VIRUSI ZIKA
Përgjigjja e shkurtër
Virusi Zika transmetohet kryesisht nga mushkonjat Aedes, por mund të përhapet edhe përmes marrëdhënieve seksuale dhe nga gruaja shtatzënë te fetusi. Shumica e personave nuk kanë simptoma ose kalojnë një infeksion të lehtë. Infeksioni gjatë shtatzënisë është veçanërisht shqetësues, sepse mund të shkaktojë mikrocefali dhe anomali të tjera kongjenitale. Nuk ekziston trajtim antiviral ose vaksinë e miratuar specifike për Zika-n.
Zika është emri i virusit; infeksioni ose sëmundja e shkaktuar prej tij mund të shoqërohet me skuqje të lëkurës, temperaturë, dhimbje kyçesh dhe sy të skuqur. Simptomat ngjajnë me ato të dengue-s dhe chikungunya-s, prandaj historia e udhëtimit dhe analizat mund të jenë të rëndësishme.
Si transmetohet virusi Zika?
Pickimi nga mushkonjat Aedes është rruga kryesore e transmetimit. Këto mushkonja shpesh pickojnë gjatë ditës, sidomos në mëngjes dhe pasdite. Rreziku varet nga vendndodhja, stina dhe qarkullimi aktual i virusit.
Transmetimi seksual është i njohur dhe mund të ndodhë edhe kur personi nuk ka simptoma. Virusi mund të transmetohet edhe nga nëna te fetusi gjatë shtatzënisë; më rrallë, janë dokumentuar rrugë të tjera, si transfuzioni i gjakut.
Transmetimi ndryshon sipas rajonit dhe kohës. Para udhëtimit, kontrolloni informacionin aktual të CDC për Zika-n dhe udhëtimet dhe kërkoni këshillim mjekësor, sidomos nëse jeni shtatzënë ose planifikoni shtatzëni. Nuk është e saktë të konsiderohen të gjitha vendet e një kontinenti me të njëjtin nivel rreziku.
Cilat janë simptomat e infeksionit Zika?
Shumica e të infektuarve nuk shfaqin simptoma. Kur shfaqen, ato zakonisht fillojnë 3–14 ditë pas ekspozimit dhe zgjasin afërsisht 2–7 ditë.
- Skuqje e lëkurës, shpesh me kruarje.
- Temperaturë, zakonisht jo shumë e lartë.
- Dhimbje të kyçeve dhe muskujve.
- Skuqje e syve (konjuktivit jo-purulent).
- Dhimbje koke dhe lodhje.
Zika, dengue dhe chikungunya mund të kenë simptoma të ngjashme, por menaxhimi dhe rreziqet nuk janë identike. Rrallë, Zika lidhet me çrregullime neurologjike si sindroma Guillain-Barré, e cila mund të shkaktojë dobësi progresive dhe kërkon vlerësim urgjent.
Pse është i rrezikshëm Zika gjatë shtatzënisë?
Virusi mund të kalojë nga gruaja shtatzënë te fetusi edhe nëse nëna nuk ka simptoma. Infeksioni gjatë shtatzënisë mund të shkaktojë sindromën kongjenitale Zika, përfshirë mikrocefalinë, ndryshime të zhvillimit të trurit, probleme të shikimit ose dëgjimit dhe anomali të tjera. Mund të lidhet gjithashtu me humbje të shtatzënisë ose lindje para kohe. Jo çdo ekspozim ose infeksion çon në dëmtime fetale.
Nëse jeni shtatzënë dhe keni udhëtuar në një zonë me rrezik ose partneri ka pasur ekspozim, kontaktoni obstetrin për vlerësim individual. Testimi dhe ndjekja me ekografi varen nga simptomat, koha e ekspozimit dhe rekomandimet aktuale. Testimi rutinë i grave shtatzëna pa simptoma nuk rekomandohet gjithmonë; mund të merret në konsideratë në situata të veçanta pas diskutimit me mjekun.
Gratë shtatzëna me partner që jeton ose ka udhëtuar në zonë me rrezik duhet të diskutojnë përdorimin e prezervativit ose shmangien e marrëdhënieve seksuale gjatë gjithë shtatzënisë.
Si diagnostikohet infeksioni me virusin Zika?
Diagnoza mbështetet në simptomat, vendet ku keni udhëtuar, mundësinë e transmetimit seksual dhe testet laboratorike. Mjeku mund të kërkojë NAAT/RT-PCR për materialin gjenetik të virusit ose teste serologjike për antitrupat, sipas kohës nga fillimi i simptomave dhe situatës klinike.
Testet e antitrupave mund të japin reagime të kryqëzuara me viruse të ngjashme, sidomos dengue. Një rezultat negativ nuk e përjashton në çdo rast infeksionin; interpretimi i rezultateve i takon mjekut. Nuk rekomandohet testimi vetëm për të përcaktuar nëse është e sigurt të planifikohet shtatzëni.
Testimi nuk nevojitet për çdo person pa simptoma që ka udhëtuar. Nëse dyshoni për infeksion, konsultohuni sa më shpejt, sepse lloji dhe koha e analizës kanë rëndësi.
Si trajtohet Zika?
Aktualisht nuk ka medikament antiviral specifik dhe as vaksinë të miratuar për Zika-n. Trajtimi zakonisht përfshin pushim, lëngje dhe lehtësim të temperaturës ose dhimbjeve. Paracetamoli mund të përdoret kur është i përshtatshëm, sipas këshillës mjekësore dhe udhëzimit të preparatit.
Mos përdorni aspirinë ose antiinflamatorë josteroidë (si ibuprofeni) derisa të përjashtohet dengue, për shkak të rrezikut të gjakderdhjes. Nëse jeni shtatzënë, konsultohuni me mjekun për çdo medikament. Nëse shfaqen simptoma neurologjike ose përkeqësim i gjendjes, kërkoni ndihmë mjekësore.
Si të parandaloni Zika-n gjatë udhëtimit dhe marrëdhënieve seksuale?
Mbrojtja nga mushkonjat
- Përdorni repelentë të regjistruar për lëkurën, sipas udhëzimeve të produktit.
- Vishni mëngë dhe pantallona të gjata kur është e mundur.
- Përdorni rrjeta për dritare dhe masa kundër mushkonjave në ambientet e qëndrimit.
- Eliminoni ujërat e ndenjura ku shumohen mushkonjat.
Nëse jeni infektuar ose dyshoni për Zika, mbrojtja nga pickimet gjatë javës së parë ndihmon të shmanget kalimi i virusit te mushkonjat.
Planifikimi i shtatzënisë pas ekspozimit
Sipas CDC, pas ekspozimit të mundshëm në një zonë me rrezik Zika, burrat duhet të përdorin prezervativ ose të shmangin seksin për të paktën 3 muaj dhe gratë për të paktën 2 muaj, për të ulur rrezikun e transmetimit seksual. Periudha llogaritet nga largimi prej zonës me rrezik, fillimi i simptomave ose diagnoza, sipas rastit. Kur po planifikohet shtatzëni, diskutoni kohën e pritjes me mjekun.
Për gratë tashmë shtatzëna, udhëzimet për mbrojtjen seksuale zbatohen gjatë gjithë shtatzënisë kur partneri ka ekspozim të mundshëm. Informacioni mbi zonat e rrezikut ndryshon; kontrolloni rekomandimet aktuale para çdo udhëtimi.
Kur duhet të kërkoni ndihmë mjekësore?
Kontaktoni mjekun nëse jeni shtatzënë dhe keni pasur ekspozim të mundshëm, veçanërisht nëse keni temperaturë ose skuqje, ose nëse shfaqen simptoma pas udhëtimit në zonë me rrezik.
Kërkoni ndihmë urgjente nëse keni dobësi që rritet shpejt në këmbë ose duar, vështirësi në frymëmarrje, gjakderdhje të rëndë, dhimbje të forta barku ose shenja të dehidratimit të rëndë. Këto nuk duhen trajtuar si një infeksion i zakonshëm i lehtë.
Pyetje të shpeshta për Zika-n
A mund të transmetohet Zika përmes seksit?
Po. Transmetimi seksual është i dokumentuar dhe mund të ndodhë edhe pa simptoma.
A shkakton gjithmonë Zika mikrocefali te fetusi?
Jo. Rreziku është real, por jo çdo shtatzëni e ekspozuar rezulton me komplikacione. Nevojitet këshillim obstetrik sipas situatës.
Sa kohë duhet të pres pas udhëtimit për të planifikuar shtatzëni?
Udhëzimi CDC për reduktimin e transmetimit seksual është të paktën 3 muaj për burrat dhe 2 muaj për gratë pas ekspozimit të mundshëm; konsultimi individual mbetet i rëndësishëm.
A ka vaksinë kundër Zika-s?
Jo. Aktualisht nuk ekziston një vaksinë e miratuar për përdorim rutinë kundër Zika-s.
A nevojiten analiza nëse nuk kam simptoma?
Jo gjithmonë. Vendimi bazohet te rrethanat, sidomos shtatzënia, ekspozimi dhe gjetjet në ekografi; testimi vetëm për të vërtetuar sigurinë e konceptimit nuk rekomandohet.
Referenca mjekësore
Keni pyetje për virusin Zika ose rreziqet gjatë shtatzënisë?
Për pyetje jo urgjente mund të përdorni PyetMjekun. Në rast ekspozimi gjatë shtatzënisë duhet konsultë me obstetrin; pyetjet online nuk zëvendësojnë vlerësimin mjekësor.
Ky artikull ka qëllim informues dhe nuk zëvendëson diagnostikimin, ndjekjen obstetrike ose trajtimin individual.
