Cfare eshte dhimbja e mesit?

Dhimbja e mesit, ose low back pain, eshte dhimbje, tension ose ngurtesi ne zonen midis brinjeve te poshtme dhe vitheve, me ose pa dhimbje qe perhapet ne kembe.

Ajo mund te filloje:

• pas ngritjes se nje peshe;
• pas nje levizjeje ose aktiviteti te pazakonte;
• pas qendrimit te gjate ne nje pozicion;
• gradualisht pa nje ngjarje te qarte;
• si pjese e nje semundjeje specifike.

Dhimbja mund te jete e lehte ose e forte dhe mund te kufizoje ecjen, gjumin, punen ose aktivitetet e perditshme.

Kur quhet dhimbje akute, subakute ose kronike?

Kohezgjatja ndihmon ne planifikimin e trajtimit, por nuk tregon vetem sa serioze eshte gjendja.

Cfare mund ta shkaktoje dhimbjen e mesit?

Shumica e rasteve nuk vijne nga nje demtim serioz i shtylles kurrizore.

Shkaqe ose gjendje qe mund te lidhen me dhimbjen perfshijne:

• dhimbje jo-specifike muskuloskeletale;
• irritim te muskujve, ligamenteve ose nyjeve;
• ndryshime degjenerative te disqeve dhe nyjeve;
• hernie diskale me ose pa radikulopati;
• stenoze lumbare;
• spondylolisthesis;
• frakture vertebrale;
• spondyloarthritis inflamatore;
• infeksion te shtylles kurrizore;
• tumor ose metastaza, me rralle;
• cauda equina syndrome, shume rralle por urgjente.

Dhimbja ne kete zone mund te vije gjithashtu nga organe jashte shtylles kurrizore, si veshkat, sistemi urinar, organet pelvike ose struktura abdominale.

Cfare do te thote dhimbje jo-specifike e mesit?

Dhimbja jo-specifike do te thote se pas historise dhe ekzaminimit nuk identifikohet nje semundje serioze ose nje lezion i vetem anatomik qe shpjegon dhimbjen.

Kjo eshte forma me e zakonshme e low back pain.

Termi nuk do te thote se dhimbja eshte imagjinare. Dhimbja mund te jete e forte edhe kur MRI nuk tregon nje demtim specifik qe kerkon trajtim kirurgjikal.

Cfare eshte shiatiku?

Shiatiku pershkruan dhimbje qe perhapet pergjate rruges se nervit shiatik, zakonisht nga mesi ose vithet drejt nje kembe.

Radicular pain mund te shoqerohet me:

• dhimbje therese ose djegese ne kembe;
• mpirje;
• ndjesi shpimi gjilperash;
• dobesi muskulore ne disa raste;
• ndryshime te reflekseve.

Hernia diskale eshte nje nga shkaqet e mundshme, por jo cdo hernie diskale shkakton shiatik dhe jo cdo dhimbje kembe eshte shiatik.

Cfare eshte stenoza spinale lumbare?

Stenoza spinale eshte ngushtim i kanalit spinal ose hapesirave ku kalojne nervat.

Tek disa persona shkakton neurogenic claudication:

• dhimbje ose rendese ne kembe gjate ecjes ose qendrimit ne kembe;
• mpirje ose dobesi;
• permiresim kur ulen ose perkulen perpara.

Nje MRI qe tregon stenozë nuk do te thote automatikisht se ajo po shkakton simptomat. Pamja duhet te perputhet me historine dhe ekzaminimin.

Si mund te shfaqet dhimbja e mesit?

Simptomat mund te perfshijne:

• dhimbje te shurdher ose te mprehte;
• ngurtesi;
• spazma muskulore;
• veshtiresi ne perkulje ose drejtim;
• dhimbje qe perhapet ne vithe ose kembe;
• mpirje ose ndjesi shpimi kur perfshihet nje nerv;
• dobesi ne kembe kur ka deficit neurologjik.

Dhimbja mund te ndryshoje me levizjen, pozicionin dhe aktivitetin.

Cilat jane shenjat alarmuese?

Red flags nuk do te thone automatikisht se ekziston nje semundje serioze, por mund te kerkojne ekzaminim dhe investigim me te shpejte.

Cauda equina syndrome

Shenja vecanerisht shqetesuese jane:

• veshtiresi e re per te filluar urinimin ose urinary retention;
• inkontinence urinare e re;
• humbje e kontrollit te feceve;
• mpirje ne zonen mes kembeve, organeve genitale ose anusit;
• dobesi e rende ose progresive, sidomos ne te dyja kembet;
• ndryshim i ri i funksionit seksual me dhimbje te forte lumbare dhe neurologjike.

Infeksioni

Dyshimi rritet kur dhimbja shoqerohet me faktore si:

• temperature;
• imunosupresion;
• perdorim intravenoz droge;
• infeksion te fundit;
• gjendje te rende te pergjithshme.

Fraktura

Risku rritet me:

• traume serioze;
• moshe te madhe;
• osteoporoze;
• perdorim afatgjate te corticosteroids;
• traume relativisht te vogel tek nje person me kocka te brishta.

Kanceri

Historia personale e kancerit eshte nje nga red flags me te rendesishme. Humbja e pashpjeguar e peshes ose simptoma sistemike mund ta rrisin gjithashtu dyshimin ne kontekstin e duhur.

Si diagnostikohet dhimbja e mesit?

Per shumicen e pacienteve, historia dhe ekzaminimi fizik jane me te rendesishem se imazheria ne viziten e pare.

Mjeku mund te vleresoje:

• si dhe kur filloi dhimbja;
• vendin dhe perhapjen e saj;
• lidhjen me levizjen dhe aktivitetin;
• mpirjen ose dobesine;
• kontrollin e urines dhe feceve;
• traumat;
• temperaturen dhe infeksionet;
• historine e kancerit;
• osteoporozen dhe corticosteroids;
• barnat dhe semundjet shoqeruese;
• ndikimin e dhimbjes ne pune, gjume dhe jeten e perditshme.

Ekzaminimi fizik

Mund te perfshije:

• ecjen dhe qendrimin;
• levizshmerine e shtylles;
• forcen muskulore;
• reflekset;
• ndjeshmerine;
• straight leg raise kur dyshohet radicular pain;
• ekzaminime te tjera sipas simptomave.

A duhet bere radiografi, MRI ose CT?

Jo rutinë. Imazheria ne low back pain pa red flags zakonisht nuk ndryshon trajtimin fillestar.

Radiografia

Radiografia tregon kryesisht kockat, alignment dhe disa fraktura ose ndryshime strukturore.

Radiografia nuk e tregon mire diskun intervertebral, nervat ose indet e buta.

Mund te jete e dobishme kur dyshohet frakture, sidomos pas traumes ose tek persona me osteoporoze.

MRI

MRI tregon me mire:

• disqet;
• rrenjet nervore;
• kanalin spinal;
• palcen dhe cauda equina;
• infeksionin;
• tumoret;
• disa fraktura dhe inde te buta.

MRI mund te nevojitet urgjent kur dyshohet cauda equina ose deficit neurologjik serioz.

Mund te konsiderohet gjithashtu kur simptomat persistojne dhe pacienti eshte kandidat per procedure ose kirurgji dhe rezultati do te ndryshoje menaxhimin.

CT

CT jep informacion te detajuar per strukturat kockore dhe mund te perdoret ne trauma ose situata te tjera te zgjedhura.

Kur perdoret EMG?

EMG dhe nerve conduction studies nuk jane teste rutinore per dhimbjen e zakonshme te mesit.

Ato mund te ndihmojne ne raste te zgjedhura kur duhet dalluar mes:

• radiculopathy;
• peripheral neuropathy;
• plexopathy;
• problemeve te tjera neuromuskulare.

Po analizat e gjakut?

Analizat laboratorike nuk nevojiten rutinë per low back pain jo-specifike.

Ato mund te kerkohen kur dyshohet:

• infeksion;
• semundje inflamatore;
• kancer;
• semundje metabolike ose sistemike.

Analiza e urines perdoret kur simptomat sugjerojne problem urinar ose renal, jo si test standard per dhimbjen e mesit.

Si trajtohet dhimbja e mesit?

Trajtimi varet nga fakti nese dhimbja eshte jo-specifike, radikulare ose shkaktohet nga nje semundje specifike.

Per shumicen e low back pain jo-specifike, trajtimi fillestar perfshin:

• informim dhe siguri se levizja eshte zakonisht e sigurt;
• vazhdim te aktivitetit te perditshem sa tolerohet;
• rikthim gradual ne pune dhe aktivitet;
• ushtrime te pershtatura;
• menaxhim te individualizuar te dhimbjes;
• adresim te gjumit, stresit dhe faktoreve qe pengojne rikuperimin.

A duhet te pushoj kur me dhemb mesi?

Pushimi i zgjatur ne shtrat nuk rekomandohet per shumicen e dhimbjeve te mesit.

Ne ditet e para mund te modifikoni perkohesisht aktivitetet qe e rrisin shume dhimbjen, por synimi eshte te vazhdoni:

• ecjen;
• aktivitetet e zakonshme;
• punen kur eshte e mundur;
• levizjet e tolerueshme.

Frika e tepert nga levizja dhe imobiliteti mund te kontribuojne ne humbje force, deconditioning dhe zgjatje te paaftesise.

Cilat ushtrime ndihmojne?

Nuk ekziston nje program i vetem ushtrimesh qe eshte me i miri per te gjithe.

Programet mund te perfshijne:

• ecje dhe aktivitet aerobik;
• forcim te trungut dhe kembeve;
• ushtrime te levizshmerise;
• ushtrime biomekanike;
• mind-body exercise ne disa paciente.

Tek dhimbja kronike, ushtrimet e strukturuara jane nje nga nderhyrjet kryesore te rekomanduara nga WHO.

Po terapia manuale ose masazhi?

Mund te ndihmojne disa persona, por nuk duhet te jene i vetmi trajtim.

NICE rekomandon qe manual therapy te perdoret si pjese e nje programi qe perfshin ushtrime, me ose pa nderhyrje psikologjike.

Po traction?

Traction nuk rekomandohet rutinë per low back pain me ose pa sciatica.

Po korsete ose breza mesi?

WHO nuk rekomandon lumbar braces, belts ose supports si trajtim rutinë per chronic primary low back pain.

Cilat barna mund te perdoren?

Barnat duhet te jene pjese e planit dhe jo trajtimi i vetem.

NSAIDs

Non-steroidal anti-inflammatory drugs mund te konsiderohen per low back pain tek persona ku jane te sigurta.

Duhet te merren parasysh:

• ulcera ose gjakderdhja gastrointestinale;
• semundjet e veshkave;
• semundjet kardiovaskulare;
• tensioni;
• semundjet e melcise;
• mosha;
• barnat e tjera.

Kur perdoren, udhezimet rekomandojne dozen me te ulet efektive per periudhen me te shkurter te nevojshme.

Paracetamol

Paracetamol i vetem ka evidence te kufizuar per low back pain dhe NICE nuk e rekomandon si terapi te vetme rutinë.

Opioidet

Opioidet nuk rekomandohen per trajtimin rutinor te chronic low back pain.

Perdorimi i tyre lidhet me:

• tolerance;
• varesi;
• sedation;
• constipation;
• overdose;
• komplikacione te tjera.

Gabapentin dhe pregabalin

Gabapentinoids nuk rekomandohen per low back pain jo-specifike dhe NICE rekomandon kunder perdorimit te tyre rutinor per sciatica.

Oral corticosteroids dhe benzodiazepines

NICE rekomandon kunder oral corticosteroids dhe benzodiazepines per sciatica per shkak te mungeses se perfitimit te pergjithshem dhe riskut te efekteve anesore.

A ndihmojne injeksionet me kortizon?

Spinal steroid injections nuk rekomandohen per dhimbjen e zakonshme jo-specifike te mesit.

Ka nje dallim te rendesishem me sciatica.

Ne acute severe sciatica, nje epidural injection me local anaesthetic dhe steroid mund te konsiderohet tek paciente te zgjedhur.

Kjo nuk do te thote se injeksioni:

• sheron diskun;
• eshte i nevojshem per cdo hernie;
• duhet perseritur pafund;
• eshte trajtim rutinë per dhimbjen vetem ne mes.

Radiofrequency denervation

Mund te konsiderohet tek disa paciente me chronic localized low back pain kur trajtimi jo-kirurgjikal ka deshtuar, dyshohet burim facet/medial branch dhe nje diagnostic medial branch block ka dhene pergjigje pozitive.

Kur duhet kirurgjia?

Shumica e personave me dhimbje mesi nuk kane nevoje per operacion.

Kirurgjia mund te konsiderohet kur ekziston nje problem strukturor qe perputhet me simptomat, si:

• cauda equina syndrome;
• deficit neurologjik progresiv nga kompresioni;
• sciatica persistente qe nuk eshte permiresuar me trajtim jo-kirurgjikal dhe imazheria tregon kompresion qe perputhet me simptomat;
• disa raste te spinal stenosis;
• fracture ose instability te caktuara;
• tumor ose infeksion qe kerkon nderhyrje.

Vetem prania e degenerative disc disease ose disk bulge ne MRI nuk eshte ne vetvete indikacion per kirurgji.

Si mund te ulet risku i episodeve te tjera?

Nuk mund te parandalohen te gjitha episodet, por mund te ndihmoje:

• aktiviteti fizik i rregullt;
• forcimi gradual i muskujve;
• ruajtja e levizshmerise;
• menaxhimi i peshes kur ka mbipeshe;
• lenia e duhanit;
• gjumi adekuat;
• ndryshimi i pozicioneve gjate punes sedentare;
• teknika praktike per ngritjen dhe transportin e peshave;
• rikthimi gradual ne aktivitet pas nje episodi.

Kur duhet planifikuar nje vizite mjekesore?

Edhe pa urgjence, konsultohuni me mjekun kur:

• dhimbja eshte e forte dhe nuk po permiresohet;
• vazhdon per disa jave;
• perseritet shpesh;
• perhapet ne kembe;
• keni mpirje ose dobesi;
• po kufizon punen, gjumin ose ecjen;
• keni histori kanceri;
• keni osteoporoze ose perdorni corticosteroids afatgjate;
• keni temperature ose simptoma sistemike;
• diagnoza nuk eshte e qarte.