Çfarë është spondiloartriti (spondiloartropatia)?

Spondiloartriti është një familje sëmundjesh inflamatore që prekin shtyllën kurrizore, artikulacionet dhe entezat. Termi spondiloartropati përdoret ende, por spondiloartrit është term më i zakonshëm në udhëzimet moderne.

Entezat janë vendet ku tendinat, ligamentet ose struktura të tjera lidhen me kockën. Inflamacioni në këto vende quhet entezit.

Sëmundja mund të prekë shtyllën kurrizore dhe artikulacionet sakroiliake, të cilat lidhin pjesën e poshtme të shtyllës me legenin.

Megjithatë, disa pacientë kanë kryesisht simptoma në gjunjë, kyçet e këmbëve ose gishta, pa dhimbje të theksuar të shpinës.

Ndryshe nga ndryshimet degjenerative të lidhura me moshën, spondiloartriti është sëmundje inflamatore që shpesh fillon në moshë të re ose të mesme.

Lexoni edhe sëmundjet reumatizmale: llojet, simptomat dhe trajtimi.

Cilat janë llojet kryesore të spondiloartritit?

Spondiloartriti ndahet zakonisht sipas përfshirjes mbizotëruese në spondiloartrit aksial dhe periferik. Ekzistojnë gjithashtu diagnoza të veçanta brenda kësaj familjeje.

A janë spondiliti ankilozant dhe spondiloartriti e njëjta gjë?

Jo plotësisht. Spondiliti ankilozant është një formë e spondiloartritit aksial, por jo çdo pacient me spondiloartrit aksial ka spondilit ankilozant radiografik.

A mund të keni edhe formë aksiale edhe periferike?

Po. Tek disa pacientë bashkëekzistojnë inflamacioni i shtyllës kurrizore, artriti periferik dhe enteziti.

Cilat janë simptomat e spondiloartritit?

Simptomat kryesore mund të përfshijnë dhimbje inflamatore të shpinës, ngurtësi, ënjtje të kyçeve, dhimbje në thembra dhe lodhje.

• Dhimbje e vazhdueshme në pjesën e poshtme të shpinës ose vithe.
• Ngurtësi e mëngjesit që përmirësohet me lëvizje.
• Dhimbje që mund ta zgjojë pacientin gjatë natës.
• Dhimbje ose ënjtje e gjunjëve dhe kyçeve të këmbëve.
• Dhimbje në thembër nga enteziti.
• Ënjtje e plotë e një gishti, e quajtur daktilit.
• Lodhje dhe ulje e energjisë.
• Dhimbje ose kufizim i lëvizjes në ije.
• Shenja të psoriazës, inflamacionit të syrit ose sëmundjeve inflamatore të zorrëve.

Çfarë është enteziti?

Enteziti është inflamacioni në vendin ku një tendinë ose ligament lidhet me kockën.

Ai mund të shkaktojë dhimbje në pjesën e pasme të thembrës, te tendina e Akilit, ose në pjesën e poshtme të thembrës.

Dhimbja nuk do të thotë gjithmonë entezit inflamator, pasi në të njëjtat zona mund të shfaqen edhe probleme mekanike.

Çfarë është daktiliti?

Daktiliti është ënjtja e një gishti të tërë të dorës ose këmbës, shpesh me pamje si sallam.

Mund të shfaqet në artritin psoriatik dhe në disa forma të tjera të spondiloartritit.

Si dallohet dhimbja inflamatore e shpinës nga dhimbja mekanike?

Dhimbja inflamatore e shpinës shpesh fillon gradualisht, përmirësohet me aktivitetin fizik dhe mund të përkeqësohet gjatë pushimit ose natën.

Megjithatë, vetëm modeli i dhimbjes nuk mjafton për të vendosur diagnozën.

Kur duhet të dyshoni për spondiloartrit aksial?

Kur dhimbja e mesit fillon përpara moshës 45 vjeç, zgjat më shumë se tre muaj dhe shoqërohet me karakteristika inflamatore, reumatologu mund të vlerësojë mundësinë e spondiloartritit aksial.

Dyshimi forcohet nga historia familjare, psoriaza, enteziti, daktiliti, uveiti ose sëmundjet inflamatore të zorrëve.

Çfarë e shkakton spondiloartritin?

Shkaku i saktë nuk është plotësisht i njohur. Spondiloartriti lidhet me ndërveprimin midis predispozicionit gjenetik, sistemit imunitar dhe faktorëve të tjerë.

Roli i HLA-B27

HLA-B27 është një marker gjenetik i lidhur me disa forma të spondiloartritit, veçanërisht me spondiloartritin aksial.

Megjithatë, shumë njerëz që kanë HLA-B27 nuk zhvillojnë kurrë spondiloartrit.

Historia familjare

Prania e spondiloartritit ose sëmundjeve të lidhura në familje mund të rrisë dyshimin klinik.

A shkaktohet nga qëndrimi i keq i trupit?

Jo. Qëndrimi i keq ose ngarkesa mekanike mund të ndikojnë në dhimbjen e shpinës, por nuk konsiderohen shkaku kryesor i spondiloartritit inflamator.

Si diagnostikohet spondiloartriti?

Diagnoza vendoset nga reumatologu duke kombinuar simptomat, ekzaminimin fizik, analizat laboratorike dhe imazherinë.

Mjeku vlerëson historinë e dhimbjes së shpinës, përfshirjen e kyçeve, entezitin dhe shenjat që mund të lidhen me sytë, lëkurën ose zorrët.

Çfarë kontrollohet gjatë vizitës?

• Lëvizshmëria e shtyllës kurrizore.
• Dhimbja ose kufizimi në artikulacionet sakroiliake.
• Lëvizshmëria dhe funksioni i ijeve.
• Enjtja e kyçeve periferike.
• Dhimbja në vendet e entezave.
• Shenjat e psoriazës dhe ndryshimeve të thonjve.
• Historia e uveitit dhe e sëmundjeve inflamatore të zorrëve.

A mjafton një analizë gjaku?

Jo. Spondiloartriti nuk diagnostikohet me një analizë të vetme gjaku.

Një rezultat pozitiv ose negativ interpretohet në lidhje me pamjen klinike.

Për analizat e përdorura në reumatologji, lexoni analizat reumatologjike dhe diagnostikimin e sëmundjeve reumatizmale.

Çfarë tregojnë HLA-B27, CRP dhe ESR?

A e përjashton HLA-B27 negativ spondiloartritin?

Jo. Spondiloartriti aksial mund të shfaqet edhe te personat me HLA-B27 negativ.

A duhet testuar HLA-B27 te çdo person me dhimbje mesi?

Jo. Analiza ka më shumë vlerë kur historia klinike sugjeron spondiloartrit. Nuk është një test universal për çdo dhimbje mekanike të shpinës.

A mund të jenë ESR dhe CRP normale?

Po. Vlerat normale nuk e përjashtojnë spondiloartritin aktiv.

Çfarë tregojnë radiografia dhe rezonanca magnetike (MRI)?

Imazheria ndihmon në vlerësimin e artikulacioneve sakroiliake dhe shtyllës kurrizore, por zgjedhja e ekzaminimit varet nga dyshimi klinik.

Radiografia e artikulacioneve sakroiliake

Radiografia mund të tregojë ndryshime strukturore karakteristike të sakroiliitit të vendosur prej kohësh.

Megjithatë, në fazat e hershme mund të mos ketë ndryshime të dukshme.

Rezonanca magnetike (MRI)

MRI mund të identifikojë inflamacion aktiv në artikulacionet sakroiliake edhe kur radiografia nuk tregon ndryshime karakteristike.

Në dyshimin për spondiloartrit aksial përdoren protokolle të përshtatshme për vlerësimin e inflamacionit.

A e përjashton MRI normale sëmundjen?

Jo gjithmonë. Interpretimi varet nga simptomat, koha e ekzaminimit, protokolli dhe vlerësimi specialistik.

Kur dyshimi klinik mbetet i lartë, reumatologu mund të kërkojë rishikim specialistik të imazheve ose ndjekje të mëtejshme.

A duhet rezonancë për çdo dhimbje mesi?

Jo. Shumica e dhimbjeve të zakonshme të mesit nuk kërkojnë automatikisht MRI. Ekzaminimi zgjidhet sipas simptomave dhe shenjave që sugjerojnë një diagnozë të caktuar.

Si dallohet spondiloartriti nga artriti reumatoid dhe osteoartriti?

Spondiloartriti, artriti reumatoid dhe osteoartriti kanë mekanizma dhe modele klinike të ndryshme.

Këto dallime janë orientuese. Për vendosjen e diagnozës duhet vlerësuar pacienti në tërësi.

Për më shumë informacion, lexoni artriti reumatoid: simptomat dhe trajtimi.

Si trajtohet spondiloartriti?

Trajtimi synon kontrollin e inflamacionit, zvogëlimin e dhimbjes, ruajtjen e lëvizshmërisë dhe parandalimin e komplikacioneve.

Plani përcaktohet sipas formës aksiale ose periferike, aktivitetit të sëmundjes, manifestimeve jashtë kyçeve dhe rreziqeve individuale.

1. Antiinflamatorët josteroidë (AIJS)

AIJS, si naprokseni, ibuprofeni ose barna të tjera të grupit, përdoren shpesh si trajtim i parë farmakologjik për simptomat e spondiloartritit aksial.

Ato mund të lehtësojnë dhimbjen dhe ngurtësinë, por kërkojnë kujdes për shkak të rrezikut të gjakderdhjes gastrointestinale, dëmtimit renal, rritjes së tensionit dhe problemeve kardiovaskulare.

Mjeku zgjedh barin, dozën dhe kohëzgjatjen duke peshuar përfitimet dhe rreziqet.

2. Barnat biologjike

Nëse sëmundja aksiale mbetet aktive pavarësisht trajtimit të përshtatshëm, reumatologu mund të vlerësojë përdorimin e terapive biologjike.

Grupet kryesore përfshijnë:

• Frenuesit TNF, si adalimumabi dhe barna të tjera të kësaj klase.
• Frenuesit IL-17, si sekukinumabi dhe barna të tjera të miratuara për indikacione përkatëse.

Zgjedhja ndikohet edhe nga psoriaza, uveiti, sëmundjet inflamatore të zorrëve, infeksionet dhe sëmundjet shoqëruese.

3. Frenuesit JAK

Frenuesit JAK janë barna sintetike të synuara që mund të përdoren në pacientë të përzgjedhur, sipas indikacionit dhe disponueshmërisë.

Ato kanë paralajmërime të rëndësishme për infeksione serioze, trombozë, ngjarje kardiovaskulare dhe rreziqe të tjera. Vendimi kërkon vlerësim specialistik.

4. A ndihmon metotreksati për shtyllën kurrizore?

Metotreksati dhe DMARD-et e tjera konvencionale nuk rekomandohen si trajtim për përfshirje thjesht aksiale të spondiloartritit.

Në raste me artrit periferik, disa DMARD konvencionale, sidomos sulfasalazina, mund të kenë rol sipas diagnozës.

5. Po kortikosteroidet?

Injeksionet lokale me kortikosteroid mund të përdoren për probleme të caktuara periferike në pacientë të përzgjedhur.

Kortikosteroidet sistemike afatgjata nuk rekomandohen si trajtim rutinor i përfshirjes thjesht aksiale.

6. Kur nevojitet operacion?

Kirurgjia nuk është trajtimi i zakonshëm për spondiloartritin.

Në raste të caktuara mund të nevojitet zëvendësimi i ijeve kur ka dëmtim të rëndë, ose kirurgji e specializuar për deformime të rënda dhe komplikacione të tjera.

Ndërhyrjet në shtyllën kurrizore kanë rreziqe të veçanta dhe kërkojnë vlerësim nga një ekip me përvojë.

A ndihmojnë ushtrimet dhe fizioterapia?

Po. Aktiviteti fizik dhe fizioterapia janë pjesë e rëndësishme e menaxhimit të spondiloartritit aksial.

Ato mund të ndihmojnë në ruajtjen e qëndrimit të trupit, lëvizshmërisë, forcës muskulore dhe funksionit të përditshëm.

Çfarë ushtrimesh mund të rekomandohen?

• Ushtrime për lëvizshmërinë e shtyllës kurrizore.
• Shtrirje të kontrolluara.
• Ushtrime për forcimin e muskujve.
• Ecje dhe aktivitete aerobike të përshtatura.
• Ushtrime për qëndrimin e trupit.
• Ushtrime për lëvizshmërinë e kraharorit dhe frymëmarrjen.

A ndihmon noti?

Noti dhe ushtrimet në ujë mund të jenë alternativa të dobishme për disa pacientë, në varësi të lëvizshmërisë dhe gjendjes së tyre.

A duhet ushtruar gjatë përkeqësimit?

Aktiviteti mund të përshtatet përkohësisht. Shmangni ushtrimet e rënda që shtojnë dhimbjen dhe konsultohuni me fizioterapistin ose reumatologun për një plan të sigurt.

Pacientët me shtyllë shumë të ngurtësuar ose osteoporozë duhet të shmangin manipulimet e forta të shtyllës, për shkak të rrezikut të dëmtimit.

Lexoni edhe ushtrimet, ushqyerjen dhe menaxhimin e simptomave reumatizmale.

Cilat organe të tjera mund të preken nga spondiloartriti?

Përveç kyçeve dhe shtyllës kurrizore, spondiloartriti mund të shoqërohet me probleme të syve, lëkurës, zorrëve dhe komplikacione të tjera.

Uveiti anterior akut

Uveiti është inflamacion brenda syrit. Mund të shkaktojë skuqje, dhimbje, ndjeshmëri ndaj dritës dhe turbullim të shikimit.

Ky është një komplikacion që kërkon kontroll okulistik urgjent, zakonisht po atë ditë.

Psoriaza

Disa pacientë kanë njolla të kuqe me luspa në lëkurë ose ndryshime të thonjve.

Kjo mund të sugjerojë artrit psoriatik ose lidhje me një spondiloartrit tjetër.

Sëmundjet inflamatore të zorrëve

Spondiloartriti mund të lidhet me sëmundjen Crohn ose kolitin ulceroz.

Diarreja e vazhdueshme, gjaku në jashtëqitje, dhimbjet e barkut ose humbja e pashpjeguar e peshës kërkojnë vlerësim mjekësor.

Ngurtësimi i shtyllës dhe frakturat

Në format e avancuara mund të shfaqet ngurtësim i konsiderueshëm i shtyllës dhe rritje e rrezikut për fraktura.

Tek pacientët me shtyllë të ankilozuar, edhe një traumë relativisht e vogël mund të shkaktojë dëmtim serioz që kërkon vlerësim urgjent.

A mund të ndikojë në frymëmarrje?

Ngurtësimi i shtyllës dhe i strukturave të kraharorit mund të kufizojë zgjerimin e kafazit të kraharorit në disa raste të avancuara.

Vështirësia në frymëmarrje nuk duhet t’i atribuohet automatikisht spondiloartritit, sepse mund të ketë shkaqe të tjera që kërkojnë vlerësim.

Kur duhet të konsultoheni me reumatologun?

Kërkoni vlerësim kur dhimbja e shpinës është e vazhdueshme dhe ka karakteristika inflamatore, veçanërisht nëse ka filluar në moshë të re.

Konsulta është e rëndësishme nëse keni:

• Dhimbje mesi për më shumë se tre muaj, me fillim përpara moshës 45 vjeç.
• Ngurtësi të zgjatur në mëngjes.
• Dhimbje që përmirësohet me lëvizje dhe jo me pushim.
• Entezit ose daktilit të përsëritur.
• Psoriazë me dhimbje ose ënjtje kyçesh.
• Histori uveiti ose sëmundjeje inflamatore të zorrëve.
• Familjarë me spondiloartrit.

A duhet të prisni derisa HLA-B27 të dalë pozitiv?

Jo. Dyshimi klinik është arsye për vlerësim, edhe kur HLA-B27 është negativ dhe analizat e inflamacionit janë normale.

Çfarë duhet të merrni në konsultë?

Merrni një përshkrim të simptomave, analizat ekzistuese, radiografitë ose MRI, listën e barnave dhe historinë e problemeve të syve, lëkurës ose zorrëve.

Cilat shenja kërkojnë ndihmë urgjente?