Cfare eshte riniti alergjik?

Riniti alergjik eshte nje forme inflamacioni te hundes qe ndodh kur sistemi imunitar reagon ndaj nje alergeni ndaj te cilit personi eshte sensibilizuar.

Reaksioni zakonisht perfshin antitrupa IgE dhe aktivizimin e mastociteve, te cilat lirojne histamine dhe ndermjetes te tjere inflamator.

Kjo shkakton:

• teshtitje;
• kruarje;
• rrjedhje ujore nga hunda;
• bllokim te hundes;
• inflamacion te mukozes.

Cilet alergene mund te shkaktojne rinit alergjik?

Shkaktaret me te zakonshem jane alergene qe thithen nga ajri.

Poleni

Mund te vije nga:

• pemet;
• bari;
• barerat e egra.

Periudha e polenit ndryshon sipas klimes, vendit dhe bimes.

Marimangat e pluhurit te shtepise

Alergjia nuk shkaktohet nga “pluhuri” si nje substance e vetme, por mund te lidhet me proteina nga marimangat mikroskopike qe jetojne ne pluhurin e shtepise.

Kafshet

Alergenet vijne kryesisht nga proteina ne:

• lekuren e leshuar;
• peshtyme;
• sekrecione;
• urine.

Nuk jane thjesht “qimet e kafshes”.

Myku

Sporet e disa llojeve te mykut mund te shkaktojne simptoma alergjike tek personat e sensibilizuar.

Buburrecat

Proteinat nga buburrecat mund te jene alergene te rendesishem, sidomos ne ambiente te caktuara te brendshme.

Cilat jane simptomat e rinitit alergjik?

Simptomat tipike jane:

• teshtitje te perseritura;
• rrjedhje ujore nga hunda;
• bllokim te hundes;
• kruarje te hundes;
• kruarje te qiellzes ose fytit;
• sy qe kruhen, lotojne ose skuqen;
• sekrecione qe rrjedhin drejt fytit;
• kolle ne disa paciente;
• veshtiresi me gjumin;
• lodhje si pasoje e gjumit te dobet.

Rrathet e erret poshte syve mund te shfaqen tek disa persona, vecanerisht tek femijet me kongjestion kronik.

Nese kolla eshte simptoma kryesore ose vazhdon per kohe te gjate, duhet konsideruar edhe astma, infeksioni, refluksi dhe shkaqe te tjera. Mund te lexoni shkaqet e zakonshme te kolles dhe kur ajo duhet vleresuar.

Rinit sezonal apo gjate gjithe vitit?

Tradicionalisht riniti alergjik ndahej ne:

• sezonal – shpesh nga poleni;
• perennial – shpesh nga alergene te brendshem si marimangat.

Nje menyre tjeter, me praktike klinikisht, eshte klasifikimi sipas shpeshtesise dhe ndikimit te simptomave.

Intermittent

Simptomat shfaqen me pak se 4 dite ne jave ose per me pak se 4 jave rresht.

Persistent

Simptomat jane te pranishme te pakten 4 dite ne jave dhe per te pakten 4 jave.

Mild

Simptomat nuk ndikojne ndjeshem ne gjume, shkolle, pune ose aktivitetet e zakonshme.

Moderate/severe

Simptomat ndikojne ne nje ose me shume prej:

• gjumin;
• shkollen ose punen;
• sportin ose aktivitetin;
• cilesine e jetes.

Si dallohet riniti alergjik nga viroza ose sinusiti?

Sinusiti kronik mund te jape bllokim hundesh, sekrecione, ulje te nuhatjes dhe presion facial, por nuk eshte i njejti problem me rinitin alergjik.

Cila eshte lidhja mes rinitit alergjik dhe astmes?

Riniti alergjik dhe astma shpesh bashkeekzistojne.

Nje person me rinit duhet pyetur edhe per:

• fishkellime ne kraharor;
• gulcim;
• shtrengim ne gjoks;
• kolle gjate nates;
• kolle ose gulcim gjate aktivitetit fizik.

Nese keto simptoma jane te pranishme, mund te nevojitet vleresim per astme dhe, sipas moshes, spirometri.

Si diagnostikohet riniti alergjik?

Ne shume raste diagnoza fillon nga historia tipike dhe ekzaminimi.

Mjeku mund te pyese:

• kur shfaqen simptomat;
• nese jane sezonale;
• nese perkeqesohen ne shtepi, pune ose jashte;
• kontaktin me kafshe;
• simptomat e syve;
• astmen ose ekzemën;
• historine familjare te semundjeve atopike;
• barnat qe perdorni;
• efektin e simptomave ne gjume dhe aktivitet.

Ne ekzaminim mund te shihen sekrecione te qarta, mukoze e zbehte ose e enjtur dhe shenja te tjera, por asnje gjetje e vetme nuk e konfirmon diagnozen.

Kur nevojiten testet e alergjise?

Testimi me IgE specifike ose skin-prick test mund te jete i dobishem kur:

• diagnoza nuk eshte e qarte;
• trajtim empiric nuk ka funksionuar mjaftueshem;
• duhet identifikuar alergeni per masa te synuara;
• po konsiderohet imunoterapia;
• historia sugjeron nje shkaktar specifik.

Skin-prick test

Nje sasi e vogel alergeni vendoset ne lekure dhe behet nje shpim siperfaqesor. Rezultati lexohet zakonisht pas rreth 15-20 minutash.

Antihistaminiket mund te ndikojne rezultatin, ndaj pacienti duhet te ndjeke udhezimet e qendres per barnat qe duhen ndaluar paraprakisht.

IgE specifike ne gjak

Mat antitrupat IgE kunder nje alergeni specifik, si marimangat, poleni ose alergeni i maces.

IgE totale

IgE totale nuk eshte test diagnostik per rinit alergjik dhe nje vlere normale nuk e perjashton alergjine.

Po ashtu, nje vlere e larte mund te shfaqet ne shume gjendje te tjera dhe nuk tregon se cili alergjen eshte shkaktari.

Si mund te reduktohet ekspozimi ndaj alergeneve?

Masat duhet te jene te drejtuara ndaj alergenit qe vertet lidhet me simptomat.

Poleni

• mbani dritaret mbyllur ne ditet me ngarkese te larte poleni kur eshte praktike;
• ndryshoni rrobat pas qendrimit te gjate jashte;
• beni dush ose lani floket kur ekspozimi ka qene i madh;
• mos i thani rrobat jashte ne ditet me shume polen kur simptomat jane te forta.

Marimangat e pluhurit

Mund te ndihmoje nje kombinim masash, si:

• larja periodike e carcafeve;
• mbajtja e lageshtise se shtepise nen kontroll;
• mbulesa te pershtatshme per dyshek dhe jastek ne raste te zgjedhura;
• pastrim i rregullt.

Kafshet

Nese nje kafshe eshte alergeni i vertetuar, reduktimi i ekspozimit mund te ndihmoje. Vendimi per kafshen shtepiake duhet te jete realist dhe individual; nuk ka kuptim te rekomandohet largimi i kafshes vetem nga nje test pozitiv pa simptoma gjate ekspozimit.

Myku

Riparoni burimet e lageshtise dhe trajtoni zonat me myk ne menyre te sigurt.

A ndihmon shpelarja e hundes me solucion fiziologjik?

Po. Shpelarja me solucion salin mund te ndihmoje ne largimin e sekrecioneve dhe alergeneve dhe mund te perdoret si trajtim mbeshtetes.

Mund te perdoren spray salin ose sistem irrigimi nasal sipas preferencës.

Cfare roli kane antihistaminiket?

Antihistaminiket H1 ndihmojne vecanerisht ne:

• teshtitje;
• kruarje;
• rrjedhje hundesh;
• simptoma okulare.

Antihistaminiket moderne me me pak efekt sedativ preferohen zakonisht ndaj barnave te vjetra qe shkaktojne me shume pergjumje dhe efekte antikolinergjike.

Shembuj te antihistaminikeve orale te gjenerates se dyte perfshijne:

• cetirizine;
• loratadine;
• fexofenadine;
• desloratadine;
• levocetirizine.

Edhe disa prej ketyre mund te shkaktojne pergjumje tek disa persona, vecanerisht cetirizine.

Ekzistojne gjithashtu antihistaminike intranazale.

Kortikosteroidet intranazale

Per rinit persistent ose simptoma mesatare-te-renda, kortikosteroidet intranazale jane nder trajtimet me efektive.

Ato ndihmojne ne:

• bllokimin e hundes;
• rrjedhjen;
• teshtitjen;
• kruarjen.

Shembuj perfshijne substanca si:

• fluticasone;
• mometasone;
• budesonide;
• triamcinolone.

Spray duhet perdorur rregullisht

Efekti mund te filloje brenda oreve, por kontrolli maksimal i simptomave mund te kerkoje disa dite perdorimi korrekt dhe te rregullt.

Teknika ka rendesi

1. Pastroni hunden butesisht.
2. Mbajeni koken ne pozicion neutral ose pak perpara.
3. Drejtojeni gryken e spray-t drejt murit te jashtem te hundes, jo drejt septumit.
4. Thithni butesisht, pa e terhequr spray-n fort drejt fytit.

Kjo mund te ule irritimin dhe gjakderdhjen nga hunda.

Kur perdoret kombinimi antihistaminik + kortikosteroid intranazal?

Kur simptomat nuk kontrollohen mjaftueshem me nje trajtim intranazal te vetem, nje spray qe kombinon antihistaminik intranazal me kortikosteroid intranazal mund te jete me efektiv.

Udhezimi ARIA-EAACI 2024-2025 mbeshtet kombinimin intranazal ne shume paciente qe kerkojne kontroll me te forte te simptomave.

Zgjedhja duhet te marre parasysh ashpersine, shpejtesine e deshiruar te veprimit, koston dhe tolerancen.

Po dekongestantet e hundes?

Spray dekongestant si oxymetazoline mund ta hape hunden shpejt, por duhet perdorur vetem per periudha shume te shkurtra.

Perdorimi i zgjatur mund te shkaktoje rhinitis medicamentosa, ku hunda bllokohet perseri ose edhe me shume kur efekti i barit kalon.

Dekongestantet orale si pseudoephedrine mund te rrisin pulsin dhe tensionin dhe nuk jane te pershtatshem per cdo pacient, vecanerisht kur ka hipertension, semundje kardiovaskulare ose gjendje te tjera.

A perdoret montelukast per rinitin alergjik?

Montelukast eshte leukotriene receptor antagonist.

Nuk konsiderohet trajtim i preferuar i linjes se pare per rinitin alergjik kur alternativa me efektive dhe me profil me te favorshem sigurie jane te pershtatshme.

Mund te merret ne konsiderate ne situata te zgjedhura, per shembull kur alternativat nuk funksionojne ose nuk tolerohen dhe sidomos kur ekziston edhe astme, por vendimi duhet individualizuar.

Cfare eshte imunoterapia per alergjine?

Imunoterapia synon te ndryshoje pergjigjen imune ndaj nje alergeni te identifikuar dhe klinikisht relevant.

Mund te jepet si:

• SCIT – injeksione subkutane;
• SLIT – terapi sublinguale per alergene te caktuar.

Mund te konsiderohet kur:

• alergeni specifik eshte identifikuar;
• ekspozimi lidhet qarte me simptomat;
• simptomat vazhdojne pavaresisht trajtimit te pershtatshem;
• pacienti deshiron te reduktoje nevojen afatgjate per barna;
• profili i sigurise dhe semundjet shoqeruese e lejojne.

Riniti alergjik tek femijet

Tek femijet mund te ndikoje ne:

• gjumin;
• perqendrimin;
• performancen ne shkolle;
• aktivitetin fizik;
• kontrollin e astmes.

Nje femije me hunde vazhdimisht te bllokuar mund te marre fryme nga goja, te gerrhase ose te fleje keq.

Megjithate, bllokimi kronik tek femija nuk duhet konsideruar automatikisht alergji. Adenoidet, infeksionet, trupat e huaj ne hunde dhe probleme te tjera mund te japin simptoma te ngjashme.

Dozat dhe preparatet duhet te zgjidhen sipas moshes dhe udhezimit te produktit.

Riniti alergjik gjate shtatzanise

Shtatzania mund te ndryshoje simptomat e hundes dhe mund te ekzistoje edhe pregnancy rhinitis jo-alergjik.

Nese duhet trajtim, zgjedhja e barit duhet te marre parasysh:

• ashpersine e simptomave;
• historine e trajtimit;
• te dhenat e sigurise ne shtatzani;
• moshen gestacionale;
• semundje te tjera si astma.

Solucioni fiziologjik eshte nje opsion jo-farmakologjik. Per barna te tjera, vecanerisht dekongestante ose terapi te kombinuara, konsultohuni me mjekun.

Kur duhet te vizitoheni tek mjeku?

Vleresimi eshte i dobishem kur:

• simptomat ndikojne gjumin, shkollen ose punen;
• barnat pa recete nuk po ndihmojne;
• diagnoza nuk eshte e qarte;
• simptomat jane vetem ne njeren ane;
• ka humbje te nuhatjes qe vazhdon;
• ka gjakderdhje te perseritura nga hunda;
• ka dhimbje faciale te vazhdueshme;
• ka fishkellime, gulcim ose simptoma te tjera te astmes;
• po konsiderohet imunoterapia;
• femija ka simptoma kronike qe ndikojne gjumin ose zhvillimin.