Te cili mjek të shkoj për simptomat që kam?

Këta shembuj ndihmojnë për orientim, por nuk zëvendësojnë diagnozën. Për simptoma të reja ose të paqarta, vlerësimi fillestar nga mjeku i familjes është shpesh i nevojshëm.

Shënim: simptomat mund të kenë shkaqe nga sisteme të ndryshme. Për shembull, dhimbja e gjoksit nuk nënkupton gjithmonë sëmundje të zemrës dhe, kur është e re ose e rëndë, kërkon vlerësim urgjent — jo pritje për vizitë rutinë te kardiologu.

Mjeku i familjes dhe kujdesi sipas moshës

Mjeku i familjes

Është pika e parë e kontaktit për shumicën e shqetësimeve jo urgjente. Vlerëson simptomat, trajton shumë sëmundje të zakonshme, kujdeset për parandalimin dhe sëmundjet kronike dhe, kur është e nevojshme, rekomandon specialistin përkatës.

Internisti (mjeku i sëmundjeve të brendshme)

Merret kryesisht me diagnostikimin dhe trajtimin jo kirurgjikal të problemeve komplekse te të rriturit, kur përfshihen disa organe ose sëmundje njëkohësisht.

Pediatri

Merret me shëndetin, zhvillimin dhe sëmundjet e foshnjave, fëmijëve dhe adoleshentëve. Për moshat dhe mënyrën e ndjekjes ndiqen organizimi dhe rregullat e shërbimit përkatës.

Geriatri

Vlerëson nevojat komplekse të të moshuarve, përfshirë sëmundjet e shumta, rrezikun nga barnat, rëniet, kujtesën dhe ruajtjen e pavarësisë.

Specialistët e zemrës, hormoneve dhe gjakut

Kardiologu

Diagnostikon dhe trajton sëmundjet e zemrës dhe probleme të caktuara të qarkullimit, si aritmitë, insuficienca kardiake dhe sëmundja koronare. Vlerëson edhe raste të hipertensionit që kërkojnë konsultë të specializuar.

Kardiokirurgu

Është kirurg i trajnuar për operacionet e zemrës dhe strukturave të lidhura, si disa ndërhyrje në valvulat e zemrës ose bypass-i koronar. Ndërhyrjet në enët e gjakut mund të kryhen edhe nga kirurgë vaskularë, sipas problemit.

Endokrinologu

Merret me sëmundjet hormonale dhe të gjëndrave endokrine, përfshirë diabetin, çrregullimet e tiroides dhe të gjëndrave mbiveshkore. Jo çdo rast diabeti kërkon domosdoshmërisht specialist; shumë pacientë ndiqen edhe nga mjeku i familjes.

Hematologu

Diagnostikon dhe trajton sëmundjet e gjakut dhe të palcës së kockës, si disa anemi, çrregullime të mpiksjes dhe leucemi; sëmundjet malinje të gjakut mund të trajtohen nga hematologë të specializuar.

Specialistët e sistemit tretës, veshkave dhe organeve riprodhuese

Gastroenterologu dhe hepatologu

Gastroenterologu merret me ezofagun, stomakun, zorrët dhe shumë sëmundje të mëlçisë. Hepatologu fokusohet në sëmundjet e mëlçisë, si hepatitet dhe cirroza. Fushat shpesh mbivendosen.

Nefrologu

Merret me funksionin e veshkave, sëmundjen kronike të veshkave, çrregullimet e elektroliteve dhe disa probleme të tensionit të gjakut. Nuk është zakonisht specialisti që operon gurët në rrugët urinare.

Urologu

Merret me sëmundjet e rrugëve urinare te gratë dhe burrat dhe me problemet e sistemit riprodhues mashkullor, si zmadhimi i prostatës, gurët urinarë dhe disa probleme të fshikëzës. Mund të kryejë edhe ndërhyrje kirurgjikale.

Gjinekologu / obstetri

Gjinekologu merret me shëndetin e organeve riprodhuese femërore; obstetri ndjek shtatzëninë dhe lindjen. Shpesh këto fusha ofrohen nga i njëjti specialist i obstetrikë-gjinekologjisë.

Specialistët e sistemit nervor, nyjeve dhe dëmtimeve

Neurologu

Diagnostikon dhe trajton sëmundje të sistemit nervor, si migrena, epilepsia, Parkinsoni, neuropatitë dhe shumë çrregullime të tjera neurologjike.

Neurokirurgu

Kryen ose vlerëson nevojën për ndërhyrje kirurgjikale të trurit, shtyllës kurrizore dhe nervave, kur trajtimi kirurgjikal është i përshtatshëm.

Reumatologu

Merret me sëmundjet inflamatore dhe autoimune që prekin nyjet, muskujt dhe indet lidhore, si artriti reumatoid, lupusi dhe disa vaskulite; vlerëson edhe raste të përdhesit.

Ortopedi / traumatologu

Trajton dëmtimet dhe problemet e kockave, nyjeve, ligamenteve e tendinave, si frakturat, luksacionet dhe disa sëmundje degjenerative. Disa raste kërkojnë kirurgji.

Mjeku i mjekësisë sportive

Vlerëson dëmtimet nga aktiviteti fizik, ngarkesën, rikthimin e sigurt në sport dhe parandalimin e lëndimeve. Mund të punojë me fizioterapistë dhe specialistë të tjerë.

Specialistët e frymëmarrjes, alergjive, lëkurës dhe shqisave

Pneumologu (pulmologu)

Merret me sëmundjet e mushkërive dhe rrugëve të frymëmarrjes, si astma, SPOK-u, sëmundjet intersticiale të mushkërive dhe probleme të tjera respiratore.

Alergologu / imunologu klinik

Diagnostikon dhe trajton sëmundje alergjike, si riniti alergjik, alergjitë ushqimore dhe disa forma të astmës; imunologjia klinike përfshin edhe probleme të përzgjedhura të sistemit imunitar.

Dermatologu

Merret me sëmundjet e lëkurës, flokëve dhe thonjve, si ekzema, aknet, psoriaza dhe kontrolli i lezioneve ose nishaneve të dyshimta.

Oftalmologu (okulisti)

Diagnostikon dhe trajton sëmundjet e syve, si glaukoma, katarakta dhe sëmundjet e retinës; sipas specializimit mund të kryejë edhe kirurgji okulare.

Otorinolaringologu (ORL)

Merret me problemet e veshëve, hundës dhe fytit, si infeksionet e përsëritura, humbja e dëgjimit, sinuziti dhe çrregullimet e bajameve ose të zërit.

Infeksionet, kanceri, shëndeti mendor dhe shërbimet diagnostike

Infeksionisti

Merret me infeksione komplekse ose që kërkojnë trajtim të specializuar, si disa infeksione të rënda bakteriale, HIV dhe sëmundje të veçanta infektive.

Onkologu

Merret me diagnostikimin, planifikimin dhe trajtimin e kancerit. Trajtimi mund të përfshijë onkologun mjekësor, kirurgun onkolog, radioterapistin dhe specialistë të tjerë.

Psikiatri

Është mjek specialist i shëndetit mendor që diagnostikon dhe trajton çrregullime si depresioni, çrregullimet e ankthit, çrregullimi bipolar dhe skizofrenia. Psikologu ka rol të rëndësishëm në vlerësim dhe terapi, por nuk është domosdoshmërisht mjek.

Radiologu

Interpreton ekzaminime imazherike, si radiografi, ekografi, CT dhe MRI. Radiologjia ndërhyrëse kryen edhe procedura minimale invazive; radiologu nuk zëvendëson mjekun që drejton trajtimin e pacientit.

Kirurgu i përgjithshëm

Vlerëson dhe trajton me ndërhyrje kirurgjikale sëmundje të caktuara të barkut, murit abdominal dhe organeve të tjera, si disa hernie, probleme të tëmthit ose apendesiti.

Epidemiologu / specialisti i shëndetit publik

Studion përhapjen, faktorët e rrezikut dhe parandalimin e sëmundjeve në popullatë. Ky rol zakonisht nuk është konsultë për trajtimin individual të çdo pacienti.

Si funksionon orientimi te specialisti në Shqipëri?

Për problemet jo urgjente, zakonisht fillohet me mjekun e familjes, i cili bën vlerësimin e parë dhe, sipas nevojës, udhëzon për analiza ose referim te specialisti. Rruga e referimit varet nga shërbimi publik ose privat dhe nga rregullat e institucionit. Për shembull, QSUNT shpjegon mënyrën e planifikimit të konsultave dhe sistemin e referimit.

Mjeku specialist nuk është domosdoshmërisht zgjidhja e parë për çdo simptomë. Kujdesi parësor mund të trajtojë shumë probleme të zakonshme dhe të koordinojë ndjekjen kur janë të përfshirë disa specialistë.

Pyetje të shpeshta për specialitetet mjekësore

Si quhet mjeku që merret me të gjitha sëmundjet?

Nuk ka një specialist të vetëm që trajton çdo sëmundje. Mjeku i familjes ka fushë të gjerë veprimi dhe ndihmon me vlerësimin fillestar, trajtimin e shumë problemeve dhe orientimin te specialisti.

Cili është ndryshimi mes nefrologut dhe urologut?

Nefrologu merret kryesisht me funksionin dhe sëmundjet mjekësore të veshkave. Urologu vlerëson dhe trajton probleme të traktit urinar e sistemit riprodhues mashkullor, përfshirë rastet që kërkojnë ndërhyrje.

A merret kardiologu me operacionet e zemrës?

Kardiologu diagnostikon dhe trajton sëmundjet e zemrës dhe mund të kryejë disa procedura ndërhyrëse. Operacionet e hapura të zemrës kryhen nga kardiokirurgu.

Cili mjek merret me diabetin?

Shumë persona me diabet ndiqen nga mjeku i familjes. Endokrinologu përfshihet kur kërkohet vlerësim ose trajtim më i specializuar, sidomos në gjendje komplekse.

A është radiologu mjeku që trajton sëmundjen?

Radiologu kryesisht interpreton ekzaminimet imazherike dhe, në fushën ndërhyrëse, mund të kryejë procedura të caktuara. Trajtimi i sëmundjes planifikohet sipas diagnozës nga mjeku përgjegjës dhe ekipi i specialistëve.

A duhet të vizitoj specialistin nëse nuk e di shkakun e simptomave?

Për shqetësime jo urgjente, nisni me mjekun e familjes. Në rast shenjash të rrezikshme, kërkoni urgjencën.

Artikuj të lidhur në PyetMjekun

• Hipertensioni: cilat janë shenjat dhe simptomat?
• Diabeti dhe sytë: çfarë duhet kontrolluar?
• Cistiti: infeksioni i fshikëzës urinare
• Glaukoma: simptomat dhe diagnostikimi
• Bruceloza: shembull i një sëmundjeje infektive

Burime dhe referenca

1. World Health Organization (WHO): Primary Health Care.
2. QSUNT: Mënyra e planifikimit të konsultave.
3. MedlinePlus: Choosing a Primary Care Provider.