Çfarë është hepatiti viral dhe pse duhen dalluar A, B dhe C?

Hepatiti do të thotë inflamacion i mëlçisë. Ai mund të shkaktohet nga viruse, alkooli, disa barna, sëmundje autoimune dhe gjendje të tjera. Hepatiti A (HAV), hepatiti B (HBV) dhe hepatiti C (HCV) janë tri infeksione virale të ndryshme; nuk kanë të njëjtën rrugë transmetimi, analiza apo trajtim.

Hepatiti A është zakonisht sëmundje akute që nuk bëhet kronike. Hepatiti B mund të jetë akut ose kronik; kronizimi varet shumë nga mosha kur merret infeksioni. Hepatiti C bëhet kronik te një pjesë e madhe e personave të patrajtuar, por sot mund të shërohet te mbi 95% e pacientëve me antivirale moderne.

Një person mund të jetë i infektuar pa pasur asnjë simptomë apo verdhëz. Analizat e gjakut janë mënyra e besueshme për ta identifikuar infeksionin dhe për të kuptuar nëse është aktiv, i kaluar ose nëse ekziston imunitet nga vaksina. Ky dallim është vendimtar për të shmangur trajtimet e panevojshme ose vonesën e mjekimit.

Qëllimi i këtij udhëzuesi është t’i krahasojë qartë të tre llojet. Për inflamacionin e mëlçisë nga shkaqe jo virale lexoni artikullin e përgjithshëm për hepatitin.

Cilat janë dallimet kryesore mes hepatitit A, B dhe C?

Tre viruset prekin të njëjtin organ, por janë të ndryshëm. Hepatiti A transmetohet kryesisht nëpërmjet rrugës fekalo-orale, ndërsa hepatiti B përmes gjakut dhe kontaktit seksual ose nga nëna te foshnja. Hepatiti C kalon kryesisht nëpërmjet kontaktit të gjakut me gjakun.

Një dallim tjetër është parandalimi. Ekzistojnë vaksina kundër hepatitit A dhe B, por jo kundër hepatitit C. Vaksinimi kundër B mbron gjithashtu nga infeksioni me virusin e hepatitit D (HDV), sepse ky virus kërkon praninë e HBV.

Një pacient që ka kaluar hepatitin A nuk është kështu i mbrojtur nga hepatiti B ose C. Po ashtu, mjekimi i suksesshëm i hepatitit C nuk siguron imunitet kundër riinfektimit me HCV.

Si përhapen hepatiti A, B dhe C?

Hepatiti A përhapet kur virusi nga feçet e një personi të infektuar kalon në gojën e një personi tjetër, për shembull nëpërmjet ujit ose ushqimit të kontaminuar, duarve të palara apo kontakteve të caktuara intime. Ai mund të përhapet edhe para se personi të zhvillojë verdhëz.

Hepatiti B përhapet përmes ekspozimit ndaj gjakut dhe disa lëngjeve trupore infektive, veçanërisht gjatë marrëdhënieve seksuale pa mbrojtje, ndarjes së gjilpërave, procedurave me pajisje josterile ose nga nëna e infektuar te fëmija gjatë lindjes. Nuk përhapet nga përqafimi, kollitja, përdorimi i përbashkët i enëve, ushqimi, uji apo kontakti i zakonshëm në familje.

Hepatiti C transmetohet kryesisht nga gjaku i infektuar, si gjatë ndarjes së shiringave ose pajisjeve të injektimit, procedurave me mjete të pasigurta dhe ekspozimeve të tjera ndaj gjakut. Transmetimi seksual dhe nga nëna te foshnja është i mundur, por rrugët dhe rreziku ndryshojnë nga hepatiti B.

Hepatiti B dhe C nuk transmetohen nga djersa, lotët, kontakti i zakonshëm social apo përdorimi i përbashkët i pjatave. Nuk është e saktë të renditen të gjitha lëngjet trupore si rrugë të zakonshme transmetimi të HBV-së. Kujdesi kryesor është shmangia e ekspozimit ndaj gjakut ose lëngjeve infektive.

Mos ndani furça dhëmbësh, brisqe rroje ose pajisje që mund të kenë gjurmë gjaku. Përdorni pajisje sterile për tatuazhe dhe ndërhyrje, si dhe mbrojtje të përshtatshme gjatë seksit.

Sa kohë pas ekspozimit shfaqen simptomat dhe a bëhet infeksioni kronik?

Te hepatiti A, simptomat zakonisht shfaqen pas rreth 15–50 ditësh, mesatarisht pas 28 ditësh. Sëmundja shpesh përmirësohet brenda disa javësh, megjithëse disa pacientë kanë simptoma që rikthehen ose vazhdojnë më gjatë. HAV nuk shkakton infeksion kronik.

Te hepatiti B, shenjat mund të shfaqen pas disa javësh deri në muaj. Te të rriturit me sistem imunitar funksional, shumica e infeksioneve akute largohen vetë; rreziku i kronizimit është shumë më i lartë kur virusi merret gjatë lindjes ose në fëmijërinë e hershme.

Te hepatiti C, shumë persona nuk kanë shenja në fazën e hershme dhe nuk e dinë se janë infektuar. Kur virusi vazhdon, mund të shkaktojë fibrozë dhe cirrozë për vite pa simptoma të theksuara. Analiza HCV RNA mund të zbulojë infeksionin më herët se antitrupat.

Infeksioni kronik me HBV ose HCV mund të zbulohet rastësisht gjatë analizave rutinë. Prandaj, mungesa e verdhëzës apo e dhimbjes nuk është arsye për të mos testuar një person që ka rrezik ose rekomandim për depistim.

Cilat janë shenjat e hepatitit A, B dhe C?

Kur japin simptoma, të tre infeksionet mund të shoqërohen me lodhje, mungesë oreksi, të përziera, të vjella, temperaturë, dhimbje barku, urinë të errët, feçe të çelëta dhe verdhëz (ngjyrim të verdhë të lëkurës dhe të bardhës së syrit).

Shumë persona me hepatit B ose C kronik ndihen mirë për vite, edhe kur zhvillohet dëmtim i mëlçisë. Disa pacientë shfaqin vetëm analiza të mëlçisë të rritura, ndërsa të tjerë kanë vlera pothuajse normale. ALT dhe AST normale nuk e përjashtojnë infeksionin kronik.

Vështirësia për t’u përqendruar, përgjumja e pazakontë, barku i fryrë nga lëngu ose gjakderdhja mund të tregojnë dëmtim të rëndë të mëlçisë dhe kërkojnë vlerësim specialistik. Këto nuk janë shenja që duhet t’i atribuohen thjesht një viroze.

Verdhëza mund të shkaktohet edhe nga gurët e tëmthit, barna ose sëmundje të tjera. Testet virale ndihmojnë të dallohet hepatiti viral nga shkaqe të tjera të dëmtimit të mëlçisë.

Cila analizë diagnostikon hepatitin A?

Anti-HAV IgM përdoret kur dyshohet hepatit A akut, për shembull te një pacient me verdhëz, simptoma të përshtatshme dhe histori ekspozimi. Rezultati interpretohet bashkë me gjendjen klinike; testimi pa arsye te persona pa simptoma mund të japë rezultate çorientuese.

Anti-HAV IgG ose antitrupat totalë mund të tregojnë imunitet nga një infeksion i kaluar ose vaksinimi, por vetëm një rezultat total pozitiv nuk tregon domosdoshmërisht sëmundje akute. Për këtë duhet interpretim i analizës për IgM, historisë dhe kohës së ekspozimit.

ALT, AST, bilirubina dhe, në raste të rënda, INR përdoren për të vlerësuar dëmtimin dhe funksionin e mëlçisë. Testet e mëlçisë nuk identifikojnë vetë virusin HAV.

Një person me ekspozim të njohur ndaj hepatitit A duhet të flasë me mjekun menjëherë: profilaksia pas ekspozimit ka një dritare kohore të kufizuar prej rreth dy javësh.

Cilat analiza nevojiten për hepatitin B: HBsAg, anti-HBs dhe anti-HBc?

CDC rekomandon për depistimin fillestar të të rriturve panelin me tre analiza: HBsAg (antigjeni sipërfaqësor), anti-HBs (antitrupat kundër antigjenit sipërfaqësor) dhe anti-HBc total (antitrupat kundër antigjenit të bërthamës). Kombinimi ndihmon të dallohen infeksioni aktiv, infeksioni i kaluar, imuniteti nga vaksina dhe mungesa e imunitetit.

HBsAg pozitiv mund të tregojë infeksion aktual dhe kërkon vlerësim shtesë. Anti-HBs pozitiv me anti-HBc negativ zakonisht tregon imunitet nga vaksinimi. Anti-HBc pozitiv sugjeron kontakt të mëparshëm me virusin, por kuptimi i tij varet nga analizat e tjera.

HBV DNA mat ngarkesën virale dhe ndihmon në vendimin për trajtim dhe monitorimin e tij. HBeAg mund të japë informacion mbi replikimin viral, ndërsa anti-HBc IgM mund të ndihmojë në vlerësimin e infeksionit akut; rezultatet duhet t’i lexojë mjeku në kontekst.

Nëse një person ka HBsAg pozitiv, mund të jetë e përshtatshme të testohet edhe për hepatitin D (HDV), sepse ky virus mund të rëndojë sëmundjen hepatike. OBSH 2024 rekomandon zgjerimin e testimit anti-HDV te personat HBsAg pozitivë.

Personat me hepatit B kronik duhen vlerësuar gjithashtu për fibrozë/cirrozë, hepatitin C, HIV-in dhe rrezikun e kancerit të mëlçisë sipas rastit. Një analizë e vetme HBsAg pa ndjekje të mëtejshme nuk përbën vlerësim të plotë.

A mjafton anti-HCV pozitiv për të diagnostikuar hepatitin C aktiv?

Jo. Analiza anti-HCV tregon se një person ka krijuar antitrupa kundër virusit, por nuk dallon vetë infeksionin aktual nga ai i kaluar apo i shëruar. Një rezultat pozitiv duhet të ndiqet nga një analizë HCV RNA (PCR/NAT) për të konfirmuar nëse virusi është aktualisht i pranishëm në gjak.

Anti-HCV pozitiv + HCV RNA e zbulueshme tregon infeksion aktual që duhet vlerësuar për trajtim. Anti-HCV pozitiv + HCV RNA e pazbulueshme zakonisht tregon se nuk ka infeksion aktual, megjithëse mjeku mund të kërkojë analiza shtesë pas një ekspozimi shumë të afërt ose në rrethana të veçanta.

Pas një ekspozimi të fundit, HCV RNA mund të bëhet e zbulueshme brenda rreth 1–2 javësh, ndërsa antitrupat shpesh duan 8–11 javë. Prandaj, nëse ekspozimi është i freskët ose personi është me imunosupresion, një anti-HCV negativ nuk e përjashton infeksionin e hershëm.

Rekomandimi i CDC për SHBA është që të gjithë të rriturit të testohen të paktën një herë dhe gratë shtatzëna gjatë çdo shtatzënie, me testim më të shpeshtë te personat me ekspozime të vazhdueshme. Protokolli i përdorur në Shqipëri mund të ndryshojë dhe duhet verifikuar me mjekun.

Kur HCV RNA është pozitive, nevojiten edhe vlerësimi i fibrozës së mëlçisë, lista e barnave, analiza për HBV dhe HIV, dhe kontrolle të tjera përpara zgjedhjes së antiviralit.

Si trajtohet hepatiti A dhe a bëhet kronik?

Hepatiti A nuk bëhet kronik dhe nuk ka një antiviral specifik rutinë. Shumica e pacientëve shërohen me pushim sipas nevojës, ushqyerje të përshtatshme dhe hidratim. Disa kërkojnë shtrim në spital nëse kanë dehidrim, të vjella të rënda ose shenja të dëmtimit akut të mëlçisë.

Shmangni alkoolin dhe barnat ose suplementet që mund të rëndojnë mëlçinë. Edhe paracetamoli dhe antiinflamatorët duhen përdorur vetëm sipas këshillës së mjekut kur keni dëmtim të rëndë të mëlçisë. Mos i trajtoni vetë simptomat me doza të përsëritura të pakontrolluara.

Rastet e rënda me çrregullim të koagulimit ose gjendje neurologjike kërkojnë urgjencë dhe vlerësim për insuficiencë akute hepatike. Kjo është e rrallë, por mund të ndodhë, veçanërisht te persona me sëmundje të mëparshme të mëlçisë.

Si trajtohet hepatiti B akut dhe kronik?

Hepatiti B akut zakonisht trajtohet me kujdes mbështetës, sepse shumica e të rriturve e kontrollojnë vetë infeksionin. Në sëmundje të rëndë ose me insuficiencë hepatike, specialisti mund të përdorë antivirale dhe monitorim spitalor.

Hepatiti B kronik mund të kërkojë trajtim antiviral afatgjatë. Barna me aktivitet të lartë dhe rezistencë të ulët përfshijnë tenofovir disoproxil fumarate (TDF), tenofovir alafenamide (TAF) dhe entecavir. Zgjedhja varet nga ngarkesa virale, ALT, fibroza/cirroza, funksioni i veshkave, shtatzënia dhe bashkësëmundjet.

Jo të gjithë personat me HBV kronik marrin menjëherë antivirale, por të gjithë kanë nevojë për vlerësim të përshtatshëm dhe ndjekje. OBSH 2024 ka zgjeruar kriteret për trajtim, për të mos lënë jashtë persona me rrezik të rëndësishëm. Në cirrozë, trajtimi zakonisht indikohet edhe kur disa analiza janë relativisht të qeta.

Trajtimi i hepatitit B zakonisht shtyp shumimin e virusit, por nuk e eliminon domosdoshmërisht përfundimisht nga organizmi. Ndërprerja e barnave pa mjek mund të shkaktojë riaktivizim dhe përkeqësim serioz të hepatitit.

Kontrollet mund të përfshijnë HBV DNA, ALT/AST, funksionin renal, vlerësimin e fibrozës dhe mbikëqyrjen e kancerit të mëlçisë te pacientët që plotësojnë kriteret. Pacientët HBsAg pozitivë që do të marrin terapi imunosupresive duhet të diskutojnë edhe rrezikun e riaktivizimit të HBV.

A shërohet hepatiti C dhe cilat janë terapitë moderne?

Po. Hepatiti C është i shërueshëm në më shumë se 95% të rasteve me antivirale moderne me veprim të drejtpërdrejtë (DAA), zakonisht të marra nga goja për 8–12 javë. Ky përparim e ka ndryshuar rrënjësisht trajtimin krahasuar me epokën e interferonit dhe ribavirinës.

Për pacientë të përshtatshëm, që nuk janë trajtuar më parë dhe nuk kanë cirrozë, dy regjime të rekomanduara nga AASLD/IDSA janë glecaprevir/pibrentasvir për 8 javë ose sofosbuvir/velpatasvir për 12 javë. Këto janë shembuj të udhëzimeve, jo receta individuale; duhet vlerësuar cirroza, funksioni renal, ndërveprimet me barna, shtatzënia dhe disponueshmëria lokale.

Trajtimi antiviral rekomandohet edhe për infeksionin akut me HCV pasi të konfirmohet infeksioni aktiv, pa pritur domosdoshmërisht nëse ai do të bëhet kronik. Qasja e vjetër që këshillonte vetëm pushim e dietë në fazën akute nuk pasqyron trajtimin modern.

Shërimi virologjik konfirmohet kur HCV RNA nuk zbulohet të paktën 12 javë pas përfundimit të trajtimit (SVR12). Antitrupat anti-HCV mund të mbeten pozitivë edhe pasi virusi është zhdukur. Nuk ekziston vaksinë kundër hepatitit C dhe një person i shëruar mund të riinfektohet.

Trajtimi i HCV nuk është sinonim i rrezikut të madh të efekteve anësore: regjimet moderne tolerohen përgjithësisht mirë. Pacientët me cirrozë të avancuar ose probleme të tjera kërkojnë regjim dhe mbikëqyrje specialistike; disa antivirale nuk përdoren në cirrozë të dekompensuar.

Pas shërimit, personat me cirrozë duhet të vazhdojnë mbikëqyrjen për kancerin hepatik. Mjeku duhet të vlerësojë edhe HBV para terapive DAA, sepse në disa raste mund të ndodhë riaktivizim i hepatitit B.

Për cilët hepatite ka vaksinë dhe çfarë bëhet pas ekspozimit?

Ka vaksina efektive kundër hepatitit A dhe B, por jo kundër hepatitit C. Për hepatitin A, CDC rekomandon vaksinimin rutinë të fëmijëve në moshën 12–23 muajsh në SHBA, si dhe për persona të tjerë me rrezik. Kjo është grupmoshë në muaj, jo në vite; rekomandimet e kalendarit shqiptar duhen kontrolluar veçmas.

Vaksinimi kundër hepatitit B është shumë i rëndësishëm për parandalimin e infeksionit kronik, veçanërisht kur virusi merret gjatë lindjes. OBSH rekomandon një dozë të parë sa më shpejt, idealisht brenda 24 orëve pas lindjes, dhe vazhdimin e serisë sipas kalendarit kombëtar. Për rregullat specifike në Shqipëri konsultoni qendrën shëndetësore.

Pas një ekspozimi ndaj hepatitit A, vaksina dhe, për disa persona, imunoglobulina mund të ofrojnë mbrojtje nëse jepen brenda dy javëve. Këshillimi duhet kërkuar menjëherë, jo pasi të shfaqet verdhëza.

Foshnjat e lindura nga nëna HBsAg pozitive kanë nevojë për profilaksi menjëherë pas lindjes: sipas CDC-së, vaksinën HBV dhe imunoglobulinën HBIG brenda 12 orëve, si dhe ndjekje të serisë e analizave. Gjatë shtatzënisë, nënat me HBV DNA të lartë mund të përfitojnë edhe nga tenofoviri në periudhën e fundit të shtatzënisë, sipas specialistit.

Pas një shpimi aksidental me gjilpërë ose ekspozimi të dyshuar ndaj gjakut të infektuar me HBV/HCV, kërkoni vlerësim pa vonesë. Për HBV ekziston profilaksi pas ekspozimit në kushte të caktuara; për HCV nuk ka vaksinë ose profilaksi antivirale rutinë pas ekspozimit, por ka protokoll testimi e ndjekjeje.

Çfarë analizash nevojiten gjatë shtatzënisë dhe si mbrohet foshnja?

Depistimi i hepatitit B me HBsAg gjatë çdo shtatzënie ndihmon të zbulohet në kohë infeksioni, edhe te gratë pa simptoma. Nëse rezultati është pozitiv, kërkohen vlerësime të ngarkesës virale dhe të mëlçisë për të planifikuar mbrojtjen e foshnjës.

OBSH 2024 dhe udhëzimet e reja AASLD/IDSA trajtojnë përdorimin e tenofovirit te nënat me ngarkesë virale të lartë, shpesh HBV DNA mbi 200 000 IU/mL, për të ulur transmetimin te foshnja. Koha e fillimit dhe formulimi varen nga udhëzimi dhe situata klinike; nuk zëvendësojnë vaksinën dhe HBIG e foshnjës kur indikohen.

Për hepatitin C, rekomandohet testim gjatë shtatzënisë sipas programit dhe rrezikut; në rekomandimet e CDC-së për SHBA testimi bëhet në çdo shtatzëni. Nëse nëna ka HCV RNA pozitive, foshnja ka nevojë për ndjekje specifike; CDC rekomandon testin HCV RNA/NAT në moshën 2–6 muajsh për foshnjat e ekspozuara.

Vendimi për trajtimin e HCV gjatë shtatzënisë bëhet me specialistin, sepse të dhënat për disa regjime DAA në këtë periudhë mbeten të kufizuara. Nuk rekomandohet që pacientja t’i marrë vetë antiviralët pa kontroll.

Çfarë analizash tregojnë dëmtimin e mëlçisë dhe kur kërkohet ndjekje?

ALT, AST, bilirubina, albumina, INR dhe numri i trombociteve mund të ndihmojnë në vlerësimin e inflamacionit ose funksionit të mëlçisë, por nuk identifikojnë vetë se cili virus është përgjegjës. Për këtë nevojiten analiza specifike HAV, HBV ose HCV.

Për të vlerësuar fibrozën dhe cirrozën, mjeku mund të përdorë indekse të bazuara në analiza si FIB-4, elastografi hepatike (FibroScan) dhe imazheri. Ekografia nuk zëvendëson testet virale; metodat plotësojnë njëra-tjetrën.

Personat me HBV kronik ose me cirrozë pas HCV mund të kenë nevojë për monitorim afatgjatë, përfshirë, te pacientët me rrezik të përshtatshëm, ekografi hepatike çdo gjashtë muaj, ndonjëherë me AFP, për mbikëqyrjen e kancerit të mëlçisë.

Lexoni edhe analizën AFP dhe kancerin e mëlçisë për të kuptuar kufizimet e testeve dhe rëndësinë e ndjekjes te grupet me rrezik.

Si mund të ulni rrezikun e hepatiteve virale?

Për hepatitin A, kujdesuni për ujë të sigurt, higjienë duarsh, siguri ushqimore dhe vaksinim kur rekomandohet. Për hepatitin B dhe C, shmangni ndarjen e gjilpërave ose pajisjeve me gjak, përdorni mjete sterile për procedura dhe diskutoni mbrojtjen gjatë marrëdhënieve seksuale.

Personat me HBV/HCV nuk duhet të përjashtohen nga marrëdhëniet familjare ose shoqërore. Virusi nuk përhapet me përqafim, ushqim të përbashkët apo kontaktin e zakonshëm. Familjarët dhe partnerët mund të përfitojnë nga testimi dhe vaksinimi kundër HBV, sipas analizave të tyre.

Shmangni konsumimin e tepërt të alkoolit dhe përdorimin pa kontroll të barnave ose suplementeve me rrezik hepatotoksik. Për hepatitin alkoolik dhe mëlçinë e dhjamosur lexoni hepatitin alkoolik dhe sëmundjen e mëlçisë së dhjamosur (MASLD).

Pas diagnozës me HBV ose HCV, tregojini mjekut të gjitha barnat, përfshirë bimët mjekësore dhe suplementet; disa produkte mund të dëmtojnë mëlçinë ose të ndërveprojnë me antiviralët.

Kur kërkon hepatiti vlerësim urgjent?

Konfuzioni, përgjumja e thellë, gjakderdhja e pazakontë, të vjellat me gjak, jashtëqitjet e zeza si katran, të fikëtit ose përkeqësimi i shpejtë i verdhëzës mund të tregojnë dëmtim serioz të mëlçisë ose hemorragji dhe kërkojnë ndihmë urgjente.

Dhimbja shumë e fortë e barkut, të vjellat që pengojnë marrjen e lëngjeve, shenja dehidrimi, barku që fryhet shpejt ose vështirësia në frymëmarrje duhen vlerësuar pa vonesë.

Edhe pa shenja urgjence, HBsAg pozitiv ose HCV RNA pozitive kërkon konsultë dhe një plan të qartë për vlerësim e trajtim. Mos prisni shfaqjen e verdhëzës për të kërkuar kujdes.

Nëse keni pasur ekspozim të fundit ndaj gjakut, shpim me gjilpërë ose kontakt të afërt me hepatit A, kontaktoni shërbimin mjekësor sa më shpejt për profilaksi ose testim sipas rastit. Mos prisni që të shfaqen simptomat.

Pyetje të shpeshta për hepatitin A, B dhe C (FAQ)

Artikuj të lidhur

• Hepatiti: shkaqet virale dhe jo virale
• Hepatiti alkoolik: dallimi nga infeksionet virale
• Mëlçia e dhjamosur (MASLD)
• Testi AFP: çfarë tregon dhe cilat janë kufizimet?
• Kanceri i mëlçisë: simptomat dhe rreziku
• Infeksionet seksualisht të transmetueshme

Referenca mjekësore

• CDC – Clinical Care of Hepatitis A (2025)
• CDC – Clinical Overview of Hepatitis B
• CDC – Hepatitis C Screening and Diagnosis (2025)
• CDC – Clinical Care of Hepatitis C (2025)
• OBSH – Guidelines for Chronic Hepatitis B (2024)
• AASLD/IDSA – Simplified Treatment of Hepatitis C
• OBSH – Hepatitis D Testing in People with Hepatitis B (2024)
• CDC – Vaccination and Postexposure Protection against Hepatitis A