Cfare eshte HIV?

HIV eshte virusi i imunodeficiences humane. Ai sulmon sistemin imunitar, vecanerisht qelizat CD4, te cilat kane rol te rendesishem ne mbrojtjen kunder infeksioneve.

Pa trajtim, HIV mund te demtoje gradualisht sistemin imunitar dhe te kaloje ne nje faze te avancuar qe quhet AIDS.

Megjithate, sot ky progresion mund te parandalohet ne shumicen e rasteve me terapi antiretrovirale efektive.

Si transmetohet HIV?

HIV mund te transmetohet kur disa lengje trupore nga nje person me HIV hyjne ne kontakt me mukoza, inde te demtuara ose direkt me qarkullimin e gjakut.

Lengjet kryesore qe mund te transmetojne HIV perfshijne:

• gjakun;
• spermen dhe lengun preseminal;
• sekrecionet vaginale;
• lengjet rektale;
• qumeshtin e gjirit.

Rruget kryesore te transmetimit jane:

• marredheniet seksuale ne situata ku ekziston rrezik transmetimi;
• ndarja e ageve, shiringave ose pajisjeve te injektimit;
• transmetimi nga nena tek femija gjate shtatzanise, lindjes ose ushqyerjes me gji;
• ekspozimi ndaj gjakut te infektuar ne rrethana te caktuara.

Ne sistemet moderne shendetesore, transmetimi nga transfuzioni i gjakut eshte shume i rralle sepse gjaku i dhuruar kontrollohet.

Si nuk transmetohet HIV?

HIV nuk perhapet nepermjet kontaktit normal familjar ose social.

Ju nuk merrni HIV duke:

• perqafuar nje person;
• shtrenguar duart;
• qendruar ne te njejten dhome;
• ngrener ne te njejten tavoline;
• perdorur te njejtat pjata, gota ose luge;
• perdorur te njejtin tualet;
• perdorur te njejtin dush;
• ndarë nje peshqir;
• kollitur ose teshtire prane njeri-tjetrit;
• prekur lekuren e paprekur;
• puthur ne menyre sociale.

HIV nuk transmetohet nga djersa, lotet ose peshtyma normale.

A mund te ndajme furcen e dhembeve ose briskun?

Nuk rekomandohet te ndani furca dhembesh, brisqe ose mjete te tjera qe mund te ndoten me gjak.

Kjo eshte mase e arsyeshme higjienike per te gjithe, jo arsye per te izoluar personin me HIV.

Cfare do te thote U=U?

U=U do te thote Undetectable = Untransmittable, ose ngarkese virale e pazbulueshme = HIV nuk transmetohet seksualisht.

Terapia antiretrovirale mund ta ule sasine e HIV ne gjak ne nivele aq te uleta sa testi laboratorik nuk e zbulon.

Kur nje person:

• merr ART rregullisht;
• ka arritur ngarkese virale te pazbulueshme;
• dhe e mban ate te pazbulueshme;

ai ose ajo nuk e transmeton HIV-in tek partneri seksual.

Si jetohet ne cift kur njeri ka HIV?

Nje cift ku vetem njeri nga partneret ka HIV mund te kete nje marredhenie normale intime dhe seksuale.

Nese partneri me HIV ka ngarkese virale te pazbulueshme dhe e mban ate te tille, HIV nuk transmetohet seksualisht.

Prezervativet mund te vazhdojne te jene te dobishem per:

• parandalimin e infeksioneve te tjera seksualisht te transmetueshme;
• parandalimin e shtatzanise kur ajo nuk deshirohet;
• situata ku ngarkesa virale nuk dihet ose nuk eshte e shtypur.

Cifti duhet te flase hapur per:

• ngarkesen virale;
• marrjen e rregullt te terapise;
• kontrollet mjekesore;
• testimin per infeksione te tjera seksualisht te transmetueshme;
• PrEP kur eshte relevante.

Cfare eshte PrEP?

PrEP, ose profilaksia para ekspozimit, eshte trajtim parandalues per persona pa HIV qe kane mundesi te vazhdueshme ekspozimi ndaj virusit.

Ne nje cift ku partneri me HIV ka ngarkese virale te pazbulueshme dhe te qendrueshme, U=U do te thote se nuk ka transmetim seksual te HIV.

PrEP mund te diskutohet kur:

• ngarkesa virale e partnerit nuk dihet;
• partneri nuk ka arritur ende shtypje virale;
• ka nderprerje te trajtimit;
• ekzistojne ekspozime te tjera me risk;
• personi pa HIV e deshiron si mase shtese parandaluese.

Vendimi per PrEP merret me profesionistin shendetesor pas testimit per HIV dhe vleresimit te gjendjes shendetesore.

Cfare duhet bere pas nje ekspozimi te mundshem?

PEP, ose profilaksia pas ekspozimit, eshte trajtim urgjent qe mund te parandaloje HIV pas nje ekspozimi te mundshem.

PEP mund te merret ne konsiderate pas situatave si:

• marredhenie seksuale me risk;
• carje e prezervativit ne nje situate me risk;
• ndarje e ageve ose shiringave;
• ekspozim profesional ndaj gjakut;
• sulm seksual.

Mos prisni simptoma per te kerkuar PEP.

Si jetohet ne te njejten shtepi me nje person me HIV?

Nuk nevojiten masa te vecanta izolimi.

Mund te:

• hani se bashku;
• perdorni te njejten kuzhine;
• perdorni te njejten banjo;
• lani rrobat se bashku;
• perqafoheni;
• kujdeseni per femijet;
• flini ne te njejten dhome;
• jetoni normalisht si familje.

Nese ka gjak nga nje plage, perdorni doreza ose nje pengese tjeter kur pastroni gjakun dhe lani duart pas kontaktit. Ky eshte standard i zakonshem sigurie per gjakun e cdo personi.

Si trajtohet HIV sot?

HIV trajtohet me terapi antiretrovirale, e njohur si ART.

Trajtimi rekomandohet per te gjithe personat me HIV dhe duhet filluar sa me shpejt pas diagnozes.

ART:

• pengon shumimin e virusit;
• ul ngarkesen virale;
• lejon rikuperimin dhe mbrojtjen e sistemit imunitar;
• ul ndjeshem rrezikun e infeksioneve oportuniste;
• parandalon progresionin drejt AIDS;
• mundeson nje jete te gjate dhe te shendetshme;
• parandalon transmetimin seksual kur ngarkesa virale mbahet e pazbulueshme.

Trajtimi nuk duhet nderprere vetem sepse personi ndihet mire ose sepse ngarkesa virale eshte bere e pazbulueshme.

Cfare kontrollohet gjate trajtimit?

Ndjekja mund te perfshije:

• ngarkesen virale;
• numrin e qelizave CD4 sipas situates;
• funksionin e veshkave dhe melcise;
• efektet anesore dhe nderveprimet e barnave;
• infeksione te tjera seksualisht te transmetueshme;
• vaksinimet dhe kujdesin parandalues;
• shendetin kardiovaskular dhe metabolik.

A jane simptomat menyre e mire per te kuptuar nese dikush ka HIV?

Jo. Testimi eshte e vetmja menyre per te ditur statusin HIV.

Ne javet pas infektimit disa persona mund te zhvillojne simptoma te ngjashme me nje viroze:

• temperature;
• dhimbje fyti;
• rash;
• lodhje;
• dhimbje muskulore;
• nyje limfatike te zmadhuara.

Por keto simptoma jane jo specifike dhe shume persona mund te mos kene fare simptoma.

Nuk mund te diagnostikohet ose perjashtohet HIV vetem nga menyra si ndihet personi.

A mund te kene femije personat me HIV?

Po. Personat me HIV mund te krijojne familje dhe te kene femije.

Terapia antiretrovirale dhe kujdesi modern gjate shtatzanise mund ta ulin shume rrezikun e transmetimit te HIV tek femija.

Nje person me HIV qe planifikon shtatzani duhet te diskutoje paraprakisht me ekipin mjekesor:

• ngarkesen virale;
• regjimin ART;
• barnat qe jane te pershtatshme gjate shtatzanise;
• menyren e lindjes sipas situates;
• profilaksine e foshnjes;
• ushqyerjen e foshnjes sipas udhezimeve kombetare dhe planit specialistik.

Kur partneri me HIV ka ngarkese virale te pazbulueshme, U=U vlen edhe per transmetimin seksual gjate konceptimit.

Si ta mbeshtesim nje partner ose familjar me HIV?

Nje diagnoze e re mund te sjelle frike, ankth, pasiguri ose shqetesim per marredheniet dhe te ardhmen.

Ndihma me e dobishme zakonisht eshte:

• te degjoni pa gjykuar;
• te mos e trajtoni personin si rrezik per familjen;
• te respektoni privatesine e tij;
• ta mbeshtesni ne ndjekjen e trajtimit;
• ta ndihmoni te shkoje ne kontrolle kur ai e deshiron;
• te informoheni nga burime te besueshme;
• te mos ndani statusin e tij HIV me persona te tjere pa leje.

Po ushqimi, aktiviteti fizik dhe menyra e jeteses?

Personat me HIV duhet te ndjekin ne parim te njejtat baza te nje jetese te shendetshme si popullata e pergjithshme:

• ushqyerje te ekuilibruar;
• aktivitet fizik te rregullt;
• gjume te mjaftueshem;
• mos pirje duhani;
• kufizim ose shmangie te alkoolit te tepert;
• kontrolle mjekesore dhe vaksinime sipas rekomandimit.

Nuk ekziston nje “diete per HIV” qe zevendeson ART.

Kufizime te vecanta ushqimore mund te nevojiten kur sistemi imunitar eshte shume i dobet ose ekzistojne semundje te tjera, por nuk duhet supozuar se cdo person me HIV duhet te ushqehet si nje person me imunosupresion te rende.