te caktuara te psoriasis.

Ka rrezik te larte teratogjen dhe ka kufizime shume te rendesishme per shtatzanine dhe planifikimin familjar.

Apremilast dhe deucravacitinib

Keto jane barna orale qe synojne rruge specifike inflamatore.

Deucravacitinib eshte nje frenues selektiv TYK2 dhe eshte nje nga opsionet moderne per psoriasis me pllaka te moderuar ose te rende ne paciente te pershtatshem.

Zgjedhja varet nga trajtimet e meparshme, semundjet shoqeruese, rreziku, preferencat e pacientit dhe disponueshmeria.

Cfare jane barnat biologjike?

Barnat biologjike synojne pjese specifike te pergjigjes inflamatore.

Ne psoriasis perdoren klasa qe frenojne:

• TNF;
• IL-17;
• IL-23;
• IL-12/23.

Shembujt perfshijne barna si:

• adalimumab;
• certolizumab;
• etanercept;
• infliximab;
• secukinumab;
• ixekizumab;
• bimekizumab;
• guselkumab;
• risankizumab;
• tildrakizumab;
• ustekinumab.

Cfare kontrollesh behen para terapise sistemike?

Ne varesi te barit, dermatologu mund te kerkoje:

• hemograme;
• funksion te melcise;
• funksion te veshkave;
• vleresim per tuberkuloz;
• hepatit B dhe C;
• vaksinimet;
• analiza te tjera sipas barit dhe historise.

Monitorimi vazhdon edhe gjate trajtimit kur eshte i nevojshem.

A mund te sherohet perfundimisht psoriasis?

Aktualisht nuk ka nje kure qe garanton zhdukjen e perhershme te psoriasis.

Megjithate, trajtimet moderne mund te arrijne kontroll shume te mire dhe tek disa paciente lekura mund te qendroje pothuajse ose plotesisht e paster per periudha te gjata.

Nese semundja rikthehet, kjo nuk do te thote automatikisht se trajtimi ka deshtuar. Psoriaza eshte semundje kronike me flare dhe remisione.

Cfare mund te beni vete per ta menaxhuar?

Perdorni hidratues

Emollientet mund te ulin tharjen, carjen dhe kruarjen dhe mund ta bejne trajtimin lokal me te tolerueshem.

Shmangni traumat e panevojshme te lekures

Prerjet, gervishtjet, djegiet ose tatuazhet mund te shkaktojne lezione te reja ne disa paciente. Ky fenomen njihet si fenomeni Koebner.

Mos pini duhan

Duhanpirja lidhet me rezultate me te dobeta shendetesore dhe mund te jete faktor per disa forma ose perkeqesime te psoriasis.

Kufizoni alkoolin

Konsumi i larte mund te perkeqesoje semundjen tek disa persona dhe mund te krijoje probleme me disa terapi sistemike.

Menaxhoni peshen kur ka mbipeshe

Obeziteti mund te shoqerohet me semundje me te rende dhe rrezik metabolik me te larte. Ulja graduale e peshes mund te jete pjese e kujdesit tek pacientet qe kane indikacion.

Menaxhoni stresin

Stresi nuk eshte shkaku i vetem i psoriasis, por tek disa persona mund te lidhet me flare.

Gjumi, aktiviteti fizik, relaksimi dhe mbeshtetja psikologjike mund te ndihmojne ne menaxhimin e stresit.

A ka diete speciale per psoriasis?

Nuk ekziston nje diete qe eshte provuar se sheron psoriasis.

Nje model ushqimor i shendetshem, kontrolli i peshes dhe menaxhimi i semundjeve metabolike jane te dobishme per shendetin e pergjithshem.

Po suplementet?

Nuk ka evidence te mjaftueshme qe vitamina D, vaj peshku, turmeric, zink ose suplement tjeter te zevendesoje trajtimin standard te psoriasis.

Suplementet mund te nderveprojne me barna ose te japin efekte anesore, ndaj diskutoni perdorimin me mjekun.

Psoriasis dhe shtatzania

Nese jeni shtatzene, planifikoni shtatzani ose ushqeni me gji, tregojini dermatologut.

Disa trajtime jane te papershtatshme ne kete periudhe, ndersa alternativa te tjera mund te perdoren ne varesi te situates.

Kur psoriasis mund te kerkoje ndihme urgjente?

Kur duhet te konsultoheni me dermatologun?

Rekomandohet vleresim specialistik kur:

• diagnoza nuk eshte e qarte;
• semundja eshte e perhapur;
• trajtime lokale nuk po funksionojne;
• preken shuplakat, shputat, fytyra ose organet gjenitale;
• thonjte jane te prekur ndjeshem;
• semundja po ndikon ne pune ose mireqenie emocionale;
• dyshohet artrit psoriatik;
• po konsiderohet fototerapi ose trajtim sistemik.

Pyetje te shpeshta