Cfare jane aknet?

Aknet, ose acne vulgaris, jane nje nga semundjet me te zakonshme inflamatore te lekures.

Ato zhvillohen ne njesine pilosebace, e cila perbehet nga folikuli i qimes dhe gjendra qe prodhon sebum.

Aknet shfaqen kur kombinohen disa procese:

• prodhim i shtuar i sebumit;
• bllokim i folikulit nga qelizat e lekures;
• prania dhe aktiviteti i bakterit Cutibacterium acnes;
• inflamacioni.

Cilat jane llojet kryesore te lezioneve te akneve?

Po “aknet cistike”?

Termi perdoret shpesh per akne te renda me lezione shume te thella dhe te dhimbshme.

Ne praktiken dermatologjike shpesh flitet per akne nodulare ose nodulocistike.

Keto forma kane rrezik me te larte per cikatrice dhe duhet te vleresohen heret nga dermatologu.

Cfare jane “aknet fungale”?

Termi “akne fungale” perdoret shume ne internet, por eshte jo i sakte nga ana mjekesore.

Shpesh behet fjale per Malassezia folliculitis, nje inflamacion i folikulit te qimes i lidhur me maja te gjinis Malassezia.

Ai mund te krijoje shume pucrra te vogla, relativisht te ngjashme me njera-tjetren dhe shpesh shkakton kruarje.

Ku shfaqen me shpesh aknet?

Zonat me shume gjendra dhjamore jane me te prekura.

• fytyra;
• balli;
• nofulla;
• gjoksi;
• shpatullat;
• pjesa e siperme e shpines.

Aknet mund te shfaqen ne adoleshence, por edhe tek te rriturit.

Pse formohen aknet?

Aknet nuk shkaktohen thjesht sepse lekura eshte “e papaster”.

Faktoret kryesore jane kombinimi i sebumit, bllokimit te folikulit, inflamacionit dhe aktivitetit te Cutibacterium acnes.

Hormonet

Androgjenet stimulojne gjendrat dhjamore dhe jane nje arsye e rendesishme pse aknet shpesh fillojne gjate pubertetit.

Gjenetika

Historia familjare mund te rrise rrezikun dhe mundesine per forma me te renda.

Barnat dhe substancat

Disa barna mund te shkaktojne ose perkeqesojne erupsione qe ngjasojne me aknet, perfshire ne situata te caktuara:

• kortikosteroidet sistemike;
• litiumin;
• disa barna hormonale;
• steroidet anabolike.

Mos nderprisni nje bar te pershkruar pa folur me mjekun.

Produkte komedogjene

Disa produkte kozmetike ose vajore mund te bllokojne poret tek persona te predispozuar.

Kerkoni produkte qe shenohen si “non-comedogenic” ose “oil-free” kur jane te pershtatshme per lekuren tuaj.

Kur aknet mund te lidhen me nje problem hormonal?

Aknet tek grate e rritura mund te jene thjesht acne vulgaris, por ndonjehere shoqerohen me rritje te androgjeneve ose sindromen e vezoreve policistike.

Vleresimi hormonal mund te kete me shume kuptim kur aknet shoqerohen me:

• cikël menstrual te parregullt;
• mungese menstruacionesh;
• rritje te qimeve ne fytyre ose trup;
• renie flokesh me model androgenik;
• veshtiresi per te mbetur shtatzene;
• shenja te tjera te hiperandrogjenizmit.

Per te kuptuar me mire ndryshimet e ciklit mund te lexoni udhezuesin per ciklin menstrual .

A shkaktohen aknet nga ushqimi?

Nuk ka evidence te mjaftueshme per te rekomanduar nje “diete per aknet” per te gjithe pacientet.

Disa studime sugjerojne lidhje midis akneve dhe nje diete me ngarkese te larte glicemike, dhe jane studiuar gjithashtu disa produkte qumeshti, por rezultatet nuk justifikojne eliminimin automatik te ushqimeve.

Nje ushqyerje e ekuilibruar mbetet e dobishme per shendetin e pergjithshem, por nuk zevendeson trajtimin dermatologjik.

Si diagnostikohen aknet?

Ne shumicen e rasteve diagnoza vendoset nga pamja klinike e lekures.

Dermatologu vlereson:

• llojin e lezioneve;
• numrin dhe shperndarjen;
• pranine e noduseve;
• cikatricet;
• njollat pas inflamacionit;
• barnat dhe produktet kozmetike;
• ciklin menstrual dhe shenja hormonale kur jane relevante.

A duhen analiza gjaku?

Jo per acne vulgaris tipike.

Analizat hormonale ose ekzaminime te tjera kerkohen vetem kur historia dhe simptomat sugjerojne nje problem tjeter.

Cfare mund te ngaterrohet me aknet?

Jo cdo pucrer ne fytyre ose trup eshte acne vulgaris.

Diagnoza diferenciale mund te perfshije:

• rosacea;
• folikulit bakterial;
• Malassezia folliculitis;
• dermatit perioral;
• hidradenitis suppurativa;
• erupsione nga barna.

Si duhet te kujdeseni per lekuren me akne?

Lajeni butesisht

Zakonisht mjafton pastrimi i fytyres dy here ne dite dhe pas djersitjes se madhe me nje pastrues te bute.

Mos i shtrydhni pucrrat

Shtrydhja dhe gervishtja mund te shtojne inflamacionin dhe rrezikun per cikatrice ose hiperpigmentim.

Perdorni hidratues

Shume trajtime kunder akneve thajne ose irritojne lekuren. Nje hidratues jo komedogjen mund te ndihmoje tolerancen ndaj trajtimit.

Mbroni lekuren nga dielli

Perdorni krem mbrojtes jo komedogjen me mbrojtje te gjere, sidomos kur perdorni retinoide, acide ose antibiotike qe rrisin ndjeshmerine ndaj diellit.

Cilat jane trajtimet lokale kunder akneve?

Trajtimet lokale jane baza e trajtimit per shume raste te lehta dhe te moderuara.

Benzoyl peroxide

Benzoyl peroxide ul Cutibacterium acnes dhe inflamacionin dhe nuk krijon rezistence bakteriale ne te njejten menyre si antibiotiket.

Mund te shkaktoje tharje, skuqje dhe irritim dhe mund te zbardhe peshqiret ose rrobat.

Retinoidet lokale

Adapalene, tretinoin, tazarotene dhe retinoide te tjera ndihmojne ne normalizimin e bllokimit te folikulit dhe parandalimin e komedoneve te reja.

Ato aplikohen zakonisht ne te gjithe zonen e predispozuar ndaj akneve, jo vetem mbi nje pucrer te vetme.

Acidi azelaik

Acidi azelaik mund te ndihmoje si aknet inflamatore ashtu edhe njollat e erreta qe mbeten pas pucrave.

Acidi salicilik

Mund te ndihmoje ne hapjen e poreve dhe trajtimin e komedoneve ne disa paciente.

Clascoterone

Clascoterone eshte nje trajtim lokal qe vepron mbi receptorin androgen ne lekure dhe mund te perdoret ne disa forma te akneve.

Disponueshmeria ndryshon sipas vendit.

Sa kohe duhet qe trajtimi te funksionoje?

Aknet nuk zhduken brenda disa ditesh.

Permiresimi i dukshem shpesh kerkon rreth 6-8 jave dhe trajtimi fillestar zakonisht vleresohet pas rreth 12 javesh.

Kur perdoren antibiotiket?

Antibiotiket lokale

Clindamycin mund te perdoret ne disa skema, por nuk duhet te perdoret vetem per periudha te gjata.

Antibiotiket orale

Per akne inflamatore te moderuara ose te renda mund te perdoren antibiotike orale, shpesh nga familja e tetraciklinave, sipas moshes dhe situates klinike.

Ato duhet te perdoren per kohe sa me te kufizuar qe eshte klinikisht e arsyeshme dhe zakonisht se bashku me trajtime lokale.

Antibiotiku oral nuk duhet te jete i vetmi trajtim kunder akneve.

Kur perdoret trajtimi hormonal?

Tek disa paciente femra mund te perdoren trajtime qe ndikojne ne efektet e androgjeneve.

Kontraceptivet orale te kombinuara

Disa kontraceptive te kombinuara mund te permiresojne aknet.

Ato nuk jane te pershtatshme per cdo person dhe zgjedhja varet nga faktor si:

• duhanpirja;
• migrena me aura;
• rreziku per tromboze;
• tensioni arterial;
• semundjet shoqeruese;
• nevoja per kontracepsion.

Spironolactone

Spironolactone mund te jete efektive per aknet hormonale tek disa gra te rritura.

Ajo nuk eshte trajtim per cdo pacient dhe kerkon vleresim te barnave, tensionit, semundjeve shoqeruese dhe mundesise se shtatzanise.

Kur perdoret isotretinoina?

Isotretinoina orale eshte nje nga trajtimet me efektive per aknet e renda.

Mund te merret ne konsiderate kur ka:

• akne nodulare ose nodulocistike te renda;
• cikatrice ose rrezik te larte per cikatrice;
• akne qe nuk reagojne ndaj trajtimeve standarde;
• ndikim te madh fizik ose psikologjik ne raste te zgjedhura.

Trajtimi duhet te drejtohet nga dermatologu dhe kerkon monitorim sipas protokollit te perdorur.

A ndikon isotretinoina ne shendetin mendor?

Aknet e renda ne vetvete mund te lidhen me ankth, depresion dhe probleme me vetebesimin.

Per kete arsye gjendja psikologjike duhet te vleresohet para dhe gjate trajtimit me isotretinoin dhe pacienti duhet te raportoje ndryshime te rendesishme te humorit ose funksionimit.

Per informacion te pergjithshem rreth mireqenies mund te lexoni edhe kujdesin per shendetin mendor dhe emocional .

Si trajtohen aknet ne shtatzani?

Shtatzania ndryshon zgjedhjen e terapise.

Acidi azelaik konsiderohet nje nga opsionet me profil me te pershtatshem gjate shtatzanise dhe benzoyl peroxide mund te perdoret ne sasi te kufizuara ne raste te zgjedhura pas diskutimit me obstetrin ose dermatologun.

Doxycycline dhe antibiotike te tjere te familjes tetracycline nuk jane zgjedhje per trajtimin e akneve gjate shtatzanise.

Si parandalohen cikatricet nga aknet?

Rreziku per cikatrice rritet me ashpersine dhe kohezgjatjen e akneve.

Menyra me e rendesishme per parandalimin eshte kontrolli i hershem i akneve aktive.

Ndihmon gjithashtu:

• mosshtrydhja e lezioneve;
• trajtimi i noduseve te thella;
• respektimi i trajtimit per kohe te mjaftueshme;
• mbrojtja nga dielli per te ulur hiperpigmentimin pas inflamacionit.

Po lazeri dhe peeling kimik?

Keto nuk jane zakonisht trajtimi kryesor i akneve aktive.

Procedura si lazeri, microneedling, subcision, peeling kimik ose teknika te tjera mund te perdoren per cikatricet ne paciente te zgjedhur, zakonisht pasi aknet aktive te jene kontrolluar.

A duhet te perdorni steroid per pucrrat?

Kremrat me kortikosteroid nuk jane trajtim rutine per acne vulgaris dhe perdorimi i papershtatshem ne fytyre mund te shkaktoje ose perkeqesoje erupsione acneiforme.

Dermatologu mund te injektoje nje sasi te vogel kortikosteroidi direkt ne nje nodus te madh dhe shume te inflamuar per ta qetesuar me shpejt.

Kur duhet te konsultoheni me dermatologun?

Vleresimi dermatologjik eshte vecanerisht i dobishem kur:

• ka noduse te thella dhe te dhimbshme;
• po formohen cikatrice;
• aknet jane te moderuara ose te renda;
• trajtime te pershtatshme per rreth 12 jave nuk kane dhene rezultat;
• diagnoza nuk eshte e qarte;
• dyshohet problem hormonal;
• aknet po ndikojne ndjeshem ne vetebesim ose shendet mendor;
• po konsiderohet isotretinoina.

Mund te shihni edhe faqen Dermatolog per informacion te lidhur me konsulten dermatologjike.

Pyetje te shpeshta