Cfare eshte katarakta apo perdja e syrit?

Thjerreza natyrale ndodhet brenda syrit dhe normalisht eshte transparente. Ajo ndihmon ne fokusimin e drites mbi retine.

Tek katarakta, struktura dhe proteinat e thjerrezes ndryshojne gradualisht dhe ajo behet me pak transparente.

Si pasoje:

• drita kalon me veshtiresi;
• drita mund te shperndahet ne menyre jo normale;
• imazhi humbet kontrast dhe qartesi;
• ngjyrat mund te duken me pak te gjalla.

Katarakta mund te shfaqet ne nje ose ne te dy syte, por nuk “kalon” nga nje sy tek tjetri.

Pse formohet katarakta?

Shkaku me i zakonshem jane ndryshimet qe ndodhin ne thjerreze me rritjen e moshes.

Faktore te tjere qe mund te rrisin riskun perfshijne:

• diabetin;
• histori familjare te kataraktes;
• duhanin;
• konsum te tepert te alkoolit;
• ekspozim afatgjate ndaj rrezatimit ultraviolet;
• trauma te syrit;
• operacione te meparshme okulare;
• perdorim te zgjatur te kortikosteroideve;
• disa forma rrezatimi;
• disa semundje inflamatore okulare.

Katarakta mund te shfaqet gjithashtu tek femijet. Disa femije lindin me katarakte, ndersa tek te tjere ajo zhvillohet me vone.

Cilat jane llojet kryesore te kataraktes?

Shume paciente kane kombinim te me shume se nje lloji.

Cilat jane simptomat e kataraktes?

Simptomat e zakonshme perfshijne:

• shikim te turbullt ose te mjegullt;
• ngjyra qe duken me te zbehta ose me te verdha;
• glare nga dielli ose dritat;
• halos rreth dritave;
• veshtiresi ne drejtimin e automjetit naten;
• nevoje per me shume drite gjate leximit;
• ndryshime te shpeshta te recetes se syzeve;
• ulje te kontrastit;
• shikim te dyfishte ne nje sy ne disa raste.

A shkakton katarakta dhimbje?

Katarakta e zakonshme e lidhur me moshen zakonisht nuk shkakton dhimbje, skuqje ose inflamacion akut.

Nese keni dhimbje te forte, sy te kuq ose humbje te papritur te shikimit, duhet kerkuar nje diagnoze tjeter.

Si diagnostikohet katarakta?

Diagnoza vendoset me ekzaminim okulistik.

Vleresimi mund te perfshije:

• matjen e mprehtesise vizive;
• refraksionin dhe kontrollin e syzeve;
• ekzaminim me slit lamp;
• zgjerimin e pupiles per te kontrolluar retinen dhe nervin optik;
• matjen e presionit intraokular;
• teste shtese kur ka semundje te tjera okulare.

Nuk ka nje rekomandim universal qe cdo person duhet te kontrollohet per katarakte saktesisht nga mosha 40 vjec. Intervali i kontrollit varet nga mosha, simptomat, diabeti, historia familjare dhe faktoret e tjere te riskut.

Per rekomandime me te gjera mund te lexoni si te kujdeseni per syte dhe kur duhet kontroll okulistik.

Kur duhet operuar katarakta?

Prania e nje katarakte nuk do te thote automatikisht se duhet operacion menjehere.

Ne fazat e hershme mund te ndihmojne:

• syze me recete te perditesuar;
• ndricim me i mire;
• zmadhim i shkrimit;
• reduktimi i glare;
• pershtatje te aktiviteteve.

Kirurgjia zakonisht merret ne konsiderate kur katarakta fillon te pengoje aktivitetet qe kane rendesi per personin, si:

• drejtimi i automjetit;
• leximi;
• puna;
• levizja e sigurt;
• shikimi i televizorit;
• aktivitetet e perditshme.

Ne disa raste nuk eshte mire te shtyhet pafundesisht, sepse nje katarakte shume e dendur mund ta beje nderhyrjen me komplekse ose mund te pengoje kontrollin dhe trajtimin e retines.

Si behet operacioni i kataraktes?

Ne kirurgjine moderne, thjerreza e turbulluar hiqet dhe zevendesohet me nje lente artificiale transparente.

Nje teknike shume e perdorur quhet phacoemulsification.

Ne menyre te thjeshtuar:

1. Behet nje prerje e vogel ne sy.
2. Thjerreza e turbulluar copetohet dhe hiqet.
3. Kapsula e thjerrezes ruhet sa here qe eshte e mundur.
4. Brenda saj vendoset lentja intraokulare artificiale.

Operacioni zakonisht kryhet me anestezi lokale ose pika anestetike dhe ne shumicen e rasteve pacienti kthehet ne shtepi po ate dite.

Cfare eshte lentja intraokulare?

Lentja intraokulare, ose IOL, eshte lentja artificiale qe vendoset brenda syrit pasi hiqet katarakta.

Para operacionit behen matje te syrit, te quajtura biometria, per te zgjedhur fuqine e lentes.

Ne varesi te syrit dhe nevojave mund te diskutohen lloje te ndryshme lentesh dhe objektiva refraktive.

Disa lente mund te korrigjojne edhe astigmatizmin, por jo cdo lente eshte e pershtatshme per cdo pacient.

Edhe pas nje operacioni shume te suksesshem mund te nevojiten syze per lexim, distance ose detyra specifike.

Cfare duhet te dije nje person me diabet?

Diabeti lidhet me risk me te larte per zhvillimin e kataraktes dhe ajo mund te shfaqet ne moshe me te re.

Por tek nje person me diabet, ulja e shikimit mund te vije edhe nga:

• retinopatia diabetike;
• edema makulare diabetike;
• ndryshimet e perkohshme te dioptrise nga glukoza;
• glaukoma;
• katarakta.

Prandaj eshte e rendesishme te vleresohet retina dhe makula para operacionit kur kjo eshte e nevojshme.

Per me shume informacion mund te lexoni si ndikon diabeti tek syte, retinopatia dhe edema makulare.

Per nje pasqyre me te gjere mund te lexoni edhe komplikacionet e diabetit, perfshire semundjet diabetike te syrit.

Si eshte rikuperimi pas operacionit?

Shume paciente vene re permiresim te shikimit brenda disa ditesh, por stabilizimi dhe sherimi vazhdojne per disa jave.

Pas operacionit mund te jete normale perkohesisht te kete:

• turbullim te lehte;
• ndjesi rere ose irritim;
• lotim;
• ndjeshmeri me te madhe ndaj drites;
• ngjyra qe duken me te ndritshme.

Duhet te perdorni pikat sipas udhezimit dhe te ndiqni kufizimet qe ju jep kirurgu.

Koha e rikuperimit nuk eshte e njejte per te gjithe dhe nuk duhet paraqitur si nje afat fiks prej 8 javesh.

Pas operacionit zakonisht duhet:

• te mos ferkoni syrin;
• te perdorni pikat sipas recetes;
• te ndiqni kontrollet;
• te pyesni kirurgun kur mund te drejtoni automjetin;
• te ndiqni udhezimet per larjen, sportin, notin dhe aktivitetin fizik.

Cilat jane rreziqet e operacionit te kataraktes?

Kirurgjia e kataraktes ka shkalle te larte suksesi, por asnje operacion nuk eshte pa rrezik.

Komplikacionet e mundshme perfshijne:

• infeksion brenda syrit;
• inflamacion;
• rritje ose ulje jonormale te presionit intraokular;
• edeme makulare;
• carje te kapsules se pasme gjate operacionit;
• shkeputje te retines;
• problem me pozicionin e lentes intraokulare;
• rezultat refraktiv qe kerkon syze ose korrigjim shtese;
• ne raste te rralla, humbje serioze te shikimit.

Risku individual ndryshon sipas gjendjes se syrit, miopise se larte, diabetit, glaukomes, semundjeve te retines, operacioneve te meparshme dhe faktoreve te tjere.

Cfare eshte “katarakta sekondare” pas operacionit?

Pas operacionit, katarakta origjinale nuk rritet perseri sepse thjerreza natyrale eshte hequr.

Megjithate, muaj ose vite me vone, kapsula e pasme qe mban lentjen artificiale mund te turbullohet.

Kjo quhet:

• posterior capsule opacification;
• PCO;
• ose ne gjuhen e perditshme “katarakte sekondare”.

Mund te shkaktoje:

• shikim te turbullt perseri;
• glare;
• ulje kontrasti;
• veshtiresi ne lexim.

Nuk eshte nje katarakte e re.

Zakonisht trajtohet me nje procedure te shkurter laser, te quajtur Nd:YAG laser capsulotomy, e cila krijon nje hapje ne kapsulen e turbulluar.

A mund te parandalohet katarakta?

Nuk mund te parandalohet plotesisht katarakta e lidhur me moshen.

Megjithate, disa masa mund te zvogelojne faktore te modifikueshem risku:

• mos pirja e duhanit;
• mbrojtja nga UV me syze qe bllokojne UVA dhe UVB;
• kontrolli i diabetit;
• mbrojtja e syve nga trauma;
• perdorimi i kortikosteroideve vetem kur jane te indikuara dhe nen monitorim.

Nuk ka evidence qe suplementet, pikat ose ushqimet e reklamuara si “kunder kataraktes” mund ta pastrojne perseri nje thjerreze te turbulluar.

Per masa me te gjera parandaluese mund te lexoni udhezuesin per kujdesin dhe mbrojtjen e syve.

Per informacion mbi semundje te tjera okulare mund te lexoni edhe semundjet e syve, simptomat dhe shenjat alarmuese.