Cfare eshte kocka dhe pse ndryshon gjate jetes?

Kocka eshte ind i gjalle qe rindertohet vazhdimisht nepermjet procesit te rimodelimit.

Qelizat e quajtura osteoclasts heqin indin e vjeter kockor, ndersa osteoblasts krijojne kocke te re. Ky proces ndihmon skeletin te ruaje fortesine dhe te pershtatet ndaj ngarkeses fizike.

Kockat gjithashtu:

• mbeshtesin trupin;
• mbrojne organet;
• mundesojne levizjen se bashku me muskujt dhe nyjet;
• ruajne calcium dhe phosphorus;
• permbajne palcen kockore ku prodhohen qelizat e gjakut.

Kur krijimi, shperberja, mineralizimi ose furnizimi me gjak i kockes crregullohet, mund te zhvillohet semundje kockore.

Cilat jane semundjet kryesore te kockave?

Cfare eshte osteoporoza?

Osteoporoza eshte semundje ku densiteti, masa dhe struktura e kockes ndryshojne ne menyre qe risku i fraktures rritet.

Shpesh quhet semundje e heshtur sepse mund te mos jape simptoma deri ne nje frakture.

Frakturat osteoporotike ndodhin shpesh ne:

• hip;
• vertebra;
• wrist.

Nje frakture pas nje renieje nga lartesia normale ose nje traume qe zakonisht nuk do te thyente nje kocke te shendetshme quhet fragility fracture dhe duhet te ngreje dyshimin per dobesim te skeletit.

Cfare eshte osteopenia?

Osteopenia ose low bone mass do te thote densitet kockor me i ulet se normalja, por jo domosdoshmerisht osteoporoze.

Tek grate pas menopauzes dhe meshkujt 50 vjec ose me te medhenj, DXA zakonisht interpretohet me T-score:

• T-score -1.0 ose me i larte: zakonisht densitet normal;
• midis -1.0 dhe -2.5: low bone mass ose osteopenia;
• -2.5 ose me i ulet: ne rangun densitometrik te osteoporozes.

Diagnoza dhe vendimi per trajtim nuk bazohen vetem tek nje numer. Historia e frakturave dhe risku individual jane gjithashtu te rendesishem.

Lexoni edhe Si diagnostikohet osteoporoza dhe si interpretohet DXA.

Cfare eshte osteomalacia dhe si ndryshon nga osteoporoza?

Osteomalacia eshte crregullim i mineralizimit te kockes tek te rriturit. Kocka formohet, por nuk mineralizohet normalisht.

Mund te shkaktoje:

• dhimbje kockore difuze;
• dobesi muskulore proksimale;
• veshtiresi ne ecje;
• fraktura ose pseudofraktura.

Shkaqe te mundshme perfshijne mungesen e vitamines D, probleme me calcium ose phosphate, malabsorption, semundje renale dhe crregullime te tjera metabolike.

Po rakiti?

Rickets eshte crregullimi perkates i mineralizimit tek femijet, ku preken edhe growth plates.

Per analizat dhe diagnozen mund te lexoni Si diagnostikohet osteomalacia.

Cfare eshte semundja Paget e kockes?

Paget disease of bone eshte nje crregullim kronik i rimodelimit ku kocka prishet dhe rindertohet ne menyre shume te shpejte dhe jo normale.

Kocka mund te behet:

• me e madhe;
• e deformuar;
• me e dobet;
• me e prirur per frakture.

Prek shpesh pelvis, spine, skull, femur ose tibia.

Shume persona nuk kane simptoma. Kur shfaqen, mund te kete dhimbje kockore, deformim, frakture ose probleme te nyjeve prane kockes se prekur.

Alkaline phosphatase mund te jete e rritur kur semundja eshte aktive, por diagnoza dhe shtrirja duhet te interpretohen se bashku me imazherine.

Cfare eshte osteogenesis imperfecta?

Osteogenesis imperfecta, OI, eshte nje grup semundjesh gjenetike ku kockat thyhen me lehte se normalisht.

Shume forma lidhen me crregullime te collagen type I.

Shenjat ndryshojne shume dhe mund te perfshijne:

• fraktura pas traume minimale;
• deformime te kockave;
• shtat te shkurter ne disa forma;
• blue ose grey sclera ne disa tipe;
• probleme dentare;
• dobesi muskulore;
• humbje degjimi ne disa persona.

Diagnoza mund te perfshije historine familjare, ekzaminimin, radiografi, DXA dhe testim gjenetik.

Cfare eshte osteonecrosis?

Osteonecrosis ose avascular necrosis ndodh kur furnizimi me gjak i nje pjese te kockes demtohet, duke shkaktuar vdekjen dhe me vone kolapsin e indit kockor.

Prek shpesh koken e femurit ne hip, por mund te preke edhe shoulder, knee dhe kocka te tjera.

Faktore risku mund te perfshijne:

• trauma si fracture ose dislocation;
• perdorim te zgjatur ose doza te larta corticosteroids ne disa paciente;
• perdorim te rende alkooli;
• sickle cell disease;
• disa semundje autoimmune ose hematologjike;
• radiotherapy;
• shkaqe idiopatike.

Dhimbja mund te jete fillimisht e lehte dhe te perkeqesohet me ngarkesen. MRI mund ta zbuloje semundjen me heret se radiografia.

Trajtimi varet nga vendi dhe stadi dhe mund te perfshije ulje ngarkese, barna per simptomat, procedura qe ruajne artikulacionin ose joint replacement kur ka kolaps te avancuar.

Cfare eshte osteomyelitis?

Osteomyelitis eshte infeksion i kockes qe mund te zhvillohet permes gjakut, nga nje plage ose infeksion prane kockes, ose pas traumes apo kirurgjise.

Mund te shkaktoje:

• dhimbje te lokalizuar;
• temperature;
• enjtje;
• skuqje ose nxehtesi lokale;
• plage qe nuk sherohen;
• dhimbje te vazhdueshme te shpines kur preken vertebrat.

Vleresimi mund te perfshije CBC, CRP, ESR, blood cultures dhe imazheri.

Ne vertebral osteomyelitis, MRI eshte zakonisht ekzaminimi kryesor imazherik.

Kur pacienti eshte klinikisht stabil, identifikimi i mikroorganizmit me blood culture ose biopsy/culture mund te ndihmoje qe antibiotiku te zgjidhet sakte.

Trajtimi zakonisht kerkon antibiotike per nje periudhe te zgjatur dhe ndonjehere kirurgji.

Cfare eshte fibrous dysplasia?

Fibrous dysplasia eshte nje gjendje ku pjese te kockes normale zevendesohen nga ind fibroz jonormal.

Mund te preke nje kocke ose disa kocka.

Ne varesi te vendit dhe permasave mund te shkaktoje:

• dhimbje;
• deformim;
• frakture;
• ndryshim te gjatesise ose formes se gjymtyres.

Disa persona diagnostikohen rastesisht gjate nje radiografie per nje arsye tjeter.

Cfare jane tumoret dhe kanceri i kockes?

Nje tumor qe gjendet ne kocke nuk eshte domosdoshmerisht kancer dhe jo cdo kancer ne kocke ka filluar nga kocka.

Tumoret beninje

Mund te rriten ne kocke por nuk jane kancer dhe nuk japin metastaza.

Kanceri primar i kockes

Fillon nga indi i kockes dhe eshte relativisht i rralle.

Lloje perfshijne:

• osteosarcoma;
• chondrosarcoma;
• Ewing sarcoma;
• chordoma dhe forma te tjera me te rralla.

Metastazat ne kocke

Nje kancer qe ka filluar, per shembull, ne breast, prostate, lung ose nje organ tjeter dhe me pas eshte perhapur ne kocke quhet bone metastasis dhe jo primary bone cancer.

Shenja qe mund te kerkojne vleresim perfshijne:

• dhimbje fokale qe vazhdon ose perkeqesohet;
• enjtje ose mase;
• frakture pa traume te mjaftueshme;
• simptoma sistemike si humbje peshe ose temperature ne disa raste.

A jane osteoartriti dhe semundjet autoimmune semundje te kockes?

Jo ne kuptimin e semundjeve primare te kockes.

Osteoarthritis eshte kryesisht semundje e artikulacionit dhe prek cartilage, synovium dhe struktura te tjera te nyjes, edhe pse kocka subchondrale gjithashtu ndryshon.

Rheumatoid arthritis, lupus, spondyloarthritis dhe semundje te tjera autoimmune jane kryesisht semundje reumatologjike. Ato mund te ndikojne ne shendetin e kockave, por nuk duhet te listohen thjesht si lloje te “semundjeve te kockave”.

Per nje pasqyre te ketyre problemeve, lexoni Semundjet reumatizmale.

Cilat simptoma mund te tregojne nje problem te kockave?

Simptomat varen shume nga semundja dhe disa crregullime, vecanerisht osteoporoza, mund te mos japin asnje shenje deri ne nje frakture.

Shenja qe mund te kerkojne vleresim perfshijne:

• dhimbje kockore te vazhdueshme;
• frakture pas nje renieje ose traume minimale;
• ulje te gjatesise;
• ndryshim te formes se shtylles;
• deformim te nje kocke;
• dobesi muskulore me dhimbje kockash;
• dhimbje fokale me temperature;
• enjtje ose mase prane nje kocke;
• dhimbje qe vazhdon edhe ne pushim ose gjate nates;
• veshtiresi te re ne ecje ose mbajtjen e peshes.

Cilet faktore mund te ndikojne ne shendetin e kockave?

Faktoret ndryshojne sipas semundjes, por mund te perfshijne:

• moshen;
• menopauzen dhe humbjen e estrogjenit;
• hypogonadism;
• histori familjare ose semundje gjenetike;
• peshe shume te ulet;
• mungese aktiviteti;
• duhan;
• perdorim te rende alkooli;
• ushqyerje jo adekuate;
• glucocorticoids dhe barna te tjera qe ndikojne kocken;
• semundje endocrine;
• semundje renale ose hepatike;
• malabsorption;
• semundje inflamatore kronike;
• rrezik te shtuar per renie.

Si diagnostikohen semundjet e kockave?

Nuk ekziston nje test i vetem qe diagnostikon te gjitha semundjet e kockave.

Mjeku zgjedh testet sipas:

• moshes;
• simptomave;
• historise se frakturave;
• barnave;
• semundjeve shoqeruese;
• rezultatit te ekzaminimit fizik.

Cfare eshte DXA?

DXA ose DEXA eshte testi kryesor per matjen e bone mineral density, zakonisht ne hip dhe lumbar spine.

Testi:

• eshte jo invaziv;
• perdor doze te ulet rrezatimi;
• ndihmon ne diagnostikimin e osteoporosis;
• ndihmon ne parashikimin e riskut te fraktures;
• mund te perdoret per monitorimin e trajtimit.

Kush duhet te kontrollohet per osteoporosis?

USPSTF rekomandon screening me DXA per:

• grate 65 vjec ose me te medha;
• grate postmenopausal nen 65 vjec qe kane faktore risku dhe rezultojne me risk te shtuar nga nje clinical risk assessment tool.

Per screening rutinor te meshkujve pa faktor tjeter risku, evidenca e USPSTF mbetet e pamjaftueshme. Kjo nuk do te thote se meshkujt me fragility fracture, semundje ose barna qe dobesojne kocken nuk duhet te vleresohen.

Cilat analiza gjaku mund te nevojiten?

Analizat varen nga semundja e dyshuar dhe nuk duhet te kerkohen si nje panel universal per cdo dhimbje kocke.

Ne situata te ndryshme mund te kontrollohen:

• calcium;
• phosphate;
• alkaline phosphatase;
• creatinine dhe funksioni renal;
• 25-hydroxyvitamin D;
• parathyroid hormone;
• TSH;
• CBC;
• ESR dhe CRP;
• teste te tjera sipas dyshimit klinik.

A duhet vitamina D te kontrollohet tek cdo person?

Jo.

Testimi i 25-hydroxyvitamin D ka me shume vlere kur ka nje indikacion, si:

• osteomalacia;
• rickets;
• hypocalcemia;
• malabsorption;
• disa semundje te kockes;
• situata te tjera te zgjedhura klinikisht.

Per me shume informacion lexoni Analiza e vitamines D: kur behet dhe si interpretohet.

Kur perdoren radiografia, MRI dhe CT?

Radiografia

Eshte shpesh ekzaminimi fillestar per:

• fraktura;
• deformime;
• bone lesions;
• Paget disease;
• ndryshime te tjera strukturore.

MRI

MRI jep informacion shume te mire per bone marrow dhe indet perreth.

Ka rol te rendesishem ne:

• osteonecrosis te hershme;
• osteomyelitis;
• tumore;
• occult fractures;
• kompresion nervor ose spinal.

CT

CT jep detaje te mira te structures kockore dhe perdoret per fraktura komplekse, lezione kockore dhe planifikim te procedurave ne raste te zgjedhura.

Kur duhet biopsia e kockes?

Biopsia nuk eshte test rutinor per osteoporosis ose dhimbje kockash.

Mund te nevojitet kur:

• dyshohet tumor;
• duhet percaktuar tipi histologjik i nje lezioni;
• dyshohet osteomyelitis dhe mikroorganizmi nuk eshte identifikuar me metoda te tjera;
• ekziston nje problem diagnostik i pazgjidhur.

Per nje tumor te dyshuar te kockes, biopsia duhet te planifikohet ne koordinim me ekipin qe do te trajtoje tumorin.

Si trajtohen semundjet e kockave?

Nuk ekziston nje trajtim i vetem per “semundjen e kockave”. Trajtimi varet nga mekanizmi i semundjes.

Si mund te mbrojme shendetin e kockave?

Jo te gjitha semundjet e kockave mund te parandalohen, por shume faktore qe ndikojne ne riskun e osteoporosis dhe frakturave mund te modifikohen.

Masa te dobishme perfshijne:

• aktivitet fizik te rregullt;
• weight-bearing exercise;
• resistance exercise;
• ushqyerje me proteine dhe nutrientet e nevojshme;
• marrje adekuate calcium sipas moshes dhe dietes;
• vitamin D sipas nevojave dhe indikacionit;
• mos pirjen e duhanit;
• kufizimin e alkoolit;
• parandalimin e renieve;
• rishikimin e barnave qe mund te rrisin fracture risk kur kjo eshte e mundur.

Kur duhet planifikuar nje vizite mjekesore?

Vleresimi rekomandohet kur:

• keni pasur fragility fracture;
• keni humbur gjatesi;
• keni dhimbje kockore qe vazhdon;
• keni dhimbje qe ju zgjon gjate nates;
• keni nje mase ose enjtje te pashpjeguar;
• perdorni glucocorticoids per kohe te gjate;
• keni semundje qe rrisin riskun e osteoporosis;
• DXA tregon densitet te ulet;
• keni fraktura te perseritura;
• keni dyshim per osteomalacia ose crregullim metabolik te kockes.