Çfarë është kanceri i testikujve dhe cilat janë llojet?

Testikujt prodhojnë spermatozoide dhe hormonin testosteron. Shumica e tumoreve malinje testikulare te të rriturit e rinj lindin nga qelizat germinale, pra qelizat që normalisht formojnë spermatozoidet. Sipas ekzaminimit histopatologjik, ato klasifikohen kryesisht në dy grupe:

• Seminoma: tumor germinal që zakonisht ka ecuri relativisht më të ngadaltë dhe reagim të mirë ndaj trajtimit.
• Tumore jo-seminomatoze: përfshijnë disa lloje qelizore, si karcinoma embrionale, tumori i qeses viteline, koriokarcinoma ose teratoma; mund të kenë sjellje dhe trajtim të ndryshëm.

Lloji histologjik dhe stadi i sëmundjes përcaktojnë planin individual. Prognoza është shpesh shumë e mirë, por nuk mund të garantohet shërimi për çdo pacient dhe nuk është e përshtatshme të përdoren shifra të një shteti ose një viti të vjetër si parashikim personal.

Cilat janë simptomat e kancerit të testikujve?

• Një gungë e re, e fortë në njërin testikul, shpesh pa dhimbje.
• Zmadhim ose ndryshim i formës dhe fortësisë së një testikuli.
• Ndjesi rëndese në skrotum ose shqetësim i vazhdueshëm në testikul.
• Dhimbje e lehtë ose e vazhdueshme në pjesën e poshtme të barkut, ijë apo skrotum.
• Më rrallë, ndjeshmëri ose zmadhim i gjinjve (gjinekomasti) në disa tumore që prodhojnë hormone.
• Kur sëmundja është përhapur, mund të ketë dhimbje shpine, kollë ose simptoma të tjera; ato nuk janë specifike.

Shumica e gungave të skrotumit nuk janë kancer: mund të jenë ciste të epididimit, hidrocelë, varikocelë ose infeksion. Megjithatë, ndryshimin nuk mund ta klasifikoni me siguri në shtëpi; nevojitet ekzaminim dhe shpesh ekografi.

Cilët janë faktorët e rrezikut për kancerin e testikujve?

• Kriptorkidizmi (testikul i pazbritur): është faktor i njohur rreziku. Korrigjimi i hershëm kirurgjikal lehtëson vlerësimin dhe mund të ulë rrezikun, por nuk e eliminon plotësisht.
• Kancer testikular i mëparshëm: rrit rrezikun e një tumori të dytë në testikulin tjetër.
• Histori familjare: veçanërisht te babai ose vëllai.
• Mosha: tumoret germinale janë më të shpeshta te djemtë dhe burrat e rinj, por nuk kufizohen vetëm në një interval të caktuar.
• Disa gjendje të zhvillimit të testikut dhe infertiliteti: mund të lidhen me rrezik më të lartë, sipas situatës klinike.

Nuk është e saktë të paraqitet HPV-ja si shkak i provuar i zakonshëm i kancerit testikular, as numri i nishaneve, gjatësia trupore apo përdorimi i zakonshëm i hormoneve si shpjegime të drejtpërdrejta. Studimet e vëzhgimit mund të identifikojnë lidhje, por ato nuk janë domosdoshmërisht shkaktarë. Shumë pacientë nuk kanë asnjë faktor të njohur rreziku.

Për sëmundje të tjera urologjike, shihni edhe testin PSA dhe prostatën. PSA nuk është marker për diagnostikimin e kancerit testikular.

Si t’i kontrolloni testikujt dhe a rekomandohet vetëekzaminimi mujor?

Është e dobishme të njihni pamjen, madhësinë dhe ndjesinë normale të testikujve tuaj, për të dalluar një ndryshim të ri. Sipas NHS, kontrolli mund të bëhet lehtë, për shembull pas një dushi të ngrohtë, kur skrotumi është më i relaksuar:

1. Mbajeni skrotumin butësisht me njërën dorë.
2. Me gishtin e madh dhe gishtat e tjerë të dorës tjetër, kaloni butësisht secilin testikul veçmas, pa shkaktuar dhimbje.
3. Vëreni ndonjë gungë të re, fortësim, ndryshim madhësie ose ndjesi rëndese.
4. Mbani parasysh se epididimi, një strukturë e butë pas testikulit, është pjesë normale e anatomisë.
5. Kontaktoni mjekun nëse vini re diçka të re ose të pazakontë.

Vetëekzaminimi mujor nuk është një metodë e provuar për uljen e vdekshmërisë te të gjithë burrat pa simptoma. USPSTF nuk rekomandon depistim rutinë te burrat pa simptoma dhe me rrezik mesatar. EAU 2026 këshillon ndërgjegjësim për shenjat dhe vetëekzaminim sidomos te personat me rrezik të lartë, si ata me kriptorkidizëm ose histori personale/familjare. Njohja e trupit nuk e zëvendëson ekzaminimin mjekësor.

Si diagnostikohet kanceri testikular? Ekografia dhe markerët tumoralë

Kur zbulohet një masë e dyshimtë, mjeku bën ekzaminim klinik dhe zakonisht kërkon ekografi të të dy testikujve. Ekografia ndihmon të përcaktohet nëse masa ndodhet brenda testikulit, ku konsiderohet më e dyshimtë, apo jashtë tij.

Cilat analiza gjaku kërkohen?

Këto analiza maten zakonisht përpara dhe pas orkiektomisë, si edhe në ndjekjen e mëvonshme sipas planit. Markerët normalë nuk e përjashtojnë kancerin. Një vlerë e rritur, nga ana tjetër, nuk provon e vetme diagnozën. Mësoni më shumë te testi AFP dhe markuesit tumoralë.

Çfarë ndodh nëse ekografia tregon masë të dyshimtë?

Pacienti referohet urgjentisht te urologu. Për tumoret testikulare me dyshim të lartë, konfirmimi histologjik bëhet zakonisht pas orkiektomisë radikale inguinale (heqja kirurgjikale e testikulit përmes një prerjeje në ijë). Biopsia me gjilpërë përmes skrotumit nuk është procedura rutinë për një masë të dyshimtë brenda testikulit. Mjeku kërkon edhe ekzaminime për stadifikim, zakonisht CT të gjoksit, barkut dhe legenit sipas rastit.

Si trajtohet kanceri i testikujve?

Trajtimi varet nga lloji i tumorit, stadi, markerët, faktorët e rrezikut dhe preferencat e pacientit. Shumë pacientë kanë mundësi reale shërimi edhe kur nevojiten disa metoda trajtimi.

Orkiektomia inguinale

Është trajtimi fillestar standard për shumicën e tumoreve germinale të dyshuara. Hiqet testikuli i prekur dhe analizohet indi. Në situata të përzgjedhura, sidomos për masa shumë të vogla e të paqarta ose kur pacienti ka vetëm një testikul, ekipi specialist mund të diskutojë kirurgjinë ruajtëse.

Ndjekja aktive pas operacionit (surveillance)

Te disa pacientë me stadin I, sidomos kur sëmundja është e kufizuar në testikul, mund të rekomandohet vetëm ndjekje e strukturuar pas operacionit, me kontrolle, analiza dhe imazheri periodike. Kjo nuk do të thotë neglizhencë; respektimi i vizitave është thelbësor për të zbuluar rikthimin e mundshëm.

Kimioterapia, radioterapia dhe ndërhyrje të tjera

Kimioterapia mund të përdoret sipas tipit dhe stadit të tumorit. Radioterapia ka rol të kufizuar në trajtimin modern të disa seminomeve dhe nuk përdoret njësoj për të gjitha tumoret. Te pacientë të caktuar mund të nevojitet kirurgji për nyjet limfatike retroperitoneale ose trajtime të specializuara të sëmundjes së përhapur.

Prognoza individuale nuk përcaktohet vetëm nga fakti që tumori është kancer. Mjeku e bazon në stad, histologji, markerë dhe përgjigjen ndaj trajtimit. Për udhëzime të specializuara shihni rekomandimet e EAU për kancerin e testikujve.

A ndikon kanceri testikular në fertilitet dhe testosteron?

Vetë sëmundja mund të shoqërohet me cilësi të ulur të spermës. Orkiektomia, kimioterapia ose trajtime të tjera mund të ndikojnë në fertilitet. Përpara trajtimit duhet diskutuar mundësia e ruajtjes së spermës në bankë spermatozoidesh, edhe kur pacienti nuk planifikon fëmijë në atë moment. Ky diskutim duhet bërë sa më herët me ekipin mjekësor.

Nëse testikuli tjetër është i shëndetshëm, shumë persona ruajnë prodhimin e mjaftueshëm të testosteronit dhe mundësinë për të pasur fëmijë. Megjithatë, kjo nuk garantohet për të gjithë dhe mund të kërkohen kontrolle hormonale ose këshillim për fertilitetin. Diskutoni edhe protezën testikulare, e cila është një mundësi estetike që duhet t’i ofrohet pacientit për vendimmarrje të informuar.

Çfarë ndodh pas përfundimit të trajtimit?

Ndjekja afatgjatë planifikohet sipas stadit dhe trajtimit: përfshin vizita, markerë tumoralë dhe imazheri të caktuar, si dhe kontrollin e efekteve të mundshme të vonshme në zemër, veshka, fertilitet dhe shëndetin hormonal. Mos i ndërprisni kontrollet sepse ndiheni mirë.

Pyetje të shpeshta për kancerin e testikujve

A është gjithmonë kancer një gungë në testikul?

Jo. Shkaqe të zakonshme janë cistet, hidrocelat, varikocelat dhe infeksionet. Por çdo gungë e re duhet kontrolluar nga mjeku, shpesh me ekografi.

A mund të kem kancer testikular pa dhimbje?

Po. Një masë e fortë dhe pa dhimbje është një nga mënyrat tipike të shfaqjes së sëmundjes.

A përjashtohet kanceri kur AFP dhe β-hCG janë normale?

Jo. Disa tumore testikulare nuk i rrisin këta markerë. Rezultatet interpretohen bashkë me ekografinë, ekzaminimin dhe histopatologjinë.

A shkaktohet kanceri i testikujve nga HPV ose nga marrëdhëniet seksuale?

HPV-ja dhe aktiviteti seksual nuk njihen si shkaqe të vërtetuara të zakonshme të kancerit të testikujve. Kanceri testikular nuk është infeksion seksualisht i transmetueshëm.

A mund të kurohet kanceri i testikujve?

Shumica e pacientëve mund të trajtohen me sukses, por rezultati varet nga stadi, lloji i tumorit dhe trajtimi individual.

A duhet çdo burrë të kryejë vetëekzaminim çdo muaj?

Jo si detyrim depistimi për të gjithë burrat pa simptoma. Është e rëndësishme të njihni ndryshimet e trupit, dhe vetëkontrolli këshillohet sidomos te personat me faktorë të lartë rreziku.

A ndikon heqja e një testikuli në jetën seksuale?

Shumë persona vazhdojnë një jetë seksuale normale me një testikul funksional. Megjithatë, hormonet, fertiliteti dhe ndikimi psikologjik duhen diskutuar individualisht me specialistin.

Te cili mjek duhet të shkoj nëse zbuloj një gungë?

Kontaktoni shpejt mjekun e familjes ose urologun për vlerësim. Nëse dhimbja është e papritur dhe e fortë, shkoni menjëherë në urgjencë për të përjashtuar torsionin testikular.

Burime mjekësore

1. European Association of Urology (EAU), Udhëzimet 2026 — Diagnostikimi i kancerit testikular.
2. EAU 2026 — Trajtimi sipas stadit.
3. National Cancer Institute (NCI) — Diagnostikimi dhe prognoza.
4. NHS — Simptomat e kancerit të testikujve.
5. NHS — Dhimbja testikulare dhe shenjat e urgjencës.
6. USPSTF — Depistimi i kancerit testikular.

Rreth autores

Dr. Albana Greca, MD, MMedSc — Mjeke e Familjes, autore dhe edukatore mjekësore në PyetMjekun. Puna e saj përfshin kujdesin parësor, parandalimin, interpretimin e analizave dhe shpjegimin e informacionit mjekësor për pacientët. Ky material informues nuk është konsultë onkologjike apo urologjike individuale.

Shikoni profilin dhe formimin profesional të Dr. Albana Greca.