Cfare mund ta shkaktoje dhimbjen e gjurit?

Gjuri eshte nje nyje komplekse ku bashkohen femuri, tibia dhe patela. Stabiliteti dhe levizja varen gjithashtu nga ligamentet, menisket, tendinat, muskujt dhe strukturat perreth.

Per kete arsye fjalia “me dhemb gjuri” mund te pershkruaje probleme shume te ndryshme.

A tregon vendi i dhimbjes se cili eshte shkaku?

Vendndodhja mund te ndihmoje, por nuk vendos diagnozen e vetme.

Demtime te zakonshme te gjurit

Demtime te ligamentit ACL

Ligamenti i kryqezuar anterior ndihmon ne stabilitetin e gjurit. Demtimi ndodh shpesh gjate ndryshimit te shpejte te drejtimit, uljes nga kercimi ose kontaktit sportiv.

Pacienti mund te pershkruaje:

• nje zhurme ose ndjesi “pop” ne momentin e demtimit;
• enjtje qe zhvillohet relativisht shpejt;
• paqendrueshmeri ose ndjesi se gjuri “ikën”;
• veshtiresi per te vazhduar aktivitetin.

Menisku

Menisket jane struktura fibro-kercore qe ndihmojne ne shperndarjen e forces dhe stabilitetin e gjurit.

Demtimi mund te jete traumatik tek nje person i ri ose degjenerativ me kalimin e moshes.

Shenjat mund te perfshijne:

• dhimbje ne vijën e nyjes;
• enjtje;
• veshtiresi ne perkulje ose drejtim;
• kapje ose bllokim;
• dhimbje me rrotullim.

Frakturat

Trauma mund te demtoje patelen, tibian, femurin ose siperfaqen e nyjes. Per llojet e frakturave dhe shenjat e urgjences lexoni edhe udhezuesin per frakturat kockore .

Dislokimi i pateles

Patela mund te dale nga pozicioni i saj normal, zakonisht drejt anes se jashtme.

Nese gjuri duket i deformuar pas traumes, mos u perpiqni ta rivendosni me force vete.

Tendinopatia patelare

Tendini patelar lidh patelen me tibian. Dhimbja zakonisht lidhet me ngarkesa te perseritura si kercimet, vrapimi dhe sportet me pershpejtim te shpeshte.

Nuk eshte thjesht “demtim i kupes se gjurit”; eshte problem i vet tendinit dhe menaxhohet kryesisht duke kontrolluar ngarkesen dhe me rehabilitim progresiv.

Artriti dhe shkaqet inflamatore

Osteoartriti i gjurit

Osteoartriti nuk duhet pershkruar thjesht si “konsumim nga keqperdorimi”.

Eshte semundje e gjithe nyjes, ku ndryshimet mund te perfshijne kercin, kocken nen kerc, sinoviumin, menisket dhe indet perreth.

Shenjat tipike mund te jene:

• dhimbje qe rritet me aktivitet;
• ngurtesi pas pushimit;
• veshtiresi ne shkalle;
• ulje te levizshmerise;
• zhurma gjate levizjes;
• deformim ne stade te avancuara.

Tek nje person mbi 45 vjec me dhimbje te lidhur me aktivitetin dhe ngurtesi mengjesi jo me te gjate se rreth 30 minuta, osteoartriti mund te diagnostikohet klinikisht ne shume raste pa imazheri rutine.

Artriti reumatoid

Artriti reumatoid eshte semundje autoimune inflamatore dhe nuk eshte e njejta gje me osteoartritin.

Mund te perfshije gjunjet, por shpesh prek disa nyje dhe shoqerohet me ngurtesi te zgjatur ne mengjes.

Lexoni edhe: artriti reumatoid .

Perdhesi dhe CPPD

Gjuri mund te preket nga kristalet e uratit ne perdhes ose nga kristalet e kalcium-pirofosfatit ne CPPD, qe me pare quhej shpesh pseudogout.

Kriza mund te shkaktoje dhimbje te forte, enjtje dhe nxehtesi te papritur.

Per informacion me te detajuar mbi perdhesin lexoni artritin urik ose gouten .

Si gjendet shkaku i dhimbjes se gjurit?

Diagnoza fillon me historine dhe ekzaminimin, jo me skanerin.

Mjeku mund te pyese:

• a filloi pas traumes apo gradualisht;
• ku ndodhet dhimbja;
• a ka enjtje;
• a bllokohet gjuri;
• a jep ndjesine e paqendrueshmerise;
• a ka temperature;
• a ka nyje te tjera te prekura;
• a ka pasur kriza te perdhesit;
• a ka operacione ose demtime te meparshme.

Ekzaminimi perfshin levizjen e gjurit, enjtjen, stabilitetin, ndjeshmerine, forcen dhe testet e orientuara per ligamente, menisk, patelen dhe struktura te tjera.

Radiografi, MRI, eko apo CT?

Radiografia

Kur nevojitet imazheri per dhimbje kronike te gjurit, radiografia eshte zakonisht ekzaminimi i pare.

Mund te ndihmoje ne zbulimin e:

• osteoartritit;
• frakturave;
• deformimeve;
• ndryshimeve kockore;
• chondrocalcinosis, qe mund te lidhet me CPPD.

MRI

MRI eshte shume e mire per ligamentet, menisket, kercin, kocken dhe indet e buta, por nuk duhet bere automatikisht per cdo dhimbje gjuri.

Mund te jete e dobishme kur:

• dyshohet demtim i rendesishem i ligamentit ose meniskut;
• radiografia eshte normale por dhimbja kronike vazhdon;
• ka efuzion te pashpjeguar;
• ka bllokim mekanik;
• dyshohet demtim osteokondral ose problem tjeter i indit te bute.

Ekografia

Ekografia mund te ndihmoje per struktura siperfaqesore, tendina, bursa, kist Baker, efuzion ose per drejtimin e procedures me gjilpere.

Nuk zevendeson MRI-ne per vleresimin e thelle te meniskut ose ligamenteve te kryqezuara.

CT

CT perdoret me shume kur duhet vleresim i detajuar i kockes, frakturave komplekse ose ne situata te zgjedhura ku MRI nuk mund te kryhet.

Pas traumes akute

Pas nje renieje ose rrotullimi akut, radiografia behet me e rendesishme nese ka:

• ndjeshmeri fokale mbi kocke;
• efuzion;
• pamundesi per te mbajtur peshen;
• dyshim per frakture.

Kur merret leng nga gjuri?

Procedura quhet artrocenteze ose aspirim i nyjes.

Mund te jete shume e rendesishme kur gjuri eshte papritur i enjtur, i nxehte ose diagnoza eshte e paqarte.

Lengu sinovial mund te analizohet per:

• numrin e qelizave;
• kristalet e uratit;
• kristalet e kalcium-pirofosfatit;
• Gram stain;
• kulture bakteriale.

Si trajtohet dhimbja e gjurit?

Trajtimi varet nga shkaku. Nuk ekziston nje terapi qe eshte e pershtatshme per cdo dhimbje gjuri.

Pas nje demtimi te lehte

Ne ditet e para mund te ndihmojne:

• ulja e perkohshme e aktivitetit qe provokon dhimbjen;
• akulli i mbeshtjelle me nje cope per periudha te shkurtra;
• ngritja e kembes kur ka enjtje;
• rikthimi gradual i levizjes sipas tolerances.

Pushimi i plote per kohe te gjate zakonisht nuk eshte zgjidhja per shumicen e problemeve jo te komplikuara.

Fizioterapia dhe ushtrimet

Fizioterapia mund te punoje mbi:

• forcen e quadriceps-it dhe muskujve te tjere;
• levizshmerine;
• ekuilibrin;
• kontrollin neuromuskular;
• tekniken e ecjes ose vrapimit;
• rikthimin progresiv ne sport.

Per osteoartritin e gjurit, ushtrimet terapeutike te pershtatura jane trajtim baze dhe duhet te vazhdojne rregullisht.

Pesha trupore

Tek personat me osteoartrit dhe mbipeshe ose obezitet, renia ne peshe mund te ule dhimbjen dhe te permiresoje funksionin.

Edhe humbja modeste mund te ndihmoje; NICE thekson se per disa persona nje ulje rreth 10% e peshes mund te jape me shume perfitim sesa 5%.

Qetesuesit dhe anti-inflamatoret

Per osteoartritin e gjurit, nje NSAID topik mund te jete nje nga zgjedhjet farmakologjike te para kur duhet bar.

NSAID-et orale mund te ndihmojne ne disa paciente, por nuk jane te pershtatshme per te gjithe.

Kerkoni keshille para perdorimit nese keni:

• ulcere ose gjakderdhje gastrointestinale;
• semundje te veshkave;
• semundje te zemres;
• tension te pakontrolluar;
• shtatzani;
• trajtim me antikoagulante;
• alergji ndaj NSAID-eve.

A ndihmojne injeksionet ne gju?

Kortikosteroidet

Injeksioni intra-artikular me kortikosteroid mund te konsiderohet ne osteoartrit kur trajtime te tjera nuk jane te pershtatshme ose nuk kane mjaftuar.

Perfitimi eshte zakonisht afatshkurter. NICE pershkruan lehtesim afersisht 2-10 jave.

Nuk duhet injektuar nje nyje kur ekziston dyshim per infeksion pa vleresim te duhur.

Acidi hialuronik

Versioni i vjeter i artikullit e paraqiste si mundesi rutine. Udhezimet moderne jane me skeptike.

NICE rekomandon te mos ofrohen injeksione intra-artikulare me hyaluronan per osteoartritin, ndersa AAOS nuk i rekomandon per perdorim rutinor ne osteoartritin simptomatik te gjurit.

PRP

Evidenca per plazmen e pasur me trombocite eshte ende jo uniforme. Disa studime raportojne ulje dhimbjeje dhe permiresim funksioni tek disa paciente me osteoartrit, por protokollet e PRP-se ndryshojne dhe udhezimet nuk e konsiderojne nje trajtim universal.

Prandaj nuk duhet prezantuar si terapi qe “rigjeneron kercin” ose garanton shmangien e kirurgjise.

Kur nevojitet kirurgjia?

Kirurgjia varet nga diagnoza dhe shkalla e demtimit.

Artroskopia

Artroskopia mund te kete rol ne probleme te caktuara traumatike ose mekanike, por nuk rekomandohet thjesht per “pastrimin” rutinor te nje gjuri me osteoartrit.

Rindertimi i ligamentit

Demtime te caktuara te ACL mund te trajtohen pa operacion, ndersa persona me paqendrueshmeri, kerkesa te larta sportive ose demtime te kombinuara mund te jene kandidate per rindertim kirurgjikal.

Kirurgjia e meniskut

Jo cdo carje e meniskut operohet. Vendimi varet nga mosha, lloji i carjes, bllokimi mekanik, trauma, osteoartriti shoqerues dhe reagimi ndaj rehabilitimit.

Zevendesimi i gjurit

Zevendesimi i pjesshem ose total mund te merret ne konsiderate ne osteoartrit te avancuar kur:

• dhimbja dhe kufizimi ndikojne ndjeshem ne jeten e perditshme;
• trajtimet jo kirurgjikale nuk kane dhene permiresim te mjaftueshem;
• vleresimi klinik dhe radiologjik e mbeshtet vendimin.

Mosha ose pesha trupore vetem nuk duhet te perdoren si arsye e vetme per te mos diskutuar nje konsultim per zevendesim te nyjes.

A eshte normale qe gjuri te kerceje ose beje zhurme?

Zhurmat pa dhimbje jane shume te zakonshme dhe nuk tregojne automatikisht demtim.

Vleresim ka me shume kuptim kur kercitja shoqerohet me:

• dhimbje;
• enjtje;
• bllokim;
• paqendrueshmeri;
• traume te fundit.

Kur duhet te beni nje vizite jo urgjente?

Rezervoni kontroll nese:

• dhimbja vazhdon per disa jave;
• perseritet shpesh;
• ka enjtje te vazhdueshme;
• gjuri jep ndjesine se “ikën”;
• nuk mund ta drejtoni ose perkulni normalisht;
• dhimbja pengon ecjen, gjumin ose punen;
• keni ngurtesi te zgjatur ne mengjes;
• keni disa nyje te enjtura;
• keni pasur demtim sportiv qe nuk po permiresohet.

Pyetje te shpeshta per dhimbjen e gjurit