Poliomieliti: Simptomat, Paraliza, Trajtimi dhe Vaksina
SHËNDETI A–Z · INFEKSIONET VIRALE
Poliomieliti: simptomat, paraliza, trajtimi dhe vaksina
Poliomieliti është infeksion nga poliovirusi, që zakonisht nuk shkakton simptoma, por në raste të rralla mund të japë paralizë të pakthyeshme. Dobësia e papritur muskulore është shenjë urgjence. Vaksinimi është mbrojtja më e rëndësishme.
Poliovirusi mund të transmetohet edhe nga persona që nuk e dinë se janë infektuar. Njohja e simptomave dhe njoftimi i shpejtë i shëndetit publik ndihmojnë në parandalimin e përhapjes.
Tre mesazhe kryesore
- • Shumica e infeksioneve janë pa simptoma. Një person mund të transmetojë virusin edhe pa u ndier i sëmurë.
- • Paraliza e papritur kërkon urgjencë. Dobësia e shpejtë e gjymtyrëve ose vështirësia në frymëmarrje kërkon ndihmë të menjëhershme.
- • Vaksinimi parandalon poliomielitin. Kontrolloni plotësimin e dozave sipas kalendarit kombëtar.
Çfarë është poliomieliti?
Poliomieliti (polio) është infeksion shumë ngjitës i shkaktuar nga poliovirusi, një enterovirus me tre serotipe. Shumica e personave nuk kanë simptoma. Virusi shumëzohet në fyt dhe në zorrë dhe, rrallë, mund të prekë sistemin nervor duke shkaktuar paralizë. Një infeksion pa simptoma mund të transmetohet.
Si përhapet poliovirusi dhe kush është në rrezik?
Rruga kryesore është fekalo-orale: duar, ujë ose ushqime të kontaminuara me jashtëqitje. Transmetimi përmes sekrecioneve të gojës/fytit është gjithashtu i mundur. Fëmijët nën 5 vjeç preken shpesh, por çdo person i pavaksinuar ose me vaksinim jo të plotë mund të infektohet. Rreziku shtohet me higjienë dhe mbulim vaksinal të pamjaftueshëm dhe udhëtime në zona me qarkullim poliovirusi.
Cilat janë simptomat e poliomielitit?
Rreth një në katër persona të infektuar shfaqin temperaturë, dhimbje fyti, dhimbje koke, lodhje, të përziera ose dhimbje barku për disa ditë. Një numër më i vogël zhvillon meningjit jo-bakterial, ndërsa më pak se 1% zhvillon dobësi ose paralizë. Jo çdo dhimbje muskulore nënkupton polio.
| Forma | Shenjat | Rëndësia |
|---|---|---|
| Infeksion pa simptoma | Pa shenja të dukshme | Shumica e rasteve |
| Sëmundje e lehtë | Ethe, dhimbje fyti, lodhje | Zakonisht kalon |
| Meningjit jo-paralitik | Dhimbje koke, ngurtësim qafe | Kërkon vlerësim urgjent |
| Polio paralitik | Dobësi/paralizë e dobët, reflekse të ulura | Urgjencë mjekësore |
Kur shkakton polio paralizë?
Poliomieliti paralitik mund të shkaktojë paralizë të dobët (flaccid), shpesh asimetrike, me ulje ose mungesë të reflekseve, zakonisht në këmbë. Mund të prekë muskujt e frymëmarrjes ose gëlltitjes. OBSH vlerëson se afërsisht 1 në 200 infeksione shkakton paralizë të pakthyeshme. Shfaqja e dobësisë së papritur kërkon urgjencë, pavarësisht shkakut të mundshëm.
Kur duhet të shkoni menjëherë në urgjencë?
- • Dobësi ose paralizë e papritur, sidomos në një gjymtyrë.
- • Vështirësi në frymëmarrje ose gëlltitje.
- • Përkeqësim neurologjik i shpejtë ose humbje e reflekseve.
Këto shenja kanë edhe shkaqe të tjera serioze. Mos prisni përgjigje nga formulari online.
Si diagnostikohet poliomieliti?
Mjeku shqyrton shenjat neurologjike, historinë e vaksinimit dhe udhëtimet. Kur dyshohet polio, kontaktohet menjëherë shëndeti publik dhe koordinohen analizat në laboratorë të specializuar. Mostrat e feçeve janë thelbësore; zakonisht merren dy mostra të paktën 24 orë larg, sa më shpejt dhe idealisht brenda 14 ditëve të para nga fillimi i paralizës. Sipas protokollit merren edhe mostra nga fyti. PCR dhe sekuencimi identifikojnë virusin dhe prejardhjen e tij. Analiza negative e likidit cerebrospinal nuk e përjashton polion. MRI mund të ndihmojë për diagnozat alternative.
Si trajtohet poliomieliti?
Nuk ka terapi specifike që eliminon poliovirusin ose kthen me siguri paralizën e shkaktuar. Trajtimi është mbështetës: kontroll i dhimbjes, kujdes për lëngjet dhe ushqyerjen, fizioterapi dhe rehabilitim, si dhe mbështetje respiratore në format e rënda. Për rastet e dyshuara kërkohet vlerësim spitalor dhe këshillim me infektologun, neurologun dhe shëndetin publik. Antibiotikët nuk trajtojnë poliovirusin.
Vaksinimi: IPV dhe OPV
IPV është vaksinë me virus të inaktivuar, jepet me injeksion dhe nuk shkakton polio nga vaksina. OPV është vaksinë orale me virus të gjallë të dobësuar që ndihmon në ndërprerjen e transmetimit intestinal; në kushte të mbulimit të ulët vaksinal, shumë rrallë viruset vaksinale mund të ndryshojnë dhe të qarkullojnë si poliovirus i derivuar nga vaksina (cVDPV). Për këtë arsye programet zgjedhin IPV dhe/ose OPV sipas situatës epidemiologjike. Skema për Shqipërinë duhet konfirmuar në kalendarin aktual të ISHP-së. Vaksinimi sipas programit kombëtar është masa më e rëndësishme parandaluese.
Parandalimi dhe shëndeti publik
Përveç vaksinimit: lani duart me ujë dhe sapun, përdorni ujë të sigurt, mbani higjienën e tualeteve dhe ushqimit. Paraliza akute e dobët e pashpjeguar duhet raportuar urgjentisht sipas procedurave të shëndetit publik për të mundësuar hetimin, gjurmimin dhe masat e kontrollit. Polio nga virusi i egër dhe poliovirusi i derivuar nga vaksina janë kategori të dallueshme dhe kërkojnë identifikim laboratorik.
Sindroma post-polio dhe pasojat afatgjata
Disa persona që kanë kaluar poliomielit paralitik mund të përjetojnë pas shumë vitesh lodhje, dobësi të re muskulore dhe dhimbje: kjo quhet sindroma post-polio. Nuk është infeksion i ri dhe nuk do të thotë se personi po e transmeton virusin. Lexoni artikullin e veçantë për sindromën post-polio.
Pyetjet më të shpeshta (FAQ)
A është poliomieliti ende problem shëndetësor?
Po. Transmetimi vazhdon në disa zona dhe importimi është i mundur; vaksinimi dhe mbikëqyrja mbeten të nevojshme.
A preken vetëm fëmijët?
Jo. Çdo person pa imunitet të mjaftueshëm mund të infektohet, megjithëse fëmijët e vegjël kanë rrezik të veçantë.
A kanë simptoma të gjithë të infektuarit?
Jo. Shumica e infeksioneve janë pa simptoma.
Sa kohë zgjat inkubacioni?
Shenjat e lehta mund të shfaqen pas disa ditësh; paraliza zakonisht zhvillohet rreth 7–21 ditë pas infektimit, me variacion.
Cilat janë shenjat alarmante?
Dobësi e papritur e gjymtyrës, humbje e reflekseve, vështirësi në gëlltitje ose frymëmarrje kërkojnë urgjencë.
A shkakton çdo poliovirus paralizë?
Jo. Paraliza është e rrallë krahasuar me infeksionet pa simptoma.
A ka ilaç që e shëron polion?
Nuk ka kurë specifike antivirale; kujdesi mbështetës dhe rehabilitimi janë të rëndësishëm.
A janë IPV dhe OPV e njëjta vaksinë?
Jo. IPV përmban virus të inaktivuar dhe jepet me injeksion; OPV jepet nga goja dhe përmban virus të gjallë të dobësuar.
A mund të shkaktojë IPV poliomielit?
Jo, IPV nuk përmban virus që mund të shumëzohet.
Çfarë është poliovirusi i derivuar nga vaksina?
Është virus i lidhur me një shtam vaksinal oral që ka pësuar ndryshime gjatë qarkullimit të zgjatur, sidomos në popullata me vaksinim të ulët.
Cilat analiza konfirmojnë infeksionin?
Mostrat e feçeve, me analiza molekulare/virologjike në laboratorë të specializuar, janë kryesoret.
A është sindroma post-polio ngjitëse?
Jo. Ajo është pasojë e vonshme te disa të mbijetuar dhe nuk është infeksion i ri.
A duhet njoftuar shëndeti publik për rastet e dyshuara?
Po. Dyshimi për poliomielit ose paralizë akute të dobët duhet vlerësuar dhe raportuar urgjentisht sipas protokolleve lokale.
Si mund të mbrohen familjet?
Me vaksinim të plotë sipas kalendarit kombëtar, higjienë të duarve, ujë të sigurt dhe respektim të udhëzimeve të shëndetit publik.
Artikuj të lidhur
Referenca mjekësore
Keni pyetje jo urgjente për poliomielitin ose vaksinimin? Bëj një pyetje. Në rast paralize ose dobësie të papritur, kërkoni urgjencën.
