Cfare eshte fruthi?

Fruthi eshte nje infeksion akut viral shume ngjites qe prek fillimisht rruget e frymemarrjes dhe me pas mund te perfshije te gjithe organizmin.

Nuk eshte thjesht nje semundje qe shkakton rash ne lekure. Tek disa persona mund te shkaktoje pneumoni, dehidrim, infeksione te veshit, encefalit dhe komplikacione te tjera serioze.

Per udhezuesin e plote mbi semundjen lexoni Fruthi: simptomat, diagnoza dhe komplikacionet .

Cilat jane shenjat e para te fruthit?

Simptomat zakonisht fillojne rreth 7-14 dite pas infektimit, megjithese intervali mund te ndryshoje.

Shenjat tipike jane:

• temperature e larte;
• kolle;
• rrjedhje hundesh;
• sy te skuqur dhe te perlotur;
• lodhje dhe gjendje e keqe e pergjithshme.

Njollat e Koplikut

Dy ose tre dite pas fillimit te simptomave mund te shfaqen pika shume te vogla te bardha ne pjesen e brendshme te faqeve. Ato njihen si njollat e Koplikut dhe jane karakteristike per fruthin.

Si duket rash-i i fruthit?

Rash-i zakonisht shfaqet disa dite pas fillimit te temperatures, kolles dhe rrjedhjes se hundeve.

Zakonisht fillon ne fytyre, shpesh prane vijes se flokeve dhe pas vesheve, dhe me pas perhapet:

• ne qafe;
• ne trung;
• ne krahe;
• ne kembe.

Lezionet jane zakonisht njolla dhe papula te kuqe ose me ngjyre me te erret sipas tonit te lekures dhe mund te bashkohen ne zona me te medha.

A le fruthi shenja ne lekure?

Zakonisht jo.

Rash-i tipik i fruthit zbehet gradualisht dhe zakonisht nuk le cikatrice permanente.

Gjate fazes se sherimit mund te mbetet perkohesisht:

• ngjyrosje me e erret ose kafe e lekures;
• luspezim shume i imet;
• ndryshim i perkohshem i ngjyres se lekures.

Keto ndryshime zakonisht permiresohen vetvetiu.

A duhet perdorur hydrocortisone?

Jo rutine.

Kortikosteroidet lokale nuk jane trajtim standard i rash-it te fruthit. Mos perdorni hydrocortisone ose steroid tjeter pa arsye specifike dhe udhezim mjekesor.

A mund te lahet femija?

Po, larja normale dhe e bute nuk e perhap fruthin neper lekure.

Perdorni uje me temperature te rehatshme dhe mos e ferkoni fort lekuren.

Si perhapet fruthi?

Fruthi transmetohet kryesisht nepermjet ajrit kur nje person i infektuar:

• merr fryme;
• flet;
• kollitet;
• teshtin.

Virusi eshte aq ngjites sa mund te qendroje aktiv ne ajer ne nje ambient per deri rreth dy ore pasi personi i infektuar largohet.

Prandaj nuk eshte e nevojshme qe personi i shendetshem te kete prekur direkt pacientin per t’u ekspozuar.

Sa kohe mund ta transmetoje fruthin nje person?

Ne rastet tipike, personi konsiderohet ngjites nga:

4 dite para fillimit te rash-it deri 4 dite pas fillimit te rash-it.

Dita kur fillon rash-i konsiderohet dita zero.

Si mund te mbroheni nga fruthi?

Masa me efektive eshte vaksinimi me vaksine qe permban komponentin kunder fruthit, zakonisht MMR, e cila mbron kunder:

• fruthit;
• parotitit ose shytave;
• rubeoles.

Per mbrojtje te plote zakonisht nevojiten dy doza sipas kalendarit kombetar te vaksinimit.

Ne Shqiperi, ndiqni kalendarin aktual te Institutit te Shendetit Publik dhe dokumentacionin e vaksinimit te femijes.

Per pyetje mbi dozat, dozat e vonuara dhe kundraindikacionet lexoni Vaksinimi i femijeve: pyetjet me te shpeshta .

A mbron nje doze?

Nje doze jep mbrojtje shume te mire, por dy doza ofrojne mbrojtje me te larte dhe mbulojne edhe nje pjese te vogel te personave qe nuk krijojne imunitet te mjaftueshem pas dozes se pare.

Cfare duhet te beni nese keni qene ne kontakt me nje person me fruth?

Mos prisni qe te filloje temperatura ose rash-i.

Kontaktoni menjehere mjekun ose qendren shendetesore dhe tregoni:

• kur ka ndodhur kontakti;
• moshen;
• sa doza vaksine jane bere;
• nese ka dokument te vaksinimit;
• nese personi eshte shtatzene;
• nese ka semundje ose trajtim qe ul imunitetin.

Po foshnjat nen moshen e vaksinimit rutinor?

Foshnjat mund te jene vecanerisht vulnerabel ndaj fruthit.

Ushqyerja me gji eshte shume e vlefshme per shendetin e femijes, por nuk duhet konsideruar zevendesim per vaksinimin ose profilaksine pas ekspozimit.

Nese nje foshnje ekspozohet ndaj fruthit, kontaktoni mjekun menjehere. Sipas moshes, rrezikut dhe situates epidemiologjike, mund te rekomandohet vaksine e hershme ose imunoglobuline.

Po grate shtatzena?

Fruthi gjate shtatzanise mund te shoqerohet me rrezik me te larte per komplikacione te nenes, lindje te parakohshme dhe peshe te ulet te bebit.

Si konfirmohet fruthi?

Pamja klinike mund te ngreje dyshimin, por fruthi duhet konfirmuar me analiza laboratorike, sidomos kur rastet jane sporadike ose po hetohet nje shperthim.

Mund te perdoren:

• PCR per ARN-ne e virusit ne moster respiratore;
• antitrupat IgM ne gjak;
• teste te tjera sipas udhezimit epidemiologjik.

Per te kuptuar cfare do te thote PCR, lexoni Testi PCR dhe si interpretohet .

Si trajtohet fruthi?

Nuk ekziston nje antiviral specifik standard qe eliminon virusin e fruthit.

Trajtimi eshte kryesisht mbeshtetes dhe mund te perfshije:

• pushim;
• lengje te mjaftueshme;
• ushqyerje sipas tolerances;
• trajtimin e temperatures dhe dhimbjes sipas moshes dhe udhezimit mjekesor;
• trajtimin e dehidrimit;
• monitorimin per komplikacione.

A perdoren antibiotike?

Jo per virusin e fruthit.

Antibiotiket perdoren vetem kur zhvillohet nje komplikacion bakterial, si disa raste te pneumonise, otitit ose infeksioneve te tjera.

Po aspirina?

Aspirina nuk duhet t’u jepet femijeve dhe adoleshenteve me infeksione virale pa indikacion specifik mjekesor, per shkak te lidhjes me sindromen Reye.

A perdoret vitamina A?

Po, por duhet perdorur sipas udhezimit mjekesor.

Organizata Boterore e Shendetesise rekomandon vitamine A ne trajtimin e fruthit tek femijet, me doze te pershtatur sipas moshes dhe zakonisht dy doza te dhena 24 ore larg njera-tjetres.

Cilat jane komplikacionet e fruthit?

Komplikacionet jane me te zakonshme tek femijet e vegjel, persona te kequshqyer, gra shtatzena dhe persona me imunitet te dobesuar, por mund te ndodhin edhe tek persona me pare te shendetshem.

Ato perfshijne:

• otit ose infeksion te veshit;
• diarre dhe dehidrim;
• pneumoni;
• laringotrakeit;
• encefalit;
• probleme okulare dhe ne raste te renda demtim te shikimit;
• komplikacione ne shtatzani.

SSPE

Nje komplikacion shume i rralle por serioz eshte panencefaliti sklerozant subakut, ose SSPE, i cili mund te shfaqet vite pas infeksionit me fruth dhe shkakton demtim progresiv neurologjik.

Kur duhet kerkuar ndihme urgjente?

Pyetje te shpeshta