Cfare eshte vitiligo?

Vitiligo eshte nje semundje kronike qe shkakton humbjen e pigmentit natyral te lekures.

Ngjyra e lekures prodhohet kryesisht nga qeliza te quajtura melanocite. Tek vitiligo, sistemi imunitar sulmon keto qeliza dhe zonat e prekura humbin melaninen.

Rezultati eshte krijimi i njollave te bardha ose qumeshtore qe mund te shfaqen ne nje ose disa zona te trupit.

A eshte vitiligo ngjitese?

Jo.

Vitiligo nuk transmetohet:

• nga prekja;
• nga perqafimi;
• nga puthja;
• nga kontakti seksual;
• nga pishina;
• nga peshqiret ose rrobat.

Nuk shkaktohet nga bakteret, viruset ose myku.

Pse zhvillohet vitiligo?

Shkaku i sakte nuk eshte plotesisht i kuptuar.

Faktoret kryesore mendohet se perfshijne:

• predispoziten gjenetike;
• aktivizimin autoimun;
• faktore mjedisore;
• stres oksidativ ne melanocite.

Disa persona kane familjare me vitiligo ose me semundje te tjera autoimune.

A mund te filloje pas nje traume ne lekure?

Po. Tek disa persona, vitiligo mund te shfaqet ne zona qe jane demtuar nga:

• gervishtje;
• prerje;
• djegie;
• djegie nga dielli;
• ferkim i perseritur.

Ky fenomen quhet fenomeni Koebner.

Cilat jane llojet kryesore te vitiligos?

Cilat jane simptomat e vitiligos?

Shenja kryesore eshte humbja e pigmentit.

Njollat zakonisht:

• jane te bardha ose qumeshtore;
• kane kufij relativisht te dallueshem;
• nuk kane luspa ne siperfaqe;
• nuk jane zakonisht te dhimbshme;
• mund te zgjerohen gradualisht.

Ku shfaqet me shpesh?

• fytyra;
• rreth syve dhe gojes;
• duart dhe gishtat;
• berrylat;
• gjunjet;
• kembe;
• sqetullat;
• zona gjenitale;
• rreth hapjeve te trupit.

Tek disa persona mund te kete kruarje te lehte para ose gjate shfaqjes se njollave, por kjo nuk eshte simptoma kryesore.

A mund te zbardhen floket ose qimet?

Po.

Kur vitiligo prek folikulat e qimeve, mund te shfaqet zbardhje e:

• flokeve;
• vetullave;
• qerpikeve;
• mjekres;
• qimeve te trupit.

Ky ndryshim quhet leukotrichia.

Zonat me qime te bardha mund te reagojne me pak ndaj disa trajtimeve sepse folikuli ka me pak melanocite rezervuar.

A mund te preken goja dhe zona gjenitale?

Po. Vitiligo mund te preke edhe mukozat, perfshire brendesine e gojes dhe zonen gjenitale.

A lidhet vitiligo me semundje te tjera autoimune?

Po, por kjo nuk do te thote se cdo person me vitiligo do te zhvilloje nje semundje tjeter.

Gjendjet qe shihen me shpesh tek disa paciente me vitiligo perfshijne:

• semundjet autoimune te tiroides;
• alopecia areata;
• diabet tip 1;
• anemine pernicioze;
• semundjen Addison;
• disa semundje te tjera autoimune.

Per me shume informacion mund te lexoni analizen e TSH dhe tiroiditin Hashimoto .

Si vendoset diagnoza e vitiligos?

Ne shumicen e rasteve, dermatologu mund ta diagnostikoje vitiligon nga historia dhe ekzaminimi i lekures.

Mjeku mund te pyese:

• kur jane shfaqur njollat;
• nese po shtohen ose zgjerohen;
• nese ka vitiligo ne familje;
• nese ka semundje autoimune personale ose familjare;
• nese njollat jane shfaqur pas traumes ose djegies nga dielli;
• cfare barnash ose produktesh perdoren.

Cfare eshte llamba Wood?

Llamba Wood prodhon drite ultraviolet dhe mund ta beje depigmentimin e vitiligos me te dukshem, sidomos tek lekura ku ndryshimi nuk shihet qarte me sy.

Ajo mund te ndihmoje edhe ne dallimin nga disa semundje te tjera qe shkaktojne njolla te bardha ose me ngjyre me te hapur.

A nevojitet biopsi?

Zakonisht jo.

Biopsia mund te merret ne raste te pazakonta kur diagnoza nuk eshte e qarte ose duhet perjashtuar nje semundje tjeter.

A duhet te beje cdo person me vitiligo analiza gjaku?

Jo domosdoshmerisht.

Analizat zgjidhen sipas historise, simptomave, moshes, ekzaminimit dhe faktoreve te rrezikut.

Per shkak te lidhjes se vitiligos me semundjet autoimune te tiroides, mjeku mund te rekomandoje:

• TSH;
• FT4 kur eshte e nevojshme;
• antitrupa te tiroides ne situata te zgjedhura.

Analiza te tjera kerkohen vetem kur ka indikacion klinik.

Cfare mund te ngaterrohet me vitiligo?

Jo cdo njolle e bardhe ne lekure eshte vitiligo.

Diagnoza diferenciale mund te perfshije:

• tinea versicolor;
• pityriasis alba;
• hipopigmentim pas inflamacionit;
• leukoderma kimike;
• nevus depigmentosus;
• semundje te tjera dermatologjike.

Nese zona ka luspa, kruarje te forte, skuqje ose kufij jo tipike, duhet menduar edhe per diagnoza te tjera.

A duhet trajtuar gjithmone vitiligo?

Jo.

Disa persona zgjedhin te mos marrin trajtim per repigmentim dhe kjo eshte zgjedhje e vlefshme.

Trajtimi mund te merret ne konsiderate kur:

• semundja po perhapet;
• prek fytyren ose zona te dukshme;
• ka ndikim ne mireqenien emocionale;
• pacienti deshiron repigmentim;
• ka zona ku dermatologu mendon se mund te kete pergjigje te mire.

Qellimi i trajtimit mund te jete:

• ngadalesimi ose ndalimi i perhapjes;
• rikthimi gradual i pigmentit;
• ruajtja e pigmentit qe eshte rikthyer.

Cilat trajtime lokale perdoren?

Kortikosteroidet lokale

Mund te perdoren ne zona te zgjedhura per te ulur inflamacionin autoimun dhe per te ndihmuar repigmentimin.

Fuqia dhe kohezgjatja duhet pershtatur sipas zones dhe moshes.

Tacrolimus dhe pimecrolimus

Frenuesit lokale te kalcineurines mund te perdoren sidomos ne fytyre, qafe dhe zona te ndjeshme ku kortikosteroidet afatgjata jane me problematike.

Mund te shkaktojne ndjesi djegieje ose irritimi ne fillim.

Cfare eshte ruxolitinib cream?

Ruxolitinib eshte nje frenues lokal JAK.

Ne Bashkimin Europian eshte i autorizuar per trajtimin e vitiligos jo-segmentale me perfshirje te fytyres tek:

• te rriturit;
• adoleshentet nga mosha 12 vjec.

Ne studimet klinike, repigmentimi ka vazhduar te permiresohet me trajtim te zgjatur dhe rezultatet mund te kerkojne me shume se 24 jave.

Kur perdoret fototerapia?

Fototerapia eshte nje nga trajtimet kryesore kur vitiligo eshte me e perhapur ose nuk kontrollohet mjaftueshem me trajtime lokale.

Nje nga metodat me te perdorura eshte narrowband UVB.

Zakonisht duhen shume seanca dhe trajtimi mund te zgjase disa muaj.

Cilat zona reagojne me mire?

Ne pergjithesi, fytyra dhe qafa mund te repigmentohen me mire.

Zonat qe shpesh reagojne me pak jane:

• majat e gishtave;
• duart;
• shputat;
• buze;
• zona ku qimet jane bere te bardha.

Po lazeri excimer?

Excimer laser ose drite e targetuar mund te perdoret per zona te vogla dhe te lokalizuara.

Po UVA dhe PUVA?

PUVA eshte perdorur historikisht, por sot narrowband UVB perdoret me shpesh sepse ka profil me te favorshem ne shume situata.

A perdoren barna nga goja?

Ne raste kur vitiligo po perhapet shpejt, dermatologu mund te konsideroje terapi sistemike per te frenuar aktivitetin e semundjes.

Kortikosteroidet orale mund te perdoren ne skema te zgjedhura dhe per kohe te kufizuar, por nuk jane trajtim rutinor per cdo pacient.

Vendimi duhet te merret nga specialisti per shkak te efekteve anesore.

Kur perdoret kirurgjia per vitiligo?

Procedurat kirurgjikale mund te konsiderohen ne raste te zgjedhura kur vitiligo eshte stabile dhe trajtimet e tjera nuk kane dhene rezultat te mjaftueshem.

Metodat mund te perfshijne:

• graftim te lekures;
• transplantim te melanociteve ose qelizave epidermale.

Po depigmentimi i lekures se mbetur?

Depigmentimi i lekures qe ende ka pigment perdoret shume rralle.

Mund te merret ne konsiderate tek disa te rritur me vitiligo shume te perhapur qe kane humbur pjesen me te madhe te pigmentit dhe nuk deshirojne trajtim per rikthimin e ngjyres.

Ky trajtim konsiderohet praktikisht permanent dhe duhet diskutuar me kujdes me dermatologun.

Pse duhet mbrojtur lekura nga dielli?

Lekura pa melanin digjet me lehte nga dielli.

Masat e dobishme perfshijne:

• krem mbrojtes me spektër te gjere SPF 30 ose me te larte;
• riaplikim sipas udhezimit te produktit;
• veshje mbrojtese;
• kapele;
• hije gjate oreve me rrezatim me te forte.

A ka diete ose suplement qe sheron vitiligon?

Aktualisht nuk ka nje diete specifike te provuar qe rikthen pigmentin ose kuron vitiligon.

Po ashtu nuk ka evidence te mjaftueshme qe vitaminat, antioksidantet ose suplementet e ndryshme mund te zevendesojne trajtimin dermatologjik.

A mund te parandalohet vitiligo?

Aktualisht nuk ekziston nje menyre e provuar per te parandaluar plotesisht zhvillimin e vitiligos tek nje person i predispozuar.

Megjithate, trajtimi i hershem mund te ndihmoje ne:

• frenimin e perhapjes ne disa paciente;
• rikthimin e pigmentit;
• ruajtjen e rezultateve.

Si ndikon vitiligo ne shendetin emocional?

Vitiligo nuk shkakton domosdoshmerisht shqetesim psikologjik tek cdo person, por tek disa mund te ndikoje ne:

• vetebesim;
• imazhin trupor;
• marredheniet;
• shkollen ose punen;
• ankthin social;
• humorin.

Nese ndryshimet ne lekure po ndikojne shume ne mireqenien tuaj, lexoni edhe si te kujdesemi per shendetin mendor dhe emocional .

Kur duhet te konsultoheni me dermatologun?

Kerkoni vleresim kur:

• shfaqen njolla te bardha te reja pa shpjegim;
• njollat po perhapen shpejt;
• diagnoza nuk eshte e sigurt;
• preken fytyra, duart ose zona te medha;
• qimet ne zonat e prekura po zbardhen;
• ka ndikim te madh emocional;
• deshironi trajtim per repigmentim;
• ka simptoma qe sugjerojne semundje te tiroides ose semundje tjeter autoimune.

Pyetje te shpeshta