Çfarë është osteoartriti (artroza)?

Osteoartriti është një sëmundje e të gjithë artikulacionit, ku ndodhin ndryshime në kërc, kockën poshtë tij, membranën sinoviale dhe strukturat përreth.

Kërci ndihmon që sipërfaqet e kockave të lëvizin me fërkim të ulët. Te osteoartriti, struktura dhe funksioni i artikulacionit ndryshojnë gradualisht, duke shkaktuar dhimbje dhe kufizim të lëvizjes.

Sëmundja nuk është vetëm një proces i thjeshtë “konsumimi” nga mosha. Në zhvillimin e saj ndikojnë faktorë mekanikë, biologjikë dhe inflamacion lokal.

Osteoartriti prek më shpesh gjunjët, ijet, kyçet e duarve dhe disa artikulacione të shtyllës kurrizore.

Për një përmbledhje të sëmundjeve të tjera të kyçeve, lexoni sëmundjet reumatizmale: llojet dhe simptomat.

A do të thotë osteoartriti se kockat fërkohen gjithmonë me njëra-tjetrën?

Jo. Ndryshimet e kërcit mund të variojnë nga të lehta në të avancuara. Fërkimi i drejtpërdrejtë i sipërfaqeve kockore mund të shfaqet në disa raste të rënda, por nuk përshkruan të gjithë pacientët.

Cilat janë simptomat e osteoartritit?

Dhimbja gjatë aktivitetit, ngurtësia pas pushimit dhe kufizimi i lëvizjes janë simptomat më të zakonshme. Intensiteti ndryshon nga personi në person.

• Dhimbja: shpesh përkeqësohet gjatë ecjes, ngjitjes së shkallëve ose përdorimit të kyçit.
• Ngurtësia: zakonisht zgjat pak pas zgjimit ose qëndrimit pa lëvizur.
• Kërcitja: mund të dëgjohet ose ndihet gjatë lëvizjes.
• Kufizimi i lëvizjes: disa aktivitete bëhen më të vështira.
• Ndjeshmëria: kyçi mund të dhembë gjatë prekjes ose ngarkesës.
• Ënjtja: mund të jetë e lehtë ose të shfaqet gjatë përkeqësimeve.
• Ndryshimet e formës së kyçit: në raste të avancuara mund të shfaqen deformime.

Si shfaqet osteoartriti i gjurit?

Shpesh shkakton dhimbje gjatë ecjes, ngritjes nga karrigia ose përdorimit të shkallëve. Mund të shoqërohet me kërcitje dhe vështirësi në përkuljen e gjurit.

Si shfaqet osteoartriti i ijeve?

Mund të shkaktojë dhimbje në ijë, pjesën e përparme të kofshës ose ndonjëherë në gju. Ecja dhe veshja e këpucëve mund të bëhen të vështira.

Si shfaqet osteoartriti i duarve?

Mund të prekë nyjet e gishtave dhe bazën e gishtit të madh, duke shkaktuar dhimbje, ngurtësi dhe vështirësi në kapjen e objekteve.

Cilët janë faktorët e rrezikut për osteoartritin?

Mosha, dëmtimet e mëparshme të kyçeve, mbipesha dhe faktorët anatomikë ose gjenetikë mund të rrisin rrezikun.

• Rritja e moshës.
• Mbipesha, veçanërisht për osteoartritin e gjurit.
• Lëndimet e mëparshme të meniskut, ligamenteve ose strukturave të tjera.
• Ngarkesat e përsëritura të caktuara në punë ose sport.
• Predispozicioni familjar.
• Ndryshimet në formën ose mekanikën e artikulacionit.
• Disa sëmundje metabolike ose artikulare që ndikojnë shëndetin e kyçeve.

A shkakton mbipesha osteoartrit?

Mbipesha rrit ngarkesën mbi kyçet që mbajnë peshën dhe lidhet edhe me faktorë metabolikë. Megjithatë, jo çdo person me mbipesha zhvillon osteoartrit.

A shkakton mosha osteoartrit te të gjithë?

Jo. Rreziku rritet me moshën, por osteoartriti nuk është pasojë e pashmangshme e plakjes.

Cili është dallimi midis osteoartritit dhe artritit reumatoid?

Osteoartriti është sëmundje e artikulacionit me ndryshime strukturore dhe biologjike, ndërsa artriti reumatoid është sëmundje inflamatore autoimune. Të dyja mund të shkaktojnë dhimbje dhe ënjtje, por trajtimet ndryshojnë.

Dallimet janë orientuese. Në disa raste simptomat mund të mbivendosen ose të dyja gjendjet mund të bashkëekzistojnë.

Lexoni edhe artriti reumatoid: simptomat dhe trajtimi.

Si diagnostikohet osteoartriti?

Osteoartriti diagnostikohet shpesh përmes historisë klinike dhe ekzaminimit fizik, pa qenë e nevojshme radiografia rutinore.

Sipas NICE, diagnoza klinike është zakonisht e përshtatshme tek personat 45 vjeç ose më të rritur që kanë dhimbje të kyçeve gjatë aktivitetit dhe nuk kanë ngurtësi mëngjesi ose ajo nuk zgjat më shumë se 30 minuta, nëse nuk ka shenja atipike.

Kur duhet radiografia?

Radiografia mund të jetë e dobishme kur diagnoza është e paqartë, ekziston dyshimi për sëmundje tjetër ose po planifikohet ndërhyrje e caktuar.

Gjetjet mund të përfshijnë ngushtimin e hapësirës artikulare, osteofitet dhe ndryshime në kockë. Ashpërsia e ndryshimeve radiografike nuk përputhet gjithmonë me intensitetin e dhimbjes.

Kur nevojitet MRI?

MRI nuk kërkohet zakonisht për osteoartritin tipik. Mund të përdoret në situata të përzgjedhura kur dyshohet dëmtim tjetër ose kërkohet informacion shtesë.

A ka analiza gjaku për artrozën?

Jo. Nuk ekziston analizë gjaku që konfirmon osteoartritin. ESR, CRP, RF dhe anti-CCP mund të kërkohen kur dyshohet artrit inflamator ose një diagnozë tjetër.

Kur analizohet lëngu sinovial?

Nëse një kyç fryhet papritur ose ekziston dyshim për infeksion apo artrit nga kristalet, mjeku mund të marrë lëng sinovial për analizë.

Për më shumë informacion, lexoni analizat reumatologjike dhe diagnostikimin e artritit.

Cilat ushtrime janë më të dobishme për osteoartritin?

Ushtrimet terapeutike të përshtatura janë trajtim bazë për osteoartritin. Ato mund të ulin dhimbjen dhe të përmirësojnë forcën, funksionin dhe cilësinë e jetës.

A është normale të dhembë pak në fillim?

Gjatë fillimit të një programi të ri mund të ketë parehati të lehtë. Kjo nuk do të thotë automatikisht se kyçi po dëmtohet. Megjithatë, dhimbja e fortë, ënjtja e re ose përkeqësimi i vazhdueshëm kërkojnë përshtatje të programit dhe vlerësim.

A është më mirë të pushoni plotësisht?

Pushimi i shkurtër mund të ndihmojë gjatë përkeqësimit të simptomave, por shmangia afatgjatë e aktivitetit mund të dobësojë muskujt dhe të ulë funksionin fizik.

Fizioterapisti mund të hartojë një plan të personalizuar. Për këshilla të tjera, lexoni aktivitetin fizik dhe stilin e jetesës për pacientët me sëmundje të kyçeve.

A ndihmon rënia në peshë për osteoartritin?

Po. Te personat me mbipeshë ose obezitet, ulja e peshës mund të përmirësojë dhimbjen dhe funksionin, veçanërisht në osteoartritin e gjurit.

Edhe reduktimet modeste mund të sjellin përfitime, ndërsa ulja e mëtejshme e peshës mund të ndihmojë më shumë tek disa pacientë.

Synoni ndryshime graduale dhe të qëndrueshme, duke kombinuar ushqyerjen e balancuar me ushtrime që mund t’i toleroni.

Dietat ekstreme ose suplementet për dobësim nuk janë trajtime të provuara për osteoartritin.

Cilat barna përdoren për dhimbjen e osteoartritit?

Barnat përdoren për lehtësimin e simptomave dhe për ta bërë më të lehtë aktivitetin fizik; ato nuk zëvendësojnë ushtrimet dhe menaxhimin e peshës.

1. Antiinflamatorët lokalë

Xhelet me antiinflamatorë josteroidë, si diklofenaku lokal, janë opsione të rëndësishme për osteoartritin e gjurit, nëse nuk ka kundërindikacione.

Ato veprojnë kryesisht në zonën ku aplikohen dhe zakonisht kanë ekspozim sistemik më të ulët sesa tabletat, por nuk janë plotësisht pa efekte anësore.

2. Antiinflamatorët oralë

Ibuprofeni, naprokseni dhe barna të tjera mund të zvogëlojnë dhimbjen, por duhen përdorur me kujdes.

Ato mund të rrisin rrezikun e ulçerës, gjakderdhjes gastrointestinale, dëmtimit të veshkave, rritjes së tensionit dhe ngjarjeve kardiovaskulare.

Nëse janë të përshtatshme, përdoren në dozën më të ulët efektive dhe për kohën më të shkurtër të nevojshme. Mjeku vlerëson edhe nevojën për mbrojtje të stomakut.

3. Paracetamoli

Paracetamoli ka përfitim të kufizuar për osteoartritin dhe nuk rekomandohet si trajtim rutinor nga NICE. Mund të konsiderohet vetëm në situata të caktuara për përdorim afatshkurtër.

Dozat e tepërta mund të shkaktojnë dëmtim serioz të mëlçisë.

4. Duloksetina

Duloksetina mund të konsiderohet për disa pacientë me dhimbje kronike nga osteoartriti, sidomos kur opsionet e tjera nuk mjaftojnë ose nuk tolerohen.

Ajo nuk është zgjedhja e parë për çdo pacient dhe kërkon vlerësim për efektet anësore, ndërveprimet dhe gjendjet shoqëruese.

5. A rekomandohen opioidet?

Opioidet e forta nuk rekomandohen për menaxhimin rutinor të osteoartritit. Përfitimet e tyre janë të kufizuara në krahasim me rreziqet, përfshirë varësinë, përgjumjen dhe rrëzimet.

A ndihmojnë injeksionet me kortizon ose acid hialuronik?

Injeksionet me kortikosteroid

Injeksionet brenda artikulacionit me kortikosteroid mund të japin lehtësim afatshkurtër të dhimbjes te pacientë të përzgjedhur.

Sipas NICE, lehtësimi zakonisht është i përkohshëm, rreth 2–10 javë. Injeksionet mund të konsiderohen kur trajtimet e tjera nuk mjaftojnë ose për të mbështetur fillimin e ushtrimeve terapeutike.

Duhet të diskutohen edhe rreziqet, si infeksioni i rrallë artikular, rritja e përkohshme e glukozës te pacientët me diabet dhe problemet nga injeksionet e përsëritura.

Injeksionet me acid hialuronik

Acidi hialuronik, i quajtur ndonjëherë injeksion “lubrifikues”, nuk rekomandohet nga NICE për menaxhimin e osteoartritit, për shkak të mungesës së përfitimit të mjaftueshëm dhe të qëndrueshëm.

Rekomandimet ndërmjet organizatave mund të ndryshojnë për përdorime specifike, por nuk duhet paraqitur si trajtim standard që rigjeneron kërcin.

A e rindërtojnë kërcin injeksionet?

Nuk ka prova bindëse se injeksionet rutinore me kortikosteroid ose acid hialuronik rindërtojnë kërcin e dëmtuar dhe shërojnë osteoartritin.

Kur nevojitet operacioni për osteoartritin?

Zëvendësimi i kyçit mund të konsiderohet kur dhimbja, ngurtësia ose kufizimi i funksionit ndikojnë ndjeshëm në jetën e përditshme dhe trajtimet jokirurgjikale janë të pamjaftueshme ose të papërshtatshme.

Operacionet më të njohura përfshijnë zëvendësimin e gjurit dhe të ijeve.

A duhet të jetë radiografia shumë e rëndë për operacion?

Vendimi nuk mbështetet vetëm te pamja radiografike. Mjeku vlerëson simptomat, funksionin, preferencat dhe gjendjen e përgjithshme.

A përjashtohet operacioni për shkak të moshës ose mbipeshës?

Jo automatikisht. Sipas NICE, mosha ose indeksi i masës trupore nuk duhet të përdoren si arsye të vetme për të refuzuar referimin për vlerësim kirurgjikal. Rreziqet individuale diskutohen me ekipin ortopedik.

Si të menaxhoni osteoartritin në jetën e përditshme?

Një plan i qëndrueshëm që kombinon aktivitetin, kontrollin e dhimbjes dhe përshtatjet praktike mund të përmirësojë funksionin.

• Lëvizni rregullisht, duke përshtatur ngarkesën me tolerancën tuaj.
• Ndani aktivitetet e vështira në periudha më të shkurtra.
• Mbani këpucë të përshtatshme dhe të qëndrueshme.
• Përdorni bastun nëse rekomandohet; për një këmbë të dhimbshme, zakonisht mbahet në dorën e kundërt.
• Shfrytëzoni ndihmën e fizioterapistit për forcimin e muskujve.
• Menaxhoni peshën kur është e nevojshme.
• Diskutoni me mjekun nëse dhimbja ju pengon gjumin ose aktivitetet.

A ndihmojnë kompresat e ngrohta ose të ftohta?

Ato mund të japin lehtësim të përkohshëm për disa pacientë. Përdorni një shtresë mbrojtëse dhe shmangni temperaturat ekstreme, sidomos nëse keni ndjeshmëri të ulur të lëkurës.

A e përkeqëson ecja artrozën?

Ecja e përshtatur zakonisht mund të jetë pjesë e një programi të dobishëm. Nëse aktiviteti shkakton dhimbje të fortë ose përkeqësim të qëndrueshëm, nevojitet ndryshim i ngarkesës dhe vlerësim.

Kur dhimbja e kyçeve kërkon kontroll urgjent?

Jo çdo përkeqësim i osteoartritit është urgjencë. Megjithatë, dhimbja e papritur ose simptomat e pazakonta nuk duhen interpretuar automatikisht si artrozë.