Cfare eshte implanti koklear?

Implanti koklear eshte nje sistem elektronik i projektuar per persona tek te cilet demtimi i veshit te brendshem kufizon shume perfitimin nga aparatet tradicionale te degjimit.

Sistemi ka pjese te jashtme dhe pjese te implantuara kirurgjikisht.

Pjesa e jashtme

Zakonisht perfshin:

• mikrofonin;
• procesorin e zerit;
• transmetuesin ose coil-in qe qendron mbi implant.

Pjesa e brendshme

Perfshin:

• marresin/stimulatorin e vendosur nen lekure;
• nje grup elektrodash qe futen ne koklea.

Si funksionon implanti koklear?

1. Mikrofoni kap tingujt e ambientit.
2. Procesori analizon dhe kodon informacionin zanor.
3. Sinjali transmetohet drejt pjeses se implantuar.
4. Implanti e shnderron sinjalin ne impulse elektrike.
5. Elektrodat stimulojne zona te ndryshme te kokleas.
6. Nervi auditor percjell informacionin drejt trurit.
7. Truri meson gradualisht t’i interpretoje keto sinjale si tinguj.

Tingulli i perceptuar ne fillim mund te jete shume i ndryshem nga degjimi natyral. Trurit i duhet kohe dhe ekspozim per t’u pershtatur.

Cili eshte ndryshimi mes aparatit te degjimit dhe implantit koklear?

Nje implant nuk duhet konsideruar automatikisht “me i mire” se aparati. Zgjidhet teknologjia qe i pershtatet llojit dhe shkalles se humbjes se degjimit dhe perfitimit funksional te personit.

Kush mund te jete kandidat per implant koklear?

Kandidatura nuk percaktohet vetem nga nje numer ne audiograme.

Ekipi mund te vleresoje:

• llojin e humbjes se degjimit;
• shkallen e humbjes ne secilin vesh;
• kuptimin e fjaleve dhe fjalive;
• perfitimin me aparate degjimi te programuara si duhet;
• kohezgjatjen e humbjes;
• anatomine e kokleas;
• pranine dhe funksionin e nervit auditor;
• historine e meningitit ose semundjeve te tjera;
• gjendjen e pergjithshme shendetesore;
• nevojat e komunikimit;
• pritshmerite e pacientit dhe familjes.

Kriteret varen gjithashtu nga pajisja, mosha, vendi dhe protokollet e qendres se implantit.

Implantet kokleare tek femijet

Tek femijet, identifikimi dhe nderhyrja e hershme kane rendesi sepse vitet e para te jetes jane periudhe shume e rendesishme per zhvillimin e komunikimit dhe gjuhes.

Perpara implantit zakonisht vleresohet:

• screening-u dhe diagnoza audiologjike;
• niveli i degjimit ne secilin vesh;
• perfitimi nga aparatet e degjimit;
• zhvillimi i komunikimit dhe gjuhes;
• anatomia e veshit te brendshem dhe nervit;
• shkaku i mundshem i humbjes;
• aftesia e familjes per te ndjekur programimin dhe rehabilitimin.

Per nje vleresim me te gjere te humbjes se degjimit pediatrik mund te lexoni shenjat, screening-un dhe testet e degjimit tek femijet.

Sa i vogel mund te jete femija?

Nuk ka nje kufi universal qe vlen per cdo pajisje dhe cdo shtet.

Ne disa sisteme rregullatore ekzistojne implante te miratuara per femije te pershtatshem duke filluar rreth moshes 9 muaj, por kandidatura individuale vendoset nga ekipi i implantit.

Nje femije nuk duhet te implantohet vetem sepse ka arritur nje moshe te caktuar; diagnoza audiologjike dhe perfitimi funksional jane thelbesore.

Komunikimi pas implantimit

Implanti eshte nje mjet per akses ne tingull. Ai nuk garanton automatikisht zhvillim te njejte te gjuhes tek cdo femije.

Familja dhe ekipi mund te perdorin:

• rehabilitim auditiv;
• terapi te gjuhes se folur;
• gjuhe te shenjave;
• qasje te kombinuara te komunikimit;
• mbeshtetje ne shkolle.

Plani duhet te pershtatet me nevojat dhe zhvillimin e femijes.

Po kur humbja e degjimit eshte vetem ne nje vesh?

Implanti koklear mund te merret ne konsiderate edhe ne disa raste te single-sided deafness ose humbjes se theksuar asimetrike.

Nje humbje e tille mund te shkaktoje:

• veshtiresi per te kuptuar te folurin ne zhurme;
• veshtiresi per te percaktuar drejtimin e tingullit;
• lodhje nga perpjekja per te degjuar;
• tinnitus tek disa persona.

Jo cdo person me humbje ne nje vesh eshte kandidat. Nevojitet vleresim audiologjik dhe ORL i specializuar.

Cfare behet para operacionit?

Vleresimi zakonisht kryhet nga nje ekip multidisiplinar.

Mund te perfshije:

Vleresim audiologjik

• audiograme ose teste audiologjike sipas moshes;
• teste te kuptimit te te folurit;
• testim me aparatet e degjimit;
• vleresim te secilit vesh vecmas;
• teste objektive tek femijet sipas nevojes.

Ekzaminim ORL

Kontrollohen veshi i jashtem, veshi i mesem dhe historia mjekesore.

CT ose MRI

Imazheria mund te ndihmoje ne vleresimin e:

• formes se kokleas;
• nervit koklear;
• anomalive kongjenitale;
• pasojave te meningitit;
• veshit qe mund te jete me i pershtatshem per implant.

Pas meningitit mund te ndodhe osifikim i kokleas, ndaj vleresimi specialistik ne kohe ka rendesi.

Vleresim i pergjithshem mjekesor

Kontrollohet nese personi mund t’i nenshtrohet anestezise dhe kirurgjise ne menyre te sigurt.

Pse kontrollohen vaksinat para implantit?

Personat me implant koklear kane risk me te larte per disa forma te meningitit bakterial, vecanerisht meningitin pneumokokal.

Per kete arsye, para operacionit duhet rishikuar statusi i vaksinimit kunder pneumokokut sipas:

• moshes;
• vaksinave te marra me pare;
• faktoreve te tjere te riskut;
• kalendarit dhe rekomandimeve qe zbatohen ne vendin ku trajtohet pacienti.

Kur nevojiten doza shtese para kirurgjise, ekipi duhet te planifikoje kohen e tyre ne menyre qe mbrojtja te jete krijuar para implantimit.

Si kryhet operacioni?

Kirurgjia kryhet zakonisht nen anestezi te pergjithshme.

Kirurgu:

1. vendos pjesen marrese nen lekure pas veshit;
2. krijon akses drejt kokleas;
3. vendos electrode array brenda kokleas;
4. kontrollon pajisjen sipas protokollit te qendres;
5. mbyll plagen kirurgjikale.

Kohezgjatja e qendrimit ne spital dhe kujdesi pas operacionit varen nga qendra, mosha dhe gjendja e pacientit.

A degjon personi menjehere pas operacionit?

Jo.

Pjesa e brendshme eshte implantuar, por sistemi nuk jep akses funksional ne tingull derisa procesori i jashtem te vendoset dhe programohet.

Aktivizimi i pare behet zakonisht pas nje periudhe sherimi. Nje interval i perdorur shpesh eshte rreth 3-6 jave pas operacionit, por protokolli ndryshon sipas qendres dhe pajisjes.

Gjate kesaj kohe plaga dhe enjtja duhet te sherohen.

Cfare eshte mapping?

Mapping eshte programimi individual i procesorit dhe elektrodave nga audiologu.

Qellimi eshte te percaktohen nivele stimulimi qe:

• japin perceptim te dobishem te tingullit;
• jane te rehatshme;
• pershtaten me pergjigjet dhe progresin e perdoruesit.

Programimi nuk perfundon ne diten e aktivizimit.

Nevojiten vizita te tjera sepse perceptimi ndryshon dhe sistemi rregullohet me kalimin e kohes.

Pse nevojitet rehabilitimi pas implantit?

Truri duhet te mesoje ose te rimsoje kuptimin e informacionit elektrik qe merr.

Programi mund te perfshije:

• ushtrime auditore;
• terapi te te folurit dhe gjuhes tek femijet kur indikohet;
• ushtrime per kuptimin e fjaleve dhe fjalive;
• strategji komunikimi;
• mbeshtetje familjare dhe shkollore;
• kontrolle audiologjike dhe mapping periodik.

Cfare rezultatesh mund te priten?

Rezultatet ndryshojne shume.

Disa persona mund te arrijne:

• perceptim me te mire te tingujve te ambientit;
• kuptim me te mire te te folurit;
• komunikim me te lehte;
• kuptim me te mire ne telefon ne disa raste;
• permiresim te lokalizimit te tingullit kur perdoret degjim bilateral;
• permiresim te cilesise se jetes.

Te tjere mund te kene perfitim me te kufizuar.

Rezultati ndikohet nga faktore si:

• sa kohe ka ekzistuar humbja e rende e degjimit;
• nese personi ka pasur akses ne tingull me pare;
• mosha ne fillimin e humbjes;
• mosha ne implantim;
• anatomia dhe nervi auditor;
• shkaku i humbjes;
• perdorimi i rregullt i pajisjes;
• rehabilitimi.

A mund ta permiresoje tinnitus-in?

Tek disa persona, vecanerisht me humbje te njeanshme te degjimit, implanti koklear mund ta zvogeloje tinnitus-in.

Megjithate kjo nuk garantohet.

Pas implantimit tinnitus mund:

• te permiresohet;
• te mbetet i njejte;
• me rralle, te shfaqet ose te perkeqesohet.

Prandaj implanti nuk duhet paraqitur si trajtim qe “heq zhurmat ne vesh” tek cdo pacient.

Cilat jane rreziqet e implantit koklear?

Kirurgjia ne pergjithesi ka profil te mire sigurie, por nuk eshte pa rrezik.

Komplikacionet e mundshme perfshijne:

• infeksion te plages;
• gjakderdhje ose grumbullim lengu;
• marramendje ose probleme te ekuilibrit;
• ndryshim te shijes;
• mpirje rreth veshit;
• tinnitus te ri ose te perkeqesuar;
• humbje te pjesshme ose te plote te degjimit rezidual ne veshin e implantuar;
• rrjedhje te lengut cerebrospinal ose perilymph ne raste te rralla;
• demtim te nervit facial, i rralle por serioz;
• meningit bakterial;
• infeksion te implantit;
• levizje ose problem me pajisjen;
• deshtim te pajisjes qe mund te kerkoje reimplantim.

Humbja e degjimit rezidual

Tek disa paciente ekziston ende degjim natyral ne frekuenca te caktuara para operacionit.

Teknikat moderne synojne ta ruajne ate sa here qe eshte e mundur, por ruajtja nuk mund te garantohet.

A mund te bej MRI nese kam implant koklear?

Varet nga modeli i implantit.

Implantet moderne mund te jene:

• MR Conditional, pra MRI mund te kryhet vetem nen kushte te caktuara;
• ose, per disa pajisje me te vjetra, MRI mund te jete e kufizuar ose e kunderindikuar.

Kushtet mund te perfshijne:

• fuqine specifike te magnetit MRI;
• pozicionimin;
• masa specifike sipas prodhuesit;
• ne disa modele, menaxhim te magnetit te implantit.

Jeta e perditshme me implant koklear

Pjesa e brendshme qendron e implantuar, ndersa procesori i jashtem hiqet dhe vendoset sipas nevojes.

Perdoruesi duhet te mesoje:

• si te karikoje ose nderroje baterite;
• si te kujdeset per procesorin;
• si te mbroje pjesen e jashtme nga uji sipas modelit;
• si te ruaje kartelen e pajisjes;
• kur duhet te kontaktoje qendren e implantit;
• si te planifikoje kontrollet dhe mapping-un.

Sporti

Shume aktivitete jane te mundshme pas sherimit, por duhet mbrojtur zona e implantit nga goditjet e forta.

Per sportet me kontakt ose aktivitetet ku mund te kete trauma ne koke, duhet diskutuar mbrojtja me ekipin e implantit.

Uji

Pjesa e implantuar eshte nen lekure, por procesori i jashtem nuk duhet konsideruar automatikisht waterproof. Disa sisteme kane aksesore te vecante per ujin.

Implant ne nje apo ne te dy veshet?

Disa paciente marrin implant unilateral, ndersa te tjere bilateral.

Degjimi nga te dy anet mund te ndihmoje ne:

• lokalizimin e tingullit;
• kuptimin e te folurit ne zhurme;
• reduktimin e perpjekjes per te degjuar.

Tek disa persona mund te perdoret nje implant ne njeren ane dhe aparat degjimi ne anen tjeter. Kjo quhet shpesh degjim bimodal.

Zgjedhja varet nga degjimi ne secilin vesh dhe vleresimi individual.